តោះ! ទៅស្គាល់ "ប្រវត្តិនៃស្ទឹងសង្កែ" ទាំងអស់គ្នា
សារព័ត៌មាន ឯករាជ្យជាតិ
6:00:00 AM
ផ្សាយថ្ងៃទី ២៧ មេសា ២០២៦
(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
ស្ទឹងសង្កែជាស្ទឹងសំខាន់ហូរកាត់ទីប្រជុំជនបាត់ដំបង។ ស្ទឹងសង្កែមានប្រភពនៅភ្នំព្រិល ដែលជាភ្នំខ្ពស់មួយនៅត្រង់តំបន់ប៉ៃលិនកាលដើមឡើយ នៅប្រមាណ៣គ.ម. ខាងត្បូងទីប្រជុំជនបាត់ដំបង ស្ទឹងសង្កែហូរបែកជាពីរ គីអូរដំបង និង អូរសង្កែ ។ តែក្រោយមក គេបានចាត់ចែងទប់ស្ទឹង អូរដំបងនេះ ដើម្បីឲ្យទឹកហូរមកតែមួយផ្លូវតាមស្ទឹង ដែលហូរកាត់ទីប្រជុំជនបាត់ដំបង ។ ឯកសារសរសេរដៃរបស់ព្រះគ្រូសិរីសត្ថា កែវអនុគណៈស្រុកបាត់ដំបង បានពិពណ៌នាអំពីស្ទឹងសង្កែកាលជំនាន់ដើមថា :
តាមសេចក្តីដំណាលរបស់ចាស់ទុំមុនៗមកនិយាយថាស្ទឹងបាត់ដំបងកាលពីដើមជាស្ទឹងតូចមួយ មានទទឹងប្រហែល៤ម៉ែត្រត្រង់មុខវត្តសង្កែ ហើយមានដើមសង្កែមួយ ដុះទេរទៅត្រើយម្ខាង ។ គេដើរលើដើមសង្កែ នោះឆ្លងស្ទឹង បាន បានជាដីត្រង់នោះគេហៅថា "គុម្ភសង្កែ" ។ តមកគេបានសាងវត្តនេះឡើងហៅថាវត្តសង្កែ ។ ឯតួស្ទឹងធំសម្រាប់ខេត្តបាត់ដំបង គឺស្ទឹងនៅត្រង់ភូមិអូរដំបងសព្វថ្ងៃនេះបានជានៅខាងចុងស្ទឹងនេះគេហៅថា "ស្ទឹងចាស់" គឺនៅត្រង់ភូមិស្ទឹងចាស់។ ឯកសារបានអធិប្បាយអំពីការទប់ស្ទឹងចាស់ដូចតទៅ :
ក្នុងឱកាសដែលទប់ស្ទឹងនេះ គេធ្វើទំនប់ត្រង់ស្ទឹងបែកក្បែរវត្តខ្វែង ប៉ុន្តែទប់មិនជាប់ចេះតែបាក់ច្រើនដងច្រើនគ្រាទើបពេលក្រោយ គេយកទូកថ្វែធំមួយមកដាក់ទទឹងព្រែក ហើយដាក់ដីធ្វើជាទំនប់។ មានចាស់ៗភាគច្រើនដែល បាន ចាំរឿងរ៉ាវនិយាយតៗគ្នាមកថា គេធ្វើពិធីបួងសួងដោយសម្លាប់ស្ត្រីមានគភ៌ ឬជាវត្ថុសក្តិសិទ្ធិដែលរក្សាទំនប់នេះផង។ ត្រង់នោះហៅថាព្រែកពណ្ណរាយ ។ មានចាស់ទុំមួយពួកទៀតនិយាយថា គេបានធ្វើកូនសាលាតំកល់បដិមាបីអង្គ គឺព្រះពុទ្ធរាព្រះហស្ត ១អង្គ ព្រះពុទ្ធប្រក់នាគ ១ អង្គ និងព្រះនារាយណ៍ ១អង្គនៅក្បែរទំនប់នោះ ។ តាំងពីថ្ងៃនោះមក ទំនប់ក៏លែងបាក់ ទឹកក៏ហូរតាមស្ទឹងបាត់ដំបងបណ្ដាលឲ្យស្ទឹងនេះកាន់តែរីកធំឡើងៗ។ ស្ទឹងដែលហូរតាមអូរដំបងក៏កាន់តែរាក់តូចទៅៗបន្តិចម្តងៗ ។ ឯកសារដដែលនេះ បានចែងអំពីកូនសាលាដែលតំកល់បដិមានោះថា :
ចាស់ទុំ ដែលនៅជិតភូមិខ្វែងនេះមានលោក ជាងភៀនជាដើម និយាយថាកាលនៅក្មេង គាត់ឃើញមានសាលាតូចមួយរបៀបជារោងអ្នកតា ។ មនុស្សចាស់ៗនិយាយ ថា សាលានោះគេធ្វើដោយឈើតាត្រាវស្ថិតនៅក្បាលជ្រោយខាងកើត ខាងមុខវត្តខ្វែងជិតនឹងមាត់ទឹក។តែដល់គាត់ធំឡើង ស្រាប់តែឃើញ ដីបាក់ច្រាំងធ្លាក់មកក្នុងស្ទឹងដោយបាត់ទាំងរោងអ្នកតានោះផង។ ចំណែកឯបដិមាទាំង៣អង្គវិញនោះ ឯកសារដដែលនេះនិយាយថា «កាលពីសម័យសៀមគ្រប់គ្រងខេត្តបាត់ដំបង ពីឆ្នាំ១៩៤១ ដល់ ១៩៤៦ គេរើសបានព្រះពុទ្ធរូបប្រក់នាគធ្វើអំពីថ្មបុរាណ នៅក្នុងស្ទឹងជិតទំនប់នេះ គឺជាព្រះដែលតម្កល់ក្នុងពិធីបួងសួង ពេលដែលទប់ទឹកនោះ ។ បានពិនិត្យឃើញព្រះនរាយណ៍ ដែលគេតម្កល់ទុកគោរពបូជានៅក្នុងព្រៃខាងកើតវត្តខ្វែងសព្វថ្ងៃនេះ ប្រហែលជាគេនិមន្តយកព្រះនរាយណ៍ទៅទុកធ្វើសក្ការបូជាមុនពេលច្រាំងបាក់។ ឯព្រះរាព្រះហស្ថវិញប្រហែលជាគេបានយកចេញពីកន្លែងនេះដែរ។ ឯកសារនេះ បានសន្និដ្ឋានថាទំនប់នេះប្រហែលជាស្ថាបនាតាំងពីមុនចៅហ្វាបែនចូលមកកាន់កាប់ខេត្តបាត់ដំបងម៉្លេះ គឺមុនឆ្នាំ ១៧៩៤ ទៅទៀត ។
ចំពោះរឿងនេះលោកតារស់ ប៊ុត បានបរិយាយថា : « នៅពេលមួយនោះយួនបានចូលមកចាប់លោកបាឡាត់ស្តីទីខេត្តបាត់ដំបង យកទៅឃុំទុកឯស្រុកវាអស់ពេលច្រើនឆ្នាំ ។ លោកចៅឃុនបាននាំទ័ពពីស្រុកសៀម លើកតាមវាយយកបានលោកបាឡាត់មកវិញ ។ ចាប់ពីពេលនោះមកគេក៏ទប់ស្ទឹងចាស់នេះកុំឲ្យយួនចូលមកលឿនពេកព្រោះស្ទឹងចាស់នេះត្រង់ណាស់ ។ ឯវិធីទប់ស្ទឹងមាននិយាយដូចឯកសារមុនដែរពេលទប់ចុងក្រោយ គេយកដើមឈើទាំងដើមៗមកចុះតំរៀបគ្នាទទឹងស្ទឹង ដោយមានដាក់ទូកថ្វែមួយ ដែលមានស្បៀងអាហារនិងភស្តុភារផ្សេងៗ ។ គេរៀបចំពិធីបួងសួង ហើយគេហាមដាច់ខាតមិនឲ្យស្ត្រីមានផ្ទៃពោះដើរកាត់មុខរោងពិធី។ នៅពេលដែលគេបួងសួងឆាកហ៊ោឡើង ស្រាប់តែមានស្ត្រីមានផ្ទៃពោះម្នាក់ដើរកាត់មុខរោងពិធី គេក៏ចាប់ស្ត្រីនោះសម្លាប់ដាក់ក្នុងទូកឲ្យចាំបាតទំនប់ហើយគេក៏លុបដីចាក់បំពេញទៅ ។ លុះធ្វើទំនប់រួចហើយគេដេញហ្វូងដំរីឱ្យដើរចុះដើរឡើងតាមអូរសង្កែ ឲ្យរបេះរបើកដីកើតជាផ្លូវទឹកធំសម្រាប់ជំនន់ឆ្នាំក្រោយ ហើយកុំឲ្យទឹកហូរខ្លាំងធាក់លើទំនប់។» បើយើងគិតរឿងលោកបាឡាត់ និងលោកចៅឃុននោះរឿងនេះកើតនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៩ទេ មិនមែនមុនលោកចៅហ្វាបែននៅចុងសតវត្សទី១៨ទេ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រវត្តិវត្តបាឡាត់ក៏បានចែងដែរថា យួនបានមកចាប់លោកបាឡាត់រស់នៅឆ្នាំ ១៨៣៧ យកទៅឃុំទុកស្រុកវាអស់ពេលដប់ឆ្នាំ ។ បើនិយាយពីដើមឈើដែលគេចុះធ្វើទំនប់នោះវិញ ដើមឈើធំៗទាំងនោះទើបតែនឹងរបេះធ្លាក់អណ្តែតទឹកអស់ប្រហែលជា២០ ឆ្នាំមុននេះទេ។ ចំពោះរឿងទំនប់នេះទៀតលោកញឹក ហួតបានប្រាប់ថាជីដូនគាត់ បានកើតទាន់ការទប់ស្ទឹងចាស់នេះ។ នៅពេលដែលសៀមចូលមករៀបស្រុក លើកទំនប់សង់បន្ទាយបងប្អូនខ្មែរបាននាំគ្នារត់ចូលព្រៃលាក់ខ្លួនពួនអាត្មា មិនឲ្យពួកសៀមយាយី ឆក់ ប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិ។ លោកតាហួតបានប្រាប់ទៀតថាឲ្យតែឮមាត់សៀមចូលភូមិម្ដងៗ សូម្បីតែឆ្កែក៏រត់ពួនដែរ ។
បើគិតត្រឹមជីដូនលោកតា ញឹក ហួត យើងឃើញថាមានប្រហែលបីតំណមនុស្សប៉ុណ្ណោះមកទល់នឹងឆ្នាំ ១៩០៧ មិនអាចលើសពី១០០ឆ្នាំបានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀតអ្នកធម្មជាតិវិទ្យាបារាំងឈ្មោះលោក មូហូ ដែលបានមកធ្វើទស្សនកិច្ចនៅបាត់ដំបងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ១៩ បានសរសេរថា ស្ទឹងសង្កែនៅពេលនោះ មានទទឹងប្រហែល១២ម៉ែត្រទេនៅកន្លែងខ្លះ។ មានមតិខ្លះនិយាយថា ស្ទឹងចាស់ គឺស្ទឹងអូរដំបង ជាផ្លូវទឹកត្រង់ ទៅទន្លេសាបអាចឲ្យសឹកសត្រូវលើកទ័ពមកវាយ បាន ដោយងាយ ទើបគេទប់ស្ទឹងនេះឡើង ។ តែតាមពិតបើយើងមើលផែនទី យើងនឹងឃើញថាស្ទឹងចាស់បត់បែនជាងស្ទឹងសង្កែបាត់ដំបងឆ្ងាយណាស់។
បើនិយាយពីយុទ្ធសាស្រ្តវិញ ស្ទឹងសង្កែក៏មិនមែនជាចំណុច មាំជ្រៀតចូលមិនបាននោះទេ ព្រោះតាំងពីមុនចៅហ្វាបែនមកកាន់កាប់បាត់ដំបង ទ័ពតេជោទែនបានវាយរុញច្រានទ័ពចៅហ្វាបែនរហូត។ ដល់មានការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងសាហាវនៅត្រង់តំបន់ដូនទាវ (ឯពាក្យថាដូនទាវ នេះទៀត ក៏មានទាក់ទងនឹងចៅហ្វាបែនដែរ។ ឯកសាររបស់ព្រះគ្រូសិរីសត្ថា កែវ សាង យោងតាមព្រះថេរដីការរបស់សម្តេចព្រះវនរ័ត អុីវ ទួត បានមានសង្ឃដីកាថា «កាលចៅហ្វាបែនរត់ពីស្រុកខ្មែរមកបាត់ដំបងមានភរិយាម្នាក់ឈ្មោះនាងទាវ។ ក្រោយមក នាងទាវនឹករឭកស្រុកកំណើតពេកក៏សុំលាចៅហ្វាបែនត្រឡប់ទៅស្រុកវិញ តែចៅហ្វាបែនមិនព្រមអនុញ្ញាតឲ្យទៅសោះ។ នាងទាវក៏លួចរត់ ធ្វើដំណើរតាមទូកតាមស្ទឹងសង្កែត្រឡប់ទៅស្រុកវិញ ។ នៅពេលនោះ ចៅហ្វាបែនដឹងទាន់ក៏ចាត់បាវបំរើឲ្យតាមនាងទាវ ដោយបញ្ញត្តិថា បើទាន់ត្រង់ណាឲ្យសម្លាប់ចោលត្រង់នោះ។ ពួកបាវបំរើតាមទាន់នាងទាវ ក៏សម្លាប់នាងទាវកប់ត្រង់ក្បាលជ្រោយដូនទាវសព្វថ្ងៃ។ ខ្មោចនាងទាវនោះ ក៏ក្លាយជាបីសាចសម្រាប់ទទួលក្រយាបូជាពីអ្នកដំណើរចុះឡើងតាមផ្លូវទឹក ។
ហេតុទាំងនេះហើយដែលនាំឲ្យមានដូនទាវ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ)។ ជាមួយគ្នានឹងការទប់ស្ទឹង និងសាងកំផែងនេះ គេបានបញ្ជូនសីមា អំពីថ្មភក់ មានចារអក្សរ អាគមគាថា ដាក់នៅបាតស្ទឹងសង្កែត្រង់វត្តកំពង់សីមាមួយកន្លែង នៅពាមសីមាដែលជាទីប្រសព្វមុខនៃស្ទឹងស្រែង និងស្ទឹងសង្កែមួយកន្លែង។ គេដាក់សីមាក្នុងស្ទឹងដើម្បីការពារសឹកសត្រូវ និងសត្វសាហាវផ្សេងៗ ។ ចាស់ៗនិយាយថាកាលដើម សម្បូរក្រពើណាស់ ហើយក្រពើតែងមកខាំមនុស្សរាល់ៗឆ្នាំ ។ តែចាប់តាំងពីមានបញ្ហាអាគមគាថានៅក្នុងស្ទឹងមក ក្រពើដែលមុជទឹកហែលមកនោះត្រូវផុស ងើបពីកំពង់សីមារហូតដល់ពាមសីមាដោយសារតែបារមីនៃសីមានេះ។ គេអាចស្ទាបសីមានេះបាន នៅរដូវទឹកស្រកនៅកំពង់សីមា។ ដោយសារក្រពើមុជទឹកមិនលិចនេះ អ្នកស្រុកអាចដឹងខ្លួនទាន់មុនពេលមកដល់នៃក្រពើ ហើយគ្រោះថ្នាក់ដោយក្រពើខាំ ក៏បាត់ទៅដែរ។ ក្នុងគោលបំណងដដែល គេបានបញ្ចុះថ្មគោលនៅជុំវិញទីក្រុងដែលយើងអាចប្រទះឃើញថ្មនេះត្រង់នេះមួយត្រង់នោះមួយ រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ គឺជាថ្មធំៗ ដែលគេកប់ស្មេីដី មានច្រើននៅជុំវិញវត្តកំពង់សីមា ។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
ស្ទឹងសង្កែជាស្ទឹងសំខាន់ហូរកាត់ទីប្រជុំជនបាត់ដំបង។ ស្ទឹងសង្កែមានប្រភពនៅភ្នំព្រិល ដែលជាភ្នំខ្ពស់មួយនៅត្រង់តំបន់ប៉ៃលិនកាលដើមឡើយ នៅប្រមាណ៣គ.ម. ខាងត្បូងទីប្រជុំជនបាត់ដំបង ស្ទឹងសង្កែហូរបែកជាពីរ គីអូរដំបង និង អូរសង្កែ ។ តែក្រោយមក គេបានចាត់ចែងទប់ស្ទឹង អូរដំបងនេះ ដើម្បីឲ្យទឹកហូរមកតែមួយផ្លូវតាមស្ទឹង ដែលហូរកាត់ទីប្រជុំជនបាត់ដំបង ។ ឯកសារសរសេរដៃរបស់ព្រះគ្រូសិរីសត្ថា កែវអនុគណៈស្រុកបាត់ដំបង បានពិពណ៌នាអំពីស្ទឹងសង្កែកាលជំនាន់ដើមថា :
តាមសេចក្តីដំណាលរបស់ចាស់ទុំមុនៗមកនិយាយថាស្ទឹងបាត់ដំបងកាលពីដើមជាស្ទឹងតូចមួយ មានទទឹងប្រហែល៤ម៉ែត្រត្រង់មុខវត្តសង្កែ ហើយមានដើមសង្កែមួយ ដុះទេរទៅត្រើយម្ខាង ។ គេដើរលើដើមសង្កែ នោះឆ្លងស្ទឹង បាន បានជាដីត្រង់នោះគេហៅថា "គុម្ភសង្កែ" ។ តមកគេបានសាងវត្តនេះឡើងហៅថាវត្តសង្កែ ។ ឯតួស្ទឹងធំសម្រាប់ខេត្តបាត់ដំបង គឺស្ទឹងនៅត្រង់ភូមិអូរដំបងសព្វថ្ងៃនេះបានជានៅខាងចុងស្ទឹងនេះគេហៅថា "ស្ទឹងចាស់" គឺនៅត្រង់ភូមិស្ទឹងចាស់។ ឯកសារបានអធិប្បាយអំពីការទប់ស្ទឹងចាស់ដូចតទៅ :
ក្នុងឱកាសដែលទប់ស្ទឹងនេះ គេធ្វើទំនប់ត្រង់ស្ទឹងបែកក្បែរវត្តខ្វែង ប៉ុន្តែទប់មិនជាប់ចេះតែបាក់ច្រើនដងច្រើនគ្រាទើបពេលក្រោយ គេយកទូកថ្វែធំមួយមកដាក់ទទឹងព្រែក ហើយដាក់ដីធ្វើជាទំនប់។ មានចាស់ៗភាគច្រើនដែល បាន ចាំរឿងរ៉ាវនិយាយតៗគ្នាមកថា គេធ្វើពិធីបួងសួងដោយសម្លាប់ស្ត្រីមានគភ៌ ឬជាវត្ថុសក្តិសិទ្ធិដែលរក្សាទំនប់នេះផង។ ត្រង់នោះហៅថាព្រែកពណ្ណរាយ ។ មានចាស់ទុំមួយពួកទៀតនិយាយថា គេបានធ្វើកូនសាលាតំកល់បដិមាបីអង្គ គឺព្រះពុទ្ធរាព្រះហស្ត ១អង្គ ព្រះពុទ្ធប្រក់នាគ ១ អង្គ និងព្រះនារាយណ៍ ១អង្គនៅក្បែរទំនប់នោះ ។ តាំងពីថ្ងៃនោះមក ទំនប់ក៏លែងបាក់ ទឹកក៏ហូរតាមស្ទឹងបាត់ដំបងបណ្ដាលឲ្យស្ទឹងនេះកាន់តែរីកធំឡើងៗ។ ស្ទឹងដែលហូរតាមអូរដំបងក៏កាន់តែរាក់តូចទៅៗបន្តិចម្តងៗ ។ ឯកសារដដែលនេះ បានចែងអំពីកូនសាលាដែលតំកល់បដិមានោះថា :
ចាស់ទុំ ដែលនៅជិតភូមិខ្វែងនេះមានលោក ជាងភៀនជាដើម និយាយថាកាលនៅក្មេង គាត់ឃើញមានសាលាតូចមួយរបៀបជារោងអ្នកតា ។ មនុស្សចាស់ៗនិយាយ ថា សាលានោះគេធ្វើដោយឈើតាត្រាវស្ថិតនៅក្បាលជ្រោយខាងកើត ខាងមុខវត្តខ្វែងជិតនឹងមាត់ទឹក។តែដល់គាត់ធំឡើង ស្រាប់តែឃើញ ដីបាក់ច្រាំងធ្លាក់មកក្នុងស្ទឹងដោយបាត់ទាំងរោងអ្នកតានោះផង។ ចំណែកឯបដិមាទាំង៣អង្គវិញនោះ ឯកសារដដែលនេះនិយាយថា «កាលពីសម័យសៀមគ្រប់គ្រងខេត្តបាត់ដំបង ពីឆ្នាំ១៩៤១ ដល់ ១៩៤៦ គេរើសបានព្រះពុទ្ធរូបប្រក់នាគធ្វើអំពីថ្មបុរាណ នៅក្នុងស្ទឹងជិតទំនប់នេះ គឺជាព្រះដែលតម្កល់ក្នុងពិធីបួងសួង ពេលដែលទប់ទឹកនោះ ។ បានពិនិត្យឃើញព្រះនរាយណ៍ ដែលគេតម្កល់ទុកគោរពបូជានៅក្នុងព្រៃខាងកើតវត្តខ្វែងសព្វថ្ងៃនេះ ប្រហែលជាគេនិមន្តយកព្រះនរាយណ៍ទៅទុកធ្វើសក្ការបូជាមុនពេលច្រាំងបាក់។ ឯព្រះរាព្រះហស្ថវិញប្រហែលជាគេបានយកចេញពីកន្លែងនេះដែរ។ ឯកសារនេះ បានសន្និដ្ឋានថាទំនប់នេះប្រហែលជាស្ថាបនាតាំងពីមុនចៅហ្វាបែនចូលមកកាន់កាប់ខេត្តបាត់ដំបងម៉្លេះ គឺមុនឆ្នាំ ១៧៩៤ ទៅទៀត ។
ចំពោះរឿងនេះលោកតារស់ ប៊ុត បានបរិយាយថា : « នៅពេលមួយនោះយួនបានចូលមកចាប់លោកបាឡាត់ស្តីទីខេត្តបាត់ដំបង យកទៅឃុំទុកឯស្រុកវាអស់ពេលច្រើនឆ្នាំ ។ លោកចៅឃុនបាននាំទ័ពពីស្រុកសៀម លើកតាមវាយយកបានលោកបាឡាត់មកវិញ ។ ចាប់ពីពេលនោះមកគេក៏ទប់ស្ទឹងចាស់នេះកុំឲ្យយួនចូលមកលឿនពេកព្រោះស្ទឹងចាស់នេះត្រង់ណាស់ ។ ឯវិធីទប់ស្ទឹងមាននិយាយដូចឯកសារមុនដែរពេលទប់ចុងក្រោយ គេយកដើមឈើទាំងដើមៗមកចុះតំរៀបគ្នាទទឹងស្ទឹង ដោយមានដាក់ទូកថ្វែមួយ ដែលមានស្បៀងអាហារនិងភស្តុភារផ្សេងៗ ។ គេរៀបចំពិធីបួងសួង ហើយគេហាមដាច់ខាតមិនឲ្យស្ត្រីមានផ្ទៃពោះដើរកាត់មុខរោងពិធី។ នៅពេលដែលគេបួងសួងឆាកហ៊ោឡើង ស្រាប់តែមានស្ត្រីមានផ្ទៃពោះម្នាក់ដើរកាត់មុខរោងពិធី គេក៏ចាប់ស្ត្រីនោះសម្លាប់ដាក់ក្នុងទូកឲ្យចាំបាតទំនប់ហើយគេក៏លុបដីចាក់បំពេញទៅ ។ លុះធ្វើទំនប់រួចហើយគេដេញហ្វូងដំរីឱ្យដើរចុះដើរឡើងតាមអូរសង្កែ ឲ្យរបេះរបើកដីកើតជាផ្លូវទឹកធំសម្រាប់ជំនន់ឆ្នាំក្រោយ ហើយកុំឲ្យទឹកហូរខ្លាំងធាក់លើទំនប់។» បើយើងគិតរឿងលោកបាឡាត់ និងលោកចៅឃុននោះរឿងនេះកើតនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៩ទេ មិនមែនមុនលោកចៅហ្វាបែននៅចុងសតវត្សទី១៨ទេ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រវត្តិវត្តបាឡាត់ក៏បានចែងដែរថា យួនបានមកចាប់លោកបាឡាត់រស់នៅឆ្នាំ ១៨៣៧ យកទៅឃុំទុកស្រុកវាអស់ពេលដប់ឆ្នាំ ។ បើនិយាយពីដើមឈើដែលគេចុះធ្វើទំនប់នោះវិញ ដើមឈើធំៗទាំងនោះទើបតែនឹងរបេះធ្លាក់អណ្តែតទឹកអស់ប្រហែលជា២០ ឆ្នាំមុននេះទេ។ ចំពោះរឿងទំនប់នេះទៀតលោកញឹក ហួតបានប្រាប់ថាជីដូនគាត់ បានកើតទាន់ការទប់ស្ទឹងចាស់នេះ។ នៅពេលដែលសៀមចូលមករៀបស្រុក លើកទំនប់សង់បន្ទាយបងប្អូនខ្មែរបាននាំគ្នារត់ចូលព្រៃលាក់ខ្លួនពួនអាត្មា មិនឲ្យពួកសៀមយាយី ឆក់ ប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិ។ លោកតាហួតបានប្រាប់ទៀតថាឲ្យតែឮមាត់សៀមចូលភូមិម្ដងៗ សូម្បីតែឆ្កែក៏រត់ពួនដែរ ។
បើគិតត្រឹមជីដូនលោកតា ញឹក ហួត យើងឃើញថាមានប្រហែលបីតំណមនុស្សប៉ុណ្ណោះមកទល់នឹងឆ្នាំ ១៩០៧ មិនអាចលើសពី១០០ឆ្នាំបានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀតអ្នកធម្មជាតិវិទ្យាបារាំងឈ្មោះលោក មូហូ ដែលបានមកធ្វើទស្សនកិច្ចនៅបាត់ដំបងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ១៩ បានសរសេរថា ស្ទឹងសង្កែនៅពេលនោះ មានទទឹងប្រហែល១២ម៉ែត្រទេនៅកន្លែងខ្លះ។ មានមតិខ្លះនិយាយថា ស្ទឹងចាស់ គឺស្ទឹងអូរដំបង ជាផ្លូវទឹកត្រង់ ទៅទន្លេសាបអាចឲ្យសឹកសត្រូវលើកទ័ពមកវាយ បាន ដោយងាយ ទើបគេទប់ស្ទឹងនេះឡើង ។ តែតាមពិតបើយើងមើលផែនទី យើងនឹងឃើញថាស្ទឹងចាស់បត់បែនជាងស្ទឹងសង្កែបាត់ដំបងឆ្ងាយណាស់។
បើនិយាយពីយុទ្ធសាស្រ្តវិញ ស្ទឹងសង្កែក៏មិនមែនជាចំណុច មាំជ្រៀតចូលមិនបាននោះទេ ព្រោះតាំងពីមុនចៅហ្វាបែនមកកាន់កាប់បាត់ដំបង ទ័ពតេជោទែនបានវាយរុញច្រានទ័ពចៅហ្វាបែនរហូត។ ដល់មានការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងសាហាវនៅត្រង់តំបន់ដូនទាវ (ឯពាក្យថាដូនទាវ នេះទៀត ក៏មានទាក់ទងនឹងចៅហ្វាបែនដែរ។ ឯកសាររបស់ព្រះគ្រូសិរីសត្ថា កែវ សាង យោងតាមព្រះថេរដីការរបស់សម្តេចព្រះវនរ័ត អុីវ ទួត បានមានសង្ឃដីកាថា «កាលចៅហ្វាបែនរត់ពីស្រុកខ្មែរមកបាត់ដំបងមានភរិយាម្នាក់ឈ្មោះនាងទាវ។ ក្រោយមក នាងទាវនឹករឭកស្រុកកំណើតពេកក៏សុំលាចៅហ្វាបែនត្រឡប់ទៅស្រុកវិញ តែចៅហ្វាបែនមិនព្រមអនុញ្ញាតឲ្យទៅសោះ។ នាងទាវក៏លួចរត់ ធ្វើដំណើរតាមទូកតាមស្ទឹងសង្កែត្រឡប់ទៅស្រុកវិញ ។ នៅពេលនោះ ចៅហ្វាបែនដឹងទាន់ក៏ចាត់បាវបំរើឲ្យតាមនាងទាវ ដោយបញ្ញត្តិថា បើទាន់ត្រង់ណាឲ្យសម្លាប់ចោលត្រង់នោះ។ ពួកបាវបំរើតាមទាន់នាងទាវ ក៏សម្លាប់នាងទាវកប់ត្រង់ក្បាលជ្រោយដូនទាវសព្វថ្ងៃ។ ខ្មោចនាងទាវនោះ ក៏ក្លាយជាបីសាចសម្រាប់ទទួលក្រយាបូជាពីអ្នកដំណើរចុះឡើងតាមផ្លូវទឹក ។
ហេតុទាំងនេះហើយដែលនាំឲ្យមានដូនទាវ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ)។ ជាមួយគ្នានឹងការទប់ស្ទឹង និងសាងកំផែងនេះ គេបានបញ្ជូនសីមា អំពីថ្មភក់ មានចារអក្សរ អាគមគាថា ដាក់នៅបាតស្ទឹងសង្កែត្រង់វត្តកំពង់សីមាមួយកន្លែង នៅពាមសីមាដែលជាទីប្រសព្វមុខនៃស្ទឹងស្រែង និងស្ទឹងសង្កែមួយកន្លែង។ គេដាក់សីមាក្នុងស្ទឹងដើម្បីការពារសឹកសត្រូវ និងសត្វសាហាវផ្សេងៗ ។ ចាស់ៗនិយាយថាកាលដើម សម្បូរក្រពើណាស់ ហើយក្រពើតែងមកខាំមនុស្សរាល់ៗឆ្នាំ ។ តែចាប់តាំងពីមានបញ្ហាអាគមគាថានៅក្នុងស្ទឹងមក ក្រពើដែលមុជទឹកហែលមកនោះត្រូវផុស ងើបពីកំពង់សីមារហូតដល់ពាមសីមាដោយសារតែបារមីនៃសីមានេះ។ គេអាចស្ទាបសីមានេះបាន នៅរដូវទឹកស្រកនៅកំពង់សីមា។ ដោយសារក្រពើមុជទឹកមិនលិចនេះ អ្នកស្រុកអាចដឹងខ្លួនទាន់មុនពេលមកដល់នៃក្រពើ ហើយគ្រោះថ្នាក់ដោយក្រពើខាំ ក៏បាត់ទៅដែរ។ ក្នុងគោលបំណងដដែល គេបានបញ្ចុះថ្មគោលនៅជុំវិញទីក្រុងដែលយើងអាចប្រទះឃើញថ្មនេះត្រង់នេះមួយត្រង់នោះមួយ រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ គឺជាថ្មធំៗ ដែលគេកប់ស្មេីដី មានច្រើននៅជុំវិញវត្តកំពង់សីមា ។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
តោះ! ទៅស្គាល់ "ប្រវត្តិនៃស្ទឹងសង្កែ" ទាំងអស់គ្នា
Reviewed by សារព័ត៌មាន ឯករាជ្យជាតិ
on
6:00:00 AM
Rating:
Reviewed by សារព័ត៌មាន ឯករាជ្យជាតិ
on
6:00:00 AM
Rating:
