ផ្សាយថ្ងៃទី ២៦ តុលា ២០២៦
(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
ការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩១ គឺជាលទ្ធផលនៃកត្តាស្មុគស្មាញជាច្រើនរួមបញ្ចូលគ្នា រួមមាន៖ ភាពជាប់គាំងនៃប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច ភាពមិនស្ថិតស្ថេរផ្នែកនយោបាយ គោលនយោបាយការបរទេសដែលពង្រីកហួសពីលទ្ធភាព និងការកើនឡើងនៃចលនាជាតិនិយម។ ខាងក្រោមនេះគឺជាកត្តាសំខាន់ៗដែលនាំឱ្យមានការរំលាយសហភាពសូវៀត (USSR)៖
ភាពជាប់គាំង និងបរាជ័យផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច
• ភាពគ្មានប្រសិទ្ធភាពនៃសេដ្ឋកិច្ចបែបបញ្ជា (Command Economy)៖ ការរៀបចំផែនការពីថ្នាក់កណ្តាលបាននាំឱ្យមានការខ្វះខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនូវទំនិញប្រើប្រាស់ចាំបាច់ ការតម្រង់ជួររង់ចាំទិញអាហារយ៉ាងវែង និងគុណភាពផលិតផលទាប ដោយសាររោងចក្រនានាផ្តល់អាទិភាពលើការបំពេញកូតារបស់រដ្ឋ ជាជាងតម្រូវការរបស់អ្នកប្រើប្រាស់។
• វិបត្តិប្រេង៖ សេដ្ឋកិច្ចសូវៀតពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការនាំចេញប្រេង។ នៅពេលដែលតម្លៃប្រេងពិភពលោកធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ សហភាពសូវៀតបានបាត់បង់ប្រភពចំណូលរូបិយប័ណ្ណបរទេសដ៏សំខាន់បំផុត ដែលធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចូលក្នុងវិបត្តិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
• ការចំណាយលើវិស័យយោធាខ្ពស់ហួសហេតុ៖ សហភាពសូវៀតបានចំណាយថវិកាក្នុងកម្រិតមួយដែលមិនអាចទ្រទ្រង់បាន (ប៉ាន់ប្រមាណថាចន្លោះពី ១៥% ទៅ ២៥% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប ឬ GDP) ទៅលើវិស័យយោធា ដើម្បីរក្សាតុល្យភាពកម្លាំងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់។
កំណែទម្រង់នយោបាយ និងមនោគមវិជ្ជា (គោលនយោបាយរបស់លោក Gorbachev)
• Glasnost (ភាពបើកចំហ)៖ គោលនយោបាយនេះត្រូវបានដាក់ចេញដោយលោក Mikhail Gorbachev ដោយលុបបំបាត់ការត្រួតពិនិត្យយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីរដ្ឋ និងផ្តល់សេរីភាពសង្គម។ វាអនុញ្ញាតឱ្យពលរដ្ឋរិះគន់រដ្ឋាភិបាលដោយបើកចំហ ដែលនាំឱ្យលាតត្រដាងនូវអំពើពុករលួយរបស់រដ្ឋ អំពើឃោរឃៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងភាពគ្មានប្រសិទ្ធភាពដែលបានកើតមានអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍។
• Perestroika (ការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញ)៖ គោលនយោបាយនេះមានបំណងបញ្ចូលធាតុផ្សំនៃមូលធននិយមក្នុងកម្រិតស្រាលទៅក្នុងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចបែបបញ្ជា។ ប៉ុន្តែជំនួសឱ្យការកែតម្រូវប្រព័ន្ធនេះ វាបែរជាធ្វើឱ្យខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ដែលមានស្រាប់បាត់បង់ស្ថិរភាព ធ្វើឱ្យការខ្វះខាតទំនិញកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ និងបង្កឱ្យមានអតិផរណាយ៉ាងខ្លាំង។ សម្ពាធភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងយោធា
• សង្គ្រាមនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន៖ សង្គ្រាមរវាងសូវៀត និងអាហ្វហ្គានីស្ថានដែលអូសបន្លាយរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍ (១៩៧៩–១៩៨៩) បានក្លាយជាភក់ជ្រាំផ្នែកយោធា ដែលជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថាជា "សង្គ្រាមវៀតណាម" របស់សូវៀត។ សង្គ្រាមនេះបានបំផ្លាញថវិការដ្ឋ បណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់ពាន់នាក់បាត់បង់ជីវិត និងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ង ការកើនឡើងនៃស្មារតីជាតិនិយម និងការបំបែកខ្លួនរបស់សាធារណរដ្ឋនានា
• ការបាត់បង់ប្លុកសូវៀតនៅអឺរ៉ុបខាងកើត៖ នៅឆ្នាំ ១៩៨៩ លោក Gorbachev បានបដិសេធមិនប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាដើម្បីអន្តរាគមន៍ នៅពេលដែលបដិវត្តន៍ប្រជាធិបតេយ្យបានផ្ទុះឡើងនៅតាមបណ្តារដ្ឋដែលស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលសូវៀតនៅអឺរ៉ុបខាងកើត (ដូចជា ប៉ូឡូញ អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត និងហុងគ្រី) ដែលធ្វើឱ្យតំបន់ការពារយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយរបស់សហភាពសូវៀត (USSR) ត្រូវបាត់បង់។
• ចលនាជាតិនិយមផ្ទៃក្នុង៖ សេរីភាពថ្មីដែលកើតចេញពីគោលនយោបាយ "Glasnost" (ភាពបើកចំហ) បានអនុញ្ញាតឱ្យមនោសញ្ចេតនាជាតិនិយម និងអារម្មណ៍ពាក់ព័ន្ធនឹងអត្តសញ្ញាណជនជាតិ ដែលធ្លាប់ត្រូវបានគាបសង្កត់អស់រយៈពេលជាយូរមកហើយនោះ បានលេចឡើងជាថ្មី។ រដ្ឋបាល់ទិក (អេស្តូនី ឡាតវី និងលីទុយអានី) បានប្រកាសឯករាជ្យមុនគេនៅឆ្នាំ ១៩៩០ ដែលបានបង្កឱ្យមានប្រតិកម្មតៗគ្នា (ដូចជាដូមីណូ) ទៅកាន់សាធារណរដ្ឋសូវៀតទាំង ១២ ផ្សេងទៀត។
ចំណុចបញ្ចប់ចុងក្រោយបានកើតឡើងនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៩១ បន្ទាប់ពីការប៉ុនប៉ងធ្វើរដ្ឋប្រហារនៅខែសីហា ដោយក្រុមអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់មនោគមវិជ្ជាកុម្មុយនីស្តនិយមជ្រុលបានបរាជ័យ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលចុះខ្សោយជាស្ថាពរ ដែលនាំឱ្យមេដឹកនាំនៃប្រទេសរុស្ស៊ី អ៊ុយក្រែន និងបេឡារុស សម្រេចចិត្តរំលាយសហភាពសូវៀតជាផ្លូវការ។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119 ស្រាវជ្រាវដោយលោក នង ច័ន្ទថន និងរក្សាសិទ្ធិដោយ កាសែតឯករាជ្យជាតិ
(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
ការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩១ គឺជាលទ្ធផលនៃកត្តាស្មុគស្មាញជាច្រើនរួមបញ្ចូលគ្នា រួមមាន៖ ភាពជាប់គាំងនៃប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច ភាពមិនស្ថិតស្ថេរផ្នែកនយោបាយ គោលនយោបាយការបរទេសដែលពង្រីកហួសពីលទ្ធភាព និងការកើនឡើងនៃចលនាជាតិនិយម។ ខាងក្រោមនេះគឺជាកត្តាសំខាន់ៗដែលនាំឱ្យមានការរំលាយសហភាពសូវៀត (USSR)៖
ភាពជាប់គាំង និងបរាជ័យផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច
• ភាពគ្មានប្រសិទ្ធភាពនៃសេដ្ឋកិច្ចបែបបញ្ជា (Command Economy)៖ ការរៀបចំផែនការពីថ្នាក់កណ្តាលបាននាំឱ្យមានការខ្វះខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនូវទំនិញប្រើប្រាស់ចាំបាច់ ការតម្រង់ជួររង់ចាំទិញអាហារយ៉ាងវែង និងគុណភាពផលិតផលទាប ដោយសាររោងចក្រនានាផ្តល់អាទិភាពលើការបំពេញកូតារបស់រដ្ឋ ជាជាងតម្រូវការរបស់អ្នកប្រើប្រាស់។
• វិបត្តិប្រេង៖ សេដ្ឋកិច្ចសូវៀតពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការនាំចេញប្រេង។ នៅពេលដែលតម្លៃប្រេងពិភពលោកធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ សហភាពសូវៀតបានបាត់បង់ប្រភពចំណូលរូបិយប័ណ្ណបរទេសដ៏សំខាន់បំផុត ដែលធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចូលក្នុងវិបត្តិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
• ការចំណាយលើវិស័យយោធាខ្ពស់ហួសហេតុ៖ សហភាពសូវៀតបានចំណាយថវិកាក្នុងកម្រិតមួយដែលមិនអាចទ្រទ្រង់បាន (ប៉ាន់ប្រមាណថាចន្លោះពី ១៥% ទៅ ២៥% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប ឬ GDP) ទៅលើវិស័យយោធា ដើម្បីរក្សាតុល្យភាពកម្លាំងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់។
កំណែទម្រង់នយោបាយ និងមនោគមវិជ្ជា (គោលនយោបាយរបស់លោក Gorbachev)
• Glasnost (ភាពបើកចំហ)៖ គោលនយោបាយនេះត្រូវបានដាក់ចេញដោយលោក Mikhail Gorbachev ដោយលុបបំបាត់ការត្រួតពិនិត្យយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីរដ្ឋ និងផ្តល់សេរីភាពសង្គម។ វាអនុញ្ញាតឱ្យពលរដ្ឋរិះគន់រដ្ឋាភិបាលដោយបើកចំហ ដែលនាំឱ្យលាតត្រដាងនូវអំពើពុករលួយរបស់រដ្ឋ អំពើឃោរឃៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងភាពគ្មានប្រសិទ្ធភាពដែលបានកើតមានអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍។
• Perestroika (ការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញ)៖ គោលនយោបាយនេះមានបំណងបញ្ចូលធាតុផ្សំនៃមូលធននិយមក្នុងកម្រិតស្រាលទៅក្នុងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចបែបបញ្ជា។ ប៉ុន្តែជំនួសឱ្យការកែតម្រូវប្រព័ន្ធនេះ វាបែរជាធ្វើឱ្យខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ដែលមានស្រាប់បាត់បង់ស្ថិរភាព ធ្វើឱ្យការខ្វះខាតទំនិញកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ និងបង្កឱ្យមានអតិផរណាយ៉ាងខ្លាំង។ សម្ពាធភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងយោធា
• សង្គ្រាមនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន៖ សង្គ្រាមរវាងសូវៀត និងអាហ្វហ្គានីស្ថានដែលអូសបន្លាយរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍ (១៩៧៩–១៩៨៩) បានក្លាយជាភក់ជ្រាំផ្នែកយោធា ដែលជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថាជា "សង្គ្រាមវៀតណាម" របស់សូវៀត។ សង្គ្រាមនេះបានបំផ្លាញថវិការដ្ឋ បណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់ពាន់នាក់បាត់បង់ជីវិត និងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ង ការកើនឡើងនៃស្មារតីជាតិនិយម និងការបំបែកខ្លួនរបស់សាធារណរដ្ឋនានា
• ការបាត់បង់ប្លុកសូវៀតនៅអឺរ៉ុបខាងកើត៖ នៅឆ្នាំ ១៩៨៩ លោក Gorbachev បានបដិសេធមិនប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាដើម្បីអន្តរាគមន៍ នៅពេលដែលបដិវត្តន៍ប្រជាធិបតេយ្យបានផ្ទុះឡើងនៅតាមបណ្តារដ្ឋដែលស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលសូវៀតនៅអឺរ៉ុបខាងកើត (ដូចជា ប៉ូឡូញ អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត និងហុងគ្រី) ដែលធ្វើឱ្យតំបន់ការពារយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយរបស់សហភាពសូវៀត (USSR) ត្រូវបាត់បង់។
• ចលនាជាតិនិយមផ្ទៃក្នុង៖ សេរីភាពថ្មីដែលកើតចេញពីគោលនយោបាយ "Glasnost" (ភាពបើកចំហ) បានអនុញ្ញាតឱ្យមនោសញ្ចេតនាជាតិនិយម និងអារម្មណ៍ពាក់ព័ន្ធនឹងអត្តសញ្ញាណជនជាតិ ដែលធ្លាប់ត្រូវបានគាបសង្កត់អស់រយៈពេលជាយូរមកហើយនោះ បានលេចឡើងជាថ្មី។ រដ្ឋបាល់ទិក (អេស្តូនី ឡាតវី និងលីទុយអានី) បានប្រកាសឯករាជ្យមុនគេនៅឆ្នាំ ១៩៩០ ដែលបានបង្កឱ្យមានប្រតិកម្មតៗគ្នា (ដូចជាដូមីណូ) ទៅកាន់សាធារណរដ្ឋសូវៀតទាំង ១២ ផ្សេងទៀត។
ចំណុចបញ្ចប់ចុងក្រោយបានកើតឡើងនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៩១ បន្ទាប់ពីការប៉ុនប៉ងធ្វើរដ្ឋប្រហារនៅខែសីហា ដោយក្រុមអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់មនោគមវិជ្ជាកុម្មុយនីស្តនិយមជ្រុលបានបរាជ័យ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលចុះខ្សោយជាស្ថាពរ ដែលនាំឱ្យមេដឹកនាំនៃប្រទេសរុស្ស៊ី អ៊ុយក្រែន និងបេឡារុស សម្រេចចិត្តរំលាយសហភាពសូវៀតជាផ្លូវការ។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119 ស្រាវជ្រាវដោយលោក នង ច័ន្ទថន និងរក្សាសិទ្ធិដោយ កាសែតឯករាជ្យជាតិ
ការដួលរលំរបស់ សហភាពសូមវៀត បណ្តាលមកពីសេដ្ឋកិច្ច ឫយ៉ាងណា តោះ! ចូលអានទាំងអស់គ្នា
Reviewed by សារព័ត៌មាន ឯករាជ្យជាតិ
on
6:00:00 AM
Rating:
Reviewed by សារព័ត៌មាន ឯករាជ្យជាតិ
on
6:00:00 AM
Rating:

No comments: