ផ្សាយថ្ងៃទី ២០ មិថុនា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
កូនចៅរបស់ស្តេច ដែលបានបាត់បង់រាជបល្ល័ង្ក នៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 និងផលវិបាករបស់ពួកគេ គឺរស់នៅជាចម្បងនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសស្វីស អាល្លឺម៉ង់ អេស្ប៉ាញ អ៊ីតាលី និងចក្រភពអង់គ្លេស។ ប្រទេសដែលធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃរាជវង្សប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីកន្លែងដែលពួកនិរទេសបានតាំងលំនៅ ឬកន្លែងដែលសាខារាជានិយមបានរួចរស់រានមានជីវិត៖ ស្វីស៖ គ្រួសាររបស់ស្តេចរ៉ូម៉ាំងទី 1 ចុងក្រោយបង្អស់ ម៉ៃឃើលៀ ១៩៤៧ ដោយរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនិស្ត)។
គាត់បានចំណាយពេលមួយជីវិតរបស់គាត់ក្នុងការនិរទេសខ្លួន ហើយកូនចៅរបស់គាត់រស់នៅក្បែរទីក្រុងហ្សឺណែវ ប្រទេសអ៊ីតាលី៖ កូនចៅនៃផ្ទះសាវវី។ ស្តេច Victor Emmanuel III ដែលបានបម្រើការជាអាយ៉ងក្រោមការដឹកនាំរបស់ Mussolini បានបាត់បង់បល្ល័ង្ករបស់គាត់នៅពេលដែលរាជាធិបតេយ្យអ៊ីតាលីត្រូវបានលុបចោលដោយប្រជាមតិឆ្នាំ 1946 ។ កូនចៅរបស់គាត់បច្ចុប្បន្នរស់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីតាលី និងប្រទេសស្វីស។ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់៖ រាជាធិបតេយ្យចក្រពត្តិរបស់អាល្លឺម៉ង់ត្រូវបានលុបចោលបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី 1 ប៉ុន្តែផ្ទះរាជវង្សជាច្រើន (ដូចជា Hohenzollerns និង Wittelsbachs) នៅតែរស់នៅលើអចលនទ្រព្យ និងប្រាសាទនានាទូទាំងប្រទេស។
អេស្ប៉ាញ៖ រាជាធិបតេយ្យអេស្ប៉ាញត្រូវបានស្ដារឡើងវិញនៅឆ្នាំ 1975 សមាជិកនៃ B.B. កូនចៅរបស់ពួកគេឥឡូវនេះរស់នៅក្នុងប្រទេសអេស្ប៉ាញ បែលហ្ស៊ិក និងលុចសំបួ។ ព្រះរាជាណាចក្រអង់គ្លេស៖ រាជវង្ស Windsor របស់អង់គ្លេសបានរួចរស់ជីវិត ប៉ុន្តែចក្រភពអង់គ្លេសក៏បានរៀបចំព្រះរាជវង្សជាច្រើនដែលនិរទេសខ្លួនក្នុងអំឡុងពេលសង្រ្គាម រួមទាំងគ្រួសាររាជវង្សក្រិក និងយូហ្គោស្លាវីផងដែរ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ George ដែលជាអ្នកឧកញ៉ា Kent ដែលជាប្អូនប្រុសរបស់ស្តេច George VI គឺជារាជវង្សអង់គ្លេសដំបូងគេក្នុងសតវត្សន៍ដែលបានទទួលមរណៈភាពដោយសារការបម្រើសកម្ម (បានសម្លាប់នៅក្នុងការធ្លាក់យន្តហោះ RAF ឆ្នាំ 1942) ។ កូនចៅរបស់គាត់នៅតែលេចធ្លោនៅចក្រភពអង់គ្លេស។(ចំណាំ៖ ស្តេច "បាត់បង់" ជាទូទៅសំដៅទៅលើស្តេចនៃប្រជាជាតិនានាដែលបានធ្លាក់មកលើដែនសូវៀត ដូចជា រូម៉ានី ប៊ុលហ្គារី និងយូហ្គោស្លាវី - ឬអ្នកដែលបាត់បង់បល្ល័ង្កដោយសារការកាន់កាប់យោធា និងការផ្លាស់ប្តូររបបនយោបាយ) តើអ្នកចង់ដឹងបន្ថែមអំពីពូជពង្ស ឬឋានៈនៃរាជវង្ស ឬ រាជវង្សសម័យនេះទេ? ហាបប៊ឺក?
ព្រះមហាក្សត្រដែលបានបាត់បង់បល្ល័ង្កនៅសតវត្សរ៍ទី 20
អូស្ត្រាលី
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
ព្រះបាទអេដវឺដទី ៨ បានដាក់រាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៣៦ ដើម្បីថ្វាយព្រះអនុជរបស់ព្រះអង្គគឺព្រះបាទចចទី ៦។
អាហ្វហ្គានីស្ថាន
ព្រះបាទអាម៉ានូលឡាហ៍ ខាន់ បានឈប់ធ្វើជាអេមៀរនៃប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាននៅឆ្នាំ ១៩២៦ ហើយបានដាក់រាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩២៩។
ព្រះបាទអ៊ីណាយ៉ាទូឡាហ៍ ខាន់ បានដាក់រាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩២៩។
ព្រះបាទហាប៊ីប៊ូលឡាហ៍ កាឡាកានី ត្រូវបានផ្តួលរំលំនៅឆ្នាំ ១៩២៩។
ព្រះបាទម៉ូហាម៉េដ ហ្សាហៀរ សាហ៍ ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងក្នុងរដ្ឋប្រហារនៅឆ្នាំ ១៩៧៣។
អាល់បានី (រាជាណាចក្រ)
ព្រះអង្គម្ចាស់វីល្លៀម បានភៀសខ្លួនចេញពីប្រទេសអាល់បានីនៅឆ្នាំ ១៩១៤ បន្ទាប់ពីការផ្ទុះឡើងនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ (ព្រះអង្គត្រូវបានទម្លាក់ជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ ១៩២៥)។
អាល់បានី (ព្រះរាជាណាចក្រ)
ព្រះបាទហ្សុកទី ១ (ប្រធានាធិបតីបានប្រែក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រ) ត្រូវបានទម្លាក់ដោយប្រទេសអ៊ីតាលីក្រោមការដឹកនាំរបស់បេនីតូ មូសូលីនីនៅឆ្នាំ ១៩៣៩។
ព្រះបាទវិចទ័រ អេម៉ានូអែលទី ៣ នៃប្រទេសអ៊ីតាលី ដែលក៏ជាព្រះមហាក្សត្រនៃប្រទេសអាល់បានីផងដែរ បានដាក់រាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៤៣ បន្ទាប់ពីការចុះចាញ់របស់អ៊ីតាលី។
រាជានុសិទ្ធិ Mehdi Frashëri ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនៅឆ្នាំ 1944 នៅពេលដែលចលនារំដោះជាតិបានដណ្តើមយកប្រទេសអាល់បានី។
អូទ្រីស-ហុងគ្រី
ព្រះចៅអធិរាជ Charles I និង IV ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនៅឆ្នាំ 1918 ហើយទ្រង់ក៏ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងជាព្រះមហាក្សត្រមិនមានអធិបតេយ្យភាពនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើននៅក្នុងប្រទេសអូទ្រីស និងហុងគ្រីផងដែរ។
បាលូជីស្ថាន
លោក Mir Ahmad នៃ Kalat គឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងចុងក្រោយនៃ Khanate នៃ Kalat នៅបាលូជីស្ថាន។ នៅថ្ងៃទី 27 ខែមីនា ឆ្នាំ 1948 ព្រះអង្គបានចូលរួមជាមួយប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ បាវ៉ារៀ
ព្រះបាទ Otto ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងដោយច្បាប់នៅឆ្នាំ 1913 ហើយបានឡើងសោយរាជ្យបន្តដោយបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះអង្គ គឺព្រះអង្គម្ចាស់ Regent Ludwig។
ព្រះបាទ Ludwig ទី 3 បាននិរទេសខ្លួននៅពេលដែលចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ដួលរលំនៅឆ្នាំ 1918 ប៉ុន្តែមិនបានដាក់រាជ្យទេ។ បាវ៉ារៀត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងសាធារណរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ថ្មីនៅឆ្នាំ 1919។
បែលហ្ស៊ិក
ព្រះបាទ Leopold ទី 3 ត្រូវបានបង្ខំឱ្យដាក់រាជ្យនៅឆ្នាំ 1951 ដើម្បីគាំទ្រព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ គឺព្រះបាទ Baudouin។
ប្រ៊ុយណេ
ព្រះបាទ Omar Ali Saifuddien ទី 3 ស៊ុលតង់នៃប្រទេសប្រ៊ុយណេ បានដាក់រាជ្យដោយស្ម័គ្រចិត្តនៅឆ្នាំ 1967 ដើម្បីគាំទ្រព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ គឺព្រះបាទ Hassanal Bolkiah។
ប៊ុលហ្គារី
ស្តេច Tsar Ferdinand ទី 1 បានដាក់រាជ្យនៅឆ្នាំ 1918 ដើម្បីថ្វាយស្តេច Tsar Boris ទី 3 បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី 1។
ស្តេច Tsar Simeon ទី 2 មិនដែលដាក់រាជ្យទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលប៊ុលហ្គារីនិរទេសខ្លួនបន្ទាប់ពីប្រជាមតិជាតិនៅឆ្នាំ 1946 បន្ទាប់ពីនោះប៊ុលហ្គារីបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិត។ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្តនៅប៊ុលហ្គារី ព្រះអង្គបានវិលត្រឡប់មកប្រទេសវិញនៅឆ្នាំ 1996 ហើយត្រូវបានជ្រើសរើសជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅឆ្នាំ 2001 ដោយបម្រើការរហូតដល់ឆ្នាំ 2005។ ព្រះអង្គ និងព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ នៃប្រទេសកម្ពុជា គឺជាព្រះមហាក្សត្រតែមួយគត់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីៗនេះ ដែលបានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលដែលត្រូវបានជ្រើសរើសតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ។
ប៊ូរុនឌី
ស្តេច Mwambutsa ទី 4 ត្រូវបានទម្លាក់ដោយព្រះរាជបុត្រារបស់ព្រះអង្គ Ntare V ក្នុងឆ្នាំ 1966។
ស្តេច Ntare V ត្រូវបានទម្លាក់នៅឆ្នាំ 1966 ក្នុងរដ្ឋប្រហារយោធាដឹកនាំដោយ Michel Micombero
កម្ពុជា
ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ បានដាក់រាជ្យនៅឆ្នាំ 1955 បន្ទាប់មកបានបម្រើការក្នុងមុខតំណែងសំខាន់ៗជាច្រើន រួមទាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងប្រមុខរដ្ឋ ម្តងម្កាលរហូតដល់ឆ្នាំ 1976 ហើយនៅទីបំផុតត្រូវបានស្ដារឡើងវិញនូវឋានៈជាព្រះមហាក្សត្រនៅឆ្នាំ 1993។ ព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យជាលើកទីពីរ ដើម្បីថ្វាយព្រះរាជបុត្រារបស់ព្រះអង្គ គឺព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី នៅថ្ងៃទី 7 ខែតុលា ឆ្នាំ 2004។
ព្រះមហាក្សត្រីយានី ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនៅឆ្នាំ 1970 ជាមួយនឹងរដ្ឋប្រហារដែលបានបញ្ចប់របបរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម សីហនុ។ របបរាជានិយមត្រូវបានស្ដារឡើងវិញនៅឆ្នាំ 1993 ដោយព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ (ដែលធ្លាប់គ្រងរាជ្យពីឆ្នាំ 1941 ដល់ឆ្នាំ 1955) ជាព្រះមហាក្សត្រ។ កាណាដា
ព្រះបាទអេដវឺដទី 8 បានដាក់រាជ្យនៅឆ្នាំ 1936 ដើម្បីថ្វាយព្រះអនុជរបស់ព្រះអង្គ គឺព្រះបាទចចទី 6។
ចក្រភពអាហ្វ្រិកកណ្តាល
បូកាសាទី 1 (ប្រធានាធិបតីបានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រ) ព្រះចៅអធិរាជនៃចក្រភពអាហ្វ្រិកកណ្តាល ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនៅឆ្នាំ 1979។
អេលីហ្សាប៊ែតទី 2 បានឈប់ធ្វើជាព្រះមហាក្សត្រីយានីនៃអាណាចក្រសីហនុនៅឆ្នាំ 1972 នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋមួយហៅថា ស្រីលង្កា។
ចិន
ព្រះចៅអធិរាជ Xuantong (Puyi) ត្រូវបានបង្ខំឱ្យដាក់រាជ្យនៅឆ្នាំ 1912 បន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍សាធារណរដ្ឋ។
Yuan Shikai (បានគ្រងរាជ្យជាព្រះចៅអធិរាជ Hongxian ដែលប្រកាសខ្លួនឯង) បានដាក់រាជ្យនៅឆ្នាំ 1916 ពីរបីខែមុនពេលទ្រង់សោយទិវង្គត ហើយមានរយៈពេលត្រឹមតែ 83 ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះនៅលើបល្ល័ង្ក។
ព្រះចៅអធិរាជ Xuantong (Puyi) បានឡើងគ្រងរាជ្យឡើងវិញមួយរយៈខ្លី ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ខំឱ្យដាក់រាជ្យម្តងទៀតនៅឆ្នាំ 1917 បន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍សាធារណរដ្ឋមួយផ្សេងទៀត។
ក្រូអាស៊ី
ព្រះមហាក្សត្រដែលត្រូវបានតែងតាំងជា Tomislav II (ព្រះអង្គម្ចាស់ Aimone ឌុចនៃ Spoleto) នៃរដ្ឋឯករាជ្យក្រូអាស៊ីបានដាក់រាជ្យនៅឆ្នាំ 1943 បន្ទាប់ពីការចុះចាញ់របស់អ៊ីតាលី។
អេហ្ស៊ីប
ព្រះបាទហ្វារ៉ុកបានដាក់រាជ្យនៅឆ្នាំ 1952 ដើម្បីថ្វាយព្រះរាជបុត្រាតូចរបស់ព្រះអង្គគឺហ្វូអាដទី 2។
ព្រះបាទហ្វូអាដទី 2 ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនៅឆ្នាំ 1953។
អេត្យូពី
ខណៈពេលដែលមិនដែលត្រូវបានឡើងគ្រងរាជ្យជាផ្លូវការ អនាគតអធិរាជអ៊ីយ៉ាស៊ូទី 5 ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនៅឆ្នាំ 1916 ដោយសារតែសង្ស័យថាបានប្តូរទៅជាជំនឿមូស្លីម។ ព្រះចៅអធិរាជហៃលេ សេឡាស៊ីទី 1 ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងបន្ទាប់ពីការឈ្លានពានរបស់អ៊ីតាលីលើប្រទេសអេត្យូពីក្នុងឆ្នាំ 1936 ហើយត្រូវបានស្ដារឡើងវិញនៅឆ្នាំ 1941។ ព្រះអង្គត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងម្តងទៀតក្នុងអំឡុងពេលបដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្តនៅឆ្នាំ 1975។ ព្រះបាទវិចទ័រ អេម៉ាញូអែលទី 3 នៃប្រទេសអ៊ីតាលី ដែលក៏ជាព្រះចៅអធិរាជអេត្យូពីផងដែរ បានប្រកាសពីការទាមទាររបស់ព្រះអង្គចំពោះបល្ល័ង្កអេត្យូពីនៅឆ្នាំ 1943។ ព្រះចៅអធិរាជអាំហា សេឡាស៊ីទី 1 ដែលជាព្រះចៅអធិរាជមួយរយៈពេលខ្លីពីឆ្នាំ 1974-1975 ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងដោយការលុបបំបាត់របបរាជានិយម។
ហ្វីជី
ម្ចាស់ក្សត្រីអេលីហ្សាបែតទី ២ បានឈប់ធ្វើជាម្ចាស់ក្សត្រីនៃប្រទេសហ្វីជីនៅឆ្នាំ ១៩៨៧ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋបន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារ។
ហ្វាំងឡង់ (Grand Duchy)
Grand Duke Nicholas II បានដាក់រាជ្យនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩១៧។ រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នរបស់រុស្ស៊ីបានបន្តអនុវត្តអំណាច grand ducal សម្រាប់អត្ថិភាពដ៏ខ្លីរបស់ខ្លួន។
ហ្វាំងឡង់ (ព្រះរាជាណាចក្រ)
ស្តេចជាប់ឆ្នោត Frederick Charles I (ព្រះអង្គម្ចាស់ Frederick Charles នៃ Hesse) ត្រូវបានផ្តល់ជូន ប៉ុន្តែមិនបានឡើងសោយរាជ្យជាស្តេចនៃប្រទេសហ្វាំងឡង់ទេ។
ហ្គាំប៊ី
អេលីហ្សាប៊ែតទី ២ បានឈប់ធ្វើជាមហាក្សត្រីនៃប្រទេសហ្គាំប៊ីនៅឆ្នាំ ១៩៧០ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋដោយការធ្វើប្រជាមតិ។
អាល្លឺម៉ង់
អធិរាជវីលហែមទី ២ បានដាក់រាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩១៨ បន្ទាប់ពីការបរាជ័យរបស់អាល្លឺម៉ង់ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ហើយបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសហូឡង់។
ហ្គាណា
អេលីហ្សាប៊ែតទី ២ បានឈប់ធ្វើជាមហាក្សត្រីនៃប្រទេសហ្គាណានៅឆ្នាំ ១៩៦០ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋដោយការធ្វើប្រជាមតិ។
ក្រិក
ស្តេចខនស្ទែនទីនទី ១ ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនៅឆ្នាំ ១៩១៧ ដោយបុត្រាទីពីររបស់ព្រះអង្គគឺអាឡិចសាន់ឌឺបានឡើងគ្រងរាជ្យ។ ព្រះអង្គបានវិលត្រឡប់មកគ្រងរាជ្យវិញដោយការធ្វើប្រជាមតិនៅឆ្នាំ ១៩២០ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់អាឡិចសាន់ឌឺ។ បន្ទាប់មកនៅឆ្នាំ ១៩២២ ព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យដើម្បីគាំទ្របុត្រាច្បងរបស់ព្រះអង្គគឺចច។
ស្តេចចចទី ២ បាននិរទេសខ្លួននៅឆ្នាំ ១៩២៣ បន្ទាប់មកនៅឆ្នាំ ១៩២៤ ព្រះអង្គត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងដោយការធ្វើប្រជាមតិលុបចោលរបបរាជានិយម។ ព្រះអង្គបានវិលត្រឡប់មកគ្រងរាជ្យវិញនៅឆ្នាំ ១៩៣៥ ដោយការធ្វើប្រជាមតិ។ ព្រះបាទ Constantine ទី២ ត្រូវបាននិរទេសខ្លួននៅឆ្នាំ១៩៦៧ ហើយត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងដោយការធ្វើប្រជាមតិលុបចោលរបបរាជានិយមនៅឆ្នាំ ១៩៧៣ (ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងពីរនេះស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្តាច់ការ) ក្នុងអំឡុងពេលនៃការគ្រប់គ្រងប្រជាធិបតេយ្យ ការធ្វើប្រជាមតិត្រូវបានធ្វើម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ១៩៧៤ ហើយរបបរាជានិយមនៅតែត្រូវបានលុបចោល។
ហ្គីយ៉ាណា
អេលីហ្សាប៊ែតទី២ បានឈប់ធ្វើជាមហាក្សត្រីនៃប្រទេសហ្គីយ៉ាណានៅឆ្នាំ ១៩៧០ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋ។
ហុងគ្រី

ព្រះបាទឆាលទី៤ (អធិរាជឆាលទី១ នៃប្រទេសអូទ្រីស) ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនៅឆ្នាំ១៩១៨ នៅពេលដែលសាធារណរដ្ឋមួយត្រូវបានបង្កើតឡើង។ បន្ទាប់ពីការស្ដារឡើងវិញនៃរបបរាជានិយមហុងគ្រីនៅឆ្នាំ១៩២០ ព្រះអង្គត្រូវបានបដិសេធមិនឱ្យ «ទទួលបន្ទុកស្នាក់នៅ និងមុខងាររដ្ឋធម្មនុញ្ញ» នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រដោយរាជានុសិទ្ធិ Miklós Horthy។ ព្រះបាទឆាលទី៤ សោយទិវង្គតនៅនិរទេសខ្លួននៅឆ្នាំ១៩២២។ ព្រះអង្គម្ចាស់រាជទាយាទ Otto ដែលជាបុត្រារបស់ព្រះអង្គ បានឡើងស្នងរាជ្យបន្តពីព្រះអង្គ ប៉ុន្តែបានអះអាងថា ដូចព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គដែរ ព្រះអង្គមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចូលព្រះរាជាណាចក្រ ឬទទួលបន្ទុក «ស្នាក់នៅ និងមុខងាររដ្ឋធម្មនុញ្ញ» ឡើយ ហើយមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាព្រះមហាក្សត្រឡើយ។ ហុងគ្រីត្រូវបានប្រកាសជាសាធារណរដ្ឋដោយរដ្ឋសភានៅថ្ងៃទី១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៦។
ហៃដឺរ៉ាបាដ
អូស្ម៉ាន់ អាលី ខាន់ អាសាហ្វ ចាទី៧ ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនៅឆ្នាំ១៩៤៨ នៅពេលដែលប្រទេសឥណ្ឌាបានឈ្លានពាន និងបញ្ចូលប្រទេសរបស់ព្រះអង្គ។ (ដោយសង្ខេប) (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119

ផ្សាយថ្ងៃទី ១៩ មិថុនា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាននៅក្នុងប្រទេសនេប៉ាល់គឺជាប្រពៃណីដ៏សម្បូរបែប និងស៊ីសង្វាក់គ្នា ដែលលាយបញ្ចូលគ្នានូវការបង្រៀន "យានជំនិះដ៏អស្ចារ្យ" ជាសកល ដូចជាផ្លូវពោធិសត្វ និងសេចក្តីមេត្តាករុណា ជាមួយនឹងការអនុវត្តតន្ត្រៃក្នុងស្រុក។ បេតិកភណ្ឌនេះរីកចម្រើនតាមរយៈសហគមន៍ពុទ្ធសាសនាញូវើរ និងពូជពង្សទីបេដែលបានអនុវត្តនៅទូទាំងតំបន់ហិម៉ាឡៃយ៉ា និងតំបន់ភ្នំ។
ទិដ្ឋភាពសំខាន់ៗនៃប្រពៃណីមហាយាននៅក្នុងប្រទេសនេប៉ាល់រួមមាន៖ ព្រះពុទ្ធសាសនាញូវើរ៖ ជាជនជាតិដើមភាគតិចនៃជ្រលងភ្នំកដ្ឋមណ្ឌូ ទម្រង់ព្រះពុទ្ធសាសនាពិសេសនេះមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជ្រៅជាមួយនឹងទស្សនវិជ្ជាមហាយាន និងការអនុវត្តវជរយាន។ ពុទ្ធសាសនិកញូវើររក្សាភាសាសំស្ក្រឹតជាភាសាសាសនារបស់ពួកគេ និងមានប្រព័ន្ធវណ្ណៈសម្រាប់បូជាចារ្យរបស់ពួកគេ ដែលបង្កើតបានជាការលាយបញ្ចូលគ្នាដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍នៃប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនា និងហិណ្ឌូ។
ឥទ្ធិពលទីបេ៖ នៅភាគខាងជើងប្រទេសនេប៉ាល់ ព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ ជាសាខាដែលមានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងមហាយាន គឺជាប្រពៃណីចម្បង។ ក្រុមជនជាតិភាគតិចដូចជា Sherpa, Tamang និង Gurung អនុវត្តពូជពង្សនេះនៅក្នុងវត្តអារាមភ្នំប្រហែល 3,000 នៅក្នុងប្រទេស។ ទស្សនវិជ្ជាស្នូល៖ ជំនួសឱ្យការមានគោលបំណងតែមួយគត់សម្រាប់ការរំដោះផ្ទាល់ខ្លួន អ្នកអនុវត្តផ្តោតលើការក្លាយជាព្រះពោធិសត្វ - ជាសត្វដែលបានត្រាស់ដឹងដែលពន្យារពេលការចូលទៅក្នុងព្រះនិព្វានដើម្បីជួយអ្នកដទៃ។
កន្លែងពិសិដ្ឋសំខាន់ៗ៖ ប្រទេសនេប៉ាល់គឺជាជម្រកនៃមជ្ឈមណ្ឌលមហាយានបុរាណ ជាពិសេសគឺស្តូប Swayambhunath នៅក្នុងជ្រលងភ្នំ Kathmandu ដែលត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងគោលគំនិតព្រះពុទ្ធដើម។ ការដកថយ និងការសិក្សា៖ និស្សិត និងអ្នកធ្វើដំណើរសម័យទំនើបអាចសិក្សាការបង្រៀនមហាយាននៅតាមស្ថាប័នល្បីៗដូចជាវត្ត Kopan ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយខ្លីពីស្តូប Boudhanath ដ៏ល្បីល្បាញ។
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
ព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសនេប៉ាល់មានតាំងពីកំណើតរបស់ព្រះសិទ្ធត្ថគោតមផ្ទាល់។ រឿងព្រេងនិទាននិយាយថា ព្រះពោធិសត្វ និងព្រះពុទ្ធមុនៗជាច្រើនអង្គក៏បានយាងមកទស្សនាទឹកដីនេះផងដែរ។ វិមាននៃព្រះពុទ្ធទាំងនេះនៅតែអាចមើលឃើញ។ ប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះពុទ្ធសាសនាដំបូងៗពិបាកកត់ត្រាទុកណាស់ ប៉ុន្តែយើងដឹងថាប្រទេសនេប៉ាល់បានក្លាយជាចំណុចជួបជុំដ៏អស្ចារ្យសម្រាប់គ្រូពុទ្ធសាសនាឥណ្ឌា និងទីបេ។
ព្រះណាគរុណុ ព្រះគ្រូមធយាមិកដ៏អស្ចារ្យ និងអ្នកប្រតិបត្តិដ៏អស្ចារ្យជាច្រើនទៀតបានយាងមក រស់នៅ និងបង្រៀននៅប្រទេសនេប៉ាល់។ សិលាចារឹកថ្ម និងអក្សរសិល្ប៍ផ្តល់ភស្តុតាងច្បាស់លាស់ថាពូជពង្សដ៏រឹងមាំរបស់ភិក្ខុនីមហាសង្ឃិកមាននៅក្នុងសតវត្សទីប្រាំពីរ។ ប្រទេសនេះបានក្លាយជាឃ្លាំងនៃអក្សរសិល្ប៍ព្រះពុទ្ធសាសនាសំស្ក្រឹត និងល្បីល្បាញសម្រាប់ការផលិតសិល្បៈព្រះពុទ្ធសាសនាដ៏ល្អ។
ឥទ្ធិពលព្រះពុទ្ធសាសនាគឺជាក់ស្តែងនៅក្នុងវប្បធម៌នៃប្រទេសនេប៉ាល់ រួមទាំងឥទ្ធិពលនៃវណ្ណៈហិណ្ឌូ និងអានីមនិយមជាច្រើន។ ដោយសារតែប្រទេសនេប៉ាល់នៅជិតទីបេ ព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេគឺជាទម្រង់ដែលប្រតិបត្តិយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុត។ ពុទ្ធសាសនាវជរយាន។ ក្រុមពុទ្ធសាសនាជាច្រើនក៏ទទួលឥទ្ធិពលពីសាសនាហិណ្ឌូផងដែរ។
វត្តអារាមល្បីៗជាច្រើនត្រូវបានសាងសង់នៅទូទាំងប្រទេសនេប៉ាល់។ ទោះបីជាប្រាសាទបុរាណជាច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញដោយការរញ្ជួយដីនៅឆ្នាំ ១៣៥៥ និង ១៩៣៤ ក៏ដោយ ក៏រចនាសម្ព័ន្ធសាសនាសំខាន់ៗជាច្រើននៅតែនៅសេសសល់។ ស្តូបបុរាណនៃ Swayambhu និង Bodhnath ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទីសក្ការៈបំផុត។ ព្រះពុទ្ធសាសនានៅក្នុងប្រទេសនេប៉ាល់រួមមានប្រពៃណីថេរវាទ មហាយាន និងវជរយាន។ អ្នកគ្រប់គ្រងនៃប្រទេសនេប៉ាល់ភាគច្រើនជាហិណ្ឌូ ប៉ុន្តែបានគាំទ្រដល់ការអភិវឌ្ឍព្រះពុទ្ធសាសនាអស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ។
ការចែកចាយព្រះពុទ្ធសាសនា
ប្រពៃណីមហាយានទីបេគឺមានប្រជាប្រិយភាពបំផុតនៅភាគខាងជើងប្រទេសនេប៉ាល់ ដែលមានវត្តអារាមប្រមាណ 3,000។ តំបន់នេះមានប្រជាជនដែលទាក់ទងនឹងទីបេរស់នៅ គឺពួក Sherpa, Lopa, Manangi, Thakali, Lhomi, Dolpa និង Nyimba។ ពួកគេបង្កើតបានជាជនជាតិភាគតិចតូចមួយនៃចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេស។
ព្រះពុទ្ធសាសនា Newar Vajrayana គឺជាប្រព័ន្ធសាសនាដ៏រីករាលដាលនៅក្នុងជ្រលងភ្នំ Kathmandu ដែលមានប្រពៃណីពិធីសាសនាដ៏ស្មុគស្មាញ។ ចាប់តាំងពីដើមទសវត្សរ៍ទី 40 មក ជនជាតិនេប៉ាល់មួយចំនួនបានងាកទៅរកការអនុវត្តថេរវាទដោយផ្អែកលើគម្ពីរបាលី ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើទិដ្ឋភាពសមហេតុផលនៃព្រះពុទ្ធសាសនាជាងពិធីសាសនា។ វត្តអារាមថេរវាទភាគច្រើនមានទីតាំងនៅជ្រលងភ្នំ Kathmandu។ មានព្រះសង្ឃប្រហែល 100 អង្គ និងដូនជី 150 អង្គ ដែលភាគច្រើនជាកម្មសិទ្ធិរបស់សហគមន៍ Newar។ Newar ដែលមាននាមត្រកូល Shakya មានដើមកំណើតមកពីគ្រួសាររបស់ Shakyamuni Buddhist។ ក្រុមជនជាតិភាគតិចដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសនេប៉ាល់កណ្តាល ដូចជា Gurung, Lepcha, Tamang, Magar, Newar, Yakkha, Thami និង Chepang ក៏ជាអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាផងដែរ។ ក្រុមជនជាតិទាំងនេះមានចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងបើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រទេសជិតខាងភាគខាងជើងរបស់ពួកគេ។ ពួកគេបានស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលនៃសាសនាហិណ្ឌូដោយសារតែទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរបស់ពួកគេជាមួយវណ្ណៈហិណ្ឌូ។ ជាលទ្ធផល ពួកគេជាច្រើនបានទទួលយកសាសនាហិណ្ឌូ ហើយត្រូវបានរួមបញ្ចូលយ៉ាងធំទៅក្នុងប្រព័ន្ធវណ្ណៈ។
កុលសម្ព័ន្ធគីរ៉ាន់ ជាពិសេសលីមប៊ូ និងរ៉ៃ ក៏បានទទួលយកការអនុវត្តព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេពីប្រទេសជិតខាងរបស់ពួកគេដែលកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា។ ជីរ៉ែល ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកុលសម្ព័ន្ធគីរ៉ាតា ក៏បានទទួលយកព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេផងដែរ។
កន្លែងពិសិដ្ឋ
ស្តូបស្វាយាមប៊ូណាត - កាត់ម៉ាន់ឌូ ស្តូបដ៏អស្ចារ្យនៃស្វាយាមប៊ូណាត ស្ថិតនៅលើភ្នំមួយនៅភាគខាងលិចនៃកាត់ម៉ាន់ឌូ។ ឈ្មោះរបស់វាមានន័យថា "ព្រះពុទ្ធដែលបង្កើតដោយខ្លួនឯង និងមានអត្ថិភាពដោយខ្លួនឯង"។ ទេវកថានៃប្រភពដើមរបស់វាក៏ជាទេវកថានៃប្រភពដើមនៃជ្រលងភ្នំផងដែរ។ វាប្រាប់រឿងរ៉ាវនៃការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះពុទ្ធដើម និងការរីករាលដាលនៃព្រះពុទ្ធសាសនានៅក្នុងប្រទេសនេប៉ាល់។
កន្លែងពិសិដ្ឋបំផុតនេះតែងតែជាកន្លែងដ៏មានអំណាចបំផុតសម្រាប់ពុទ្ធសាសនិកក្នុងស្រុក និងសម្រាប់អ្នកធ្វើធម្មយាត្រាមកពីជុំវិញពិភពលោក។ វាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទីសក្ការៈដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតនៅក្នុងតំបន់ហិម៉ាឡៃយ៉ា។
ការរីកចម្រើននៃព្រះពុទ្ធសាសនា
ព្រះពុទ្ធសាសនាឥណ្ឌាបានចាប់ផ្តើមជ្រាបចូលទៅក្នុងច្រកភ្នំចូលទៅក្នុងប្រទេសនេប៉ាល់ប្រហែលជានៅសតវត្សរ៍ទី 4 ឬទី 5 នៃគ.ស ទោះបីជាឥទ្ធិពលរបស់វាតែងតែត្រូវបានកំណត់ជាចម្បងចំពោះជ្រលងភ្នំកាត់ម៉ាន់ឌូ និងផ្នែកខាងលិចនៃប្រទេសក៏ដោយ។ ជាមួយនឹងការបំផ្លិចបំផ្លាញនៃព្រះពុទ្ធសាសនានៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌានៅសតវត្សរ៍ទី 13 ទីបេ ដែលជាប្រទេសជិតខាងដ៏មានឥទ្ធិពលរបស់ប្រទេសនេប៉ាល់នៅភាគខាងជើង បានចាប់ផ្តើមមានឥទ្ធិពលលើការអភិវឌ្ឍសាសនារបស់ប្រទេស។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ព្រះពុទ្ធសាសនាតន្ត្រៃយ៍ដែលជាលទ្ធផលបានក្លាយទៅជាពុករលួយកាន់តែខ្លាំងឡើង ហើយបានបញ្ចូលគ្នាជាមួយសាសនាហិណ្ឌូ ដែលជាសាសនាលេចធ្លោ ហើយសាសនាទាំងពីរនេះបានក្លាយជា និងនៅតែស្ថិតស្ថេររហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះស្ទើរតែមិនអាចបែងចែកបាន។

នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 ជនជាតិនេប៉ាល់ដំបូងគេបានបួសជាព្រះសង្ឃថេរវាទនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ុន្តែអ្នកគ្រប់គ្រងហិណ្ឌូរបស់ប្រទេសនេប៉ាល់បានបដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេត្រឡប់ទៅប្រទេសវិញ ហើយបានចាប់ដាក់គុកអ្នកដែលបានធ្វើដូច្នេះ។ ជាមួយនឹងការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលនៅឆ្នាំ 1950 និងការមកដល់នៃសេរីភាពសាសនា ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទបានចាប់ផ្តើមទទួលបានការគាំទ្រជាលំដាប់។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1959 ជនភៀសខ្លួនទីបេក៏បានបង្កើតខ្លួនឯងនៅក្នុងប្រទេសនេះ ហើយវត្តមានរបស់ពួកគេបានជួយក្នុងកម្រិតខ្លះក្នុងការរស់ឡើងវិញនូវព្រះពុទ្ធសាសនាប្រពៃណីនេប៉ាល់។
រហូតមកដល់ពេលថ្មីៗនេះ ដូនជីនៅប្រទេសនេប៉ាល់បានកាន់សីលដប់ប្រការ ហើយមិនមានសិទ្ធិទទួលបានការបួសពេញលេញនោះទេ។ នៅឆ្នាំ 1988 ក្រុមដូនជីមួយក្រុមបានទៅទីក្រុងឡូសអាន់ជឺឡេស រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា ដើម្បីទទួលបានបួសពេញលេញជាភិក្ខុនី។ នៅឆ្នាំ 1998 ដូនជីនេប៉ាល់ផ្សេងទៀតបានទទួលការបួសជាភិក្ខុនីនៅប្រទេសចិន និងពុទ្ធគយា ប្រទេសឥណ្ឌា។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៩ នៅលុម្ពិនី ភិក្ខុនីធម្មវតី បានរៀបចំការបួសជាសិក្ខាមាណលើកដំបូង ដែលត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសនេប៉ាល់ក្នុងរយៈពេល ១០០០ ឆ្នាំ។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119

ផ្សាយថ្ងៃទី ១៨ មិថុនា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
រាជវង្សចាម្ប៉ាចុងក្រោយរស់នៅក្នុងដែនអាណាខេត្តប៉ាន់ឌូរ៉ាងហ្គា ដែលត្រូវគ្នានឹងខេត្តនិញធួន និងប៊ិញធួនសម័យទំនើបនៅភាគកណ្តាលខាងត្បូងនៃប្រទេសវៀតណាម។ ទីក្រុងរាជវង្សចុងក្រោយរបស់ពួកគេស្ថិតនៅជុំវិញតំបន់ Panduranga ជិតទីតាំង Phan Rang សព្វថ្ងៃ មុនពេលត្រូវបានបញ្ចូលជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ 1832។ ព័ត៌មានលម្អិតសំខាន់ៗនៃទឹកដីចាមចុងក្រោយ តំបន់ស្នូល៖ តំបន់ Panduranga/Ninh Thuận ដែលនៅតែមានការប្រមូលផ្តុំធំបំផុតនៃប្រជាជនចាមសម័យទំនើបនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ តំបន់បេតិកភណ្ឌសំខាន់ៗ៖ រាជវង្សចុងក្រោយបានបន្សល់ទុកនូវវិមានវប្បធម៌ និងស្ថាបត្យកម្មសំខាន់ៗ រួមទាំងប៉ម Po Klong Garai និង Po Rame ដ៏អស្ចារ្យនៅ Ninh Thuận។ ការដួលរលំនៃព្រះរាជាណាចក្រ៖ ទឹកដីចាមដ៏មានអធិបតេយ្យភាពត្រូវបានស្រូបយកជាបន្តបន្ទាប់អស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយដោយនគរ Đại Việt (វៀតណាម) ដែលកំពុងពង្រីកខ្លួន ដោយនគរនេះត្រូវបានរំលាយជាអចិន្ត្រៃយ៍ និងបញ្ចូលទៅក្នុងខេត្តវៀតណាមនៅឆ្នាំ 1832។ កូនចៅសព្វថ្ងៃនេះ៖ សព្វថ្ងៃនេះ កូនចៅរបស់ប្រជាជនចាមត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាជនជាតិភាគតិចលេចធ្លោនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដែលមានប្រជាជនច្រើនរស់នៅក្នុង Ninh Thuận និង Bình Thuận ក៏ដូចជាប្រជាជនយ៉ាងច្រើនរស់នៅក្នុងភាគខាងកើតប្រទេសកម្ពុជា។
អាណាចក្រ​ចំប៉ា​បាន​លេច​ចេញ​ពី​កន្លែង​ណា​ហើយ​បាត់​ទៅ​វិញ​ទៅ​ហើយ​ដូច​ជា​មិន​ដែល​មាន។ វាបានបន្សល់ទុកនូវកេរដំណែលវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែបនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម និងប្រទេសកម្ពុជា ដែលរួមមានសារីរិកធាតុ ប្រាសាទ និងបូជនីយដ្ឋានរាប់ពាន់។ សព្វថ្ងៃនេះ មនុស្សជាច្រើនមិនដឹងថាអាណាចក្រចម្ប៉ាមានទាល់តែសោះ។
អាណាចក្រចំប៉ា គឺជាអាណាចក្រឥណ្ឌាបែបប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលមានតាំងពីសតវត្សទី២នៃគ.ស ដល់សតវត្សទី១៩ នៃគ.ស ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន វៀតណាមកណ្តាល និងខាងត្បូង និងជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ទទួលឥទ្ធិពលពីវប្បធម៌ឥណ្ឌា ចក្រភពនេះបានរីកចម្រើនជាមហាអំណាចដែនសមុទ្រ ចូលរួមក្នុងពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងទូលំទូលាយ និងចូលរួមក្នុងនយោបាយក្នុងតំបន់។
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
អាណាចក្រចម្ប៉ាមានរាជធានីជាច្រើននៅទូទាំងអត្ថិភាពរបស់វា រួមមាន ឥន្ទ្របុរៈ ស៊ីមហបុរៈ វីជេយ៉ា និង ផាន់ឌូរ៉ាហ្គា។ ត្រូវបានរៀបចំឡើងជា mandalas គ្រប់គ្រងដោយមេដឹកនាំក្នុងតំបន់ហៅថា Rajadhirajas ចក្រភពបានឈានដល់ចំណុចកំពូលក្នុងកំឡុងសតវត្សទី 8 និងទី 9 ក្រោមរាជវង្ស Sailendra ។ វា​មាន​វិស័យ​កសិកម្ម​រីកចម្រើន បណ្តាញ​ពាណិជ្ជកម្ម​រីកចម្រើន និង​សមិទ្ធផល​ដ៏​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់​ក្នុង​សិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម និង​សាសនា។ ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ជា​សាសនា​ចម្បង ប៉ុន្តែ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ក៏​មាន​ឥទ្ធិពល​ដែរ។
នៅសតវត្សរ៍ទី៨ ពាណិជ្ជករឥណ្ឌាបានណែនាំសាសនាអ៊ីស្លាមដល់ប្រជាជនចាម ហើយនៅពេលដែលសមាជិករាជវង្សមួយចំនួនបានប្តូរមកជឿសាសនានៅសតវត្សរ៍ទី១១ វាបានក្លាយជាសាសនារបស់រដ្ឋ។ ដូច្នេះប្រជាជនចាមភាគច្រើននៅវៀតណាម និងកម្ពុជាសព្វថ្ងៃនេះ គឺជាប្រជាជនមូស្លីម។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ជម្លោះជាមួយមហាអំណាចជិតខាង ដូចជាចក្រភពខ្មែរ និងដាយវៀត (វៀតណាម) ក៏ដូចជាការកើនឡើងនៃអាណានិគមនិយមអឺរ៉ុប បាននាំឱ្យមានការធ្លាក់ចុះបន្តិចម្តងៗនៃចក្រភព។ នៅទីបំផុតវាបានចុះចាញ់នឹងកងកម្លាំងវៀតណាមនៅសតវត្សរ៍ទី១៥ ហើយទីបំផុតបានរួមបញ្ចូលទៅក្នុងរដ្ឋវៀតណាមនៅឆ្នាំ១៨៣២។
ឧត្តមនាវីឯក ឆេង ហូ (សរសេរថា ចេង ហេ ជាភាសាចិនកុកងឺ) គឺជាអ្នករុករក និងជាអ្នកការទូតចិនដ៏ល្បីល្បាញម្នាក់ ដែលបានធ្វើដំណើរបេសកកម្មធំៗចំនួនប្រាំពីរក្នុងអំឡុងដើមសតវត្សរ៍ទី១៥។ ដំណើរដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយរបស់គាត់គឺទៅកាន់ចក្រភពចាម្ប៉ា។ ការរុករកចក្រភពចាម្ប៉ារបស់ ឆេង ហូ បានកើតឡើងរវាងឆ្នាំ១៤០៥ និង១៤០៧។ គោលបំណងនៃបេសកកម្មនេះគឺដើម្បីបង្កើតទំនាក់ទំនងការទូត បង្កើនទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម និងអះអាងឥទ្ធិពលរបស់ចិននៅក្នុងតំបន់។ ចក្រភពចាម្ប៉ាគឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ប្រទេសចិន ហើយលោក Cheng Ho បានខិតខំពង្រឹងទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចទាំងនេះ។ ជាមួយនឹងកងនាវាដ៏ធំសម្បើមរបស់គាត់ រួមទាំងកប៉ាល់កំណប់ដ៏ល្បីល្បាញ លោក Cheng Ho បានធ្វើដំណើរពីប្រទេសចិនទៅកាន់ប្រទេសចាម្ប៉ា ដោយចូលចតនៅទីក្រុងកំពង់ផែសំខាន់ៗដូចជាទីក្រុងហូយអាន។ អ្នកគ្រប់គ្រងចាម្ប៉ាបានទទួលគាត់ និងក្រុមរបស់គាត់ដោយការគោរពយ៉ាងខ្លាំង ដោយទទួលស្គាល់អំណាច និងកិត្យានុភាពរបស់រាជវង្សមីងដែលលោក Cheng Ho តំណាង។ ក្នុងអំឡុងពេលដែលគាត់នៅចាម្ប៉ា លោក Cheng Ho បានចូលរួមក្នុងកិច្ចចរចាការទូត ផ្លាស់ប្តូរអំណោយ និងបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពជាមួយមេដឹកនាំចាម្ប៉ាក្នុងស្រុក។ មិនមានមនុស្សច្រើនទេដែលដឹងថានៅក្នុងដំណើរលើកទីបួន និងចុងក្រោយរបស់គាត់ លោក Christopher Columbus បានព្យាយាមទៅដល់ចក្រភពចាម្ប៉ា ហើយគិតថាគាត់នៅវៀតណាម។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1400 អស្ថិរភាពនយោបាយបានធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរពាណិជ្ជកម្មរវាងឥណ្ឌា និងលោកខាងលិចមានការរំខាន។ នៅពេលនោះ ជនជាតិអឺរ៉ុបភាគច្រើនមានជំនឿថាផែនដីមានរាងសំប៉ែត ប៉ុន្តែលោក Columbus ជឿជាក់ថាគាត់អាចធ្វើដំណើរជុំវិញពិភពលោកដោយធ្វើដំណើរទៅខាងលិចពីប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ ដោយធ្វើដូច្នេះ លោក Columbus មានអារម្មណ៍ថាគាត់អាចស្វែងរកផ្លូវពាណិជ្ជកម្មថ្មី និងបង្កើតឡើងវិញនូវទំនាក់ទំនងដែលបាត់បង់ជាយូរមកហើយទៅនឹងទ្រព្យសម្បត្តិនៃបូព៌ា។ លោកមានបំណងធ្វើដំណើរទៅភាគខាងត្បូងតាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រវៀតណាម ឆ្លងកាត់ជ្រោយកាតាហ្គារ៉ា ហើយបន្តទៅកាន់ម៉ាឡាកា* (ម៉ាឡាកា)។ ផ្លូវមួយដែលលោកកូឡុំបឺសជឿថា ម៉ាកូ ប៉ូឡូ បានធ្វើដំណើរពីប្រទេសចិនទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងឆ្នាំ 1292។ លោកគិតថាលោកបានរកឃើញប្រទេសវៀតណាមនៅពេលដែលលោកទៅដល់ការីយ៉ាយ នៅលើឆ្នេរសមុទ្រកូស្តារីកាក្នុងឆ្នាំ 1502។ ដែលលោកគិតថាជាអណ្តូងរ៉ែមាសដ៏ល្បីល្បាញនៃចក្រភព 'ស៊ីអាំបា' (ចាម្ប៉ា)។
ខណៈពេលដែលចក្រភពចាម្ប៉ាលែងមានជាអង្គភាពឯករាជ្យទៀតហើយ សំណល់នៃប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សម្បូរបែបរបស់វាអាចរកបាននៅក្នុងទម្រង់ជាទីតាំងបុរាណវត្ថុដែលរាយប៉ាយពាសពេញប្រទេសវៀតណាមកណ្តាល និងភាគខាងត្បូង។ ទីតាំងទាំងនេះផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពទូទៅនៃសិរីរុងរឿងអតីតកាល ស្ថាបត្យកម្ម និងការអនុវត្តសាសនារបស់អរិយធម៌។ ប្រាសាទចាម្ប៉ាគួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយចំនួនរួមមាន៖
ម៉ុសន៖ ស្ថិតនៅក្នុងខេត្តក្វាងណាំ ម៉ុសន គឺជាតំបន់បុរាណវិទ្យាដ៏សំខាន់មួយរបស់ចាមប៉ា និងជាអតីតរដ្ឋធានីសាសនា និងនយោបាយ។ វាមានប្រាសាទ និងប៉មហិណ្ឌូជាច្រើន ដែលមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សរ៍ទី៤ ដល់ទី១៤។ ម៉ុសន ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។
ប៉ូណាហ្គា៖ មានទីតាំងនៅជិតញ៉ាត្រាង ក្នុងខេត្តខ្វាងហាវ ប៉ូណាហ្គា គឺជាប្រាសាទដែលឧទ្ទិសដល់ទេពធីតាហិណ្ឌូយ៉ានប៉ូណាហ្គា។ ទីតាំងនេះមានរចនាសម្ព័ន្ធជាច្រើន ដោយប៉មសំខាន់មានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សរ៍ទី៨។ វានៅតែជាកន្លែងគោរពបូជាយ៉ាងសកម្មសម្រាប់ជនជាតិចាម។
ដុងឌឿង៖ មានទីតាំងនៅខេត្តក្វាងណាំ ដុងឌឿង បានបម្រើការជាមជ្ឈមណ្ឌលសាសនា និងវប្បធម៌ដ៏សំខាន់មួយរបស់ចក្រភពចាម។ ទីតាំងនេះមានប្រាសាទបាក់បែក រួមទាំងប៉មកណ្តាល និងរចនាសម្ព័ន្ធជុំវិញ។

ត្រាគៀវ៖ ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជាស៊ីមហាបុរៈ ត្រាគៀវ គឺជារាជធានីបុរាណនៃចក្រភពចាមប៉ា។ វាបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ទាំងផ្នែកនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច ហើយឥឡូវនេះមានប្រាសាទបុរាណ ផ្នូរ និងសំណង់ផ្សេងៗទៀត។
ប៉ូក្លងការ៉ៃ៖ ស្ថិតនៅជិតផានរ៉ាង ក្នុងខេត្តនិញធួន ប៉ូក្លងការ៉ៃ គឺជាប្រាសាទចាម្ប៉ាដែលឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវៈ។ លក្ខណៈពិសេសលេចធ្លោរបស់វារួមមានប៉មខ្ពស់មួយ និងទីសក្ការៈតូចៗជាច្រើន។
ប្រាសាទចំប៉ាទាំងនេះផ្តល់នូវការយល់ដឹងដ៏មានតម្លៃអំពីរចនាបថស្ថាបត្យកម្ម ជំនឿសាសនា និងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់អាណាចក្រ។ ប្រាសាទទាំងនេះទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរមកពីជុំវិញពិភពលោក ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេស្វែងយល់ពីអតីតកាលប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍របស់ប្រទេសវៀតណាម និងកោតសរសើរចំពោះមរតកនៃអរិយធម៌ចំប៉ា។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119

ផ្សាយថ្ងៃទី ១៧ មិថុនា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
ប្រទេសប៊ុលហ្គារីបានចៀសវាងការចូលរួមយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងសមរភូមិសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 និងការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយបន្តគោលនយោបាយអព្យាក្រឹតភាពយុទ្ធសាស្ត្រ និងការធ្វើសមយុទ្ធជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ ខណៈពេលដែលចូលរួមជាផ្លូវការជាមួយមហាអំណាចអ័ក្សនៅឆ្នាំ 1941 រដ្ឋាភិបាលប៊ុលហ្គារីក្រោមការដឹកនាំរបស់ Tsar Boris III បានបង្វែរសម្ពាធរបស់ណាស៊ីម្តងហើយម្តងទៀតឱ្យចូលរួមក្នុងការឈ្លានពានសហភាពសូវៀត។
យុទ្ធសាស្ត្រតែមួយគត់ និងជោគជ័យរបស់ប៊ុលហ្គារីដើម្បីជៀសវាងការចូលរួមសង្គ្រាមសកម្មរួមមានសកម្មភាពសំខាន់ៗមួយចំនួន៖ ការបដិសេធមិនប្រយុទ្ធនឹងរុស្ស៊ី៖ ទោះបីជាមានសម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងពី Adolf Hitler ក៏ដោយ Tsar Boris III បានបដិសេធយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ក្នុងការប្រកាសសង្គ្រាមលើសហភាពសូវៀត ឬបញ្ជូនកងទ័ពប៊ុលហ្គារីទៅកាន់រណសិរ្សខាងកើត។ ដោយសារតែប៊ុលហ្គារីមានទំនាក់ទំនងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌រឹងមាំជាមួយរុស្ស៊ី ព្រះមហាក្សត្រខ្លាចថាការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងពួកគេនឹងបង្កឱ្យមានការបះបោរក្នុងស្រុកដ៏ធំមួយ។
សម្ព័ន្ធភាពជ្រើសរើស៖ ប្រទេសប៊ុលហ្គារីបានចុះហត្ថលេខាលើកតិកាសញ្ញាត្រីភាគីនៅឆ្នាំ 1941 ជាពិសេសដើម្បីសម្រេចបាននូវការពង្រីកទឹកដីដោយគ្មានឈាម។ ពួកគេត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ឱ្យកាន់កាប់ផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសក្រិក និងយូហ្គោស្លាវី (ម៉ាសេដូនី និង Thrace) ដែលពួកគេបានបាត់បង់នៅក្នុងសង្គ្រាមមុនៗ ដោយជៀសវាងជម្លោះជួរមុខ។ សេចក្តីប្រកាសជានិមិត្តរូប៖ បន្ទាប់ពីការវាយប្រហារ Pearl Harbor ប្រទេសប៊ុលហ្គារីបានចុះចាញ់នឹងសម្ពាធរបស់អាល្លឺម៉ង់ឱ្យប្រកាសសង្គ្រាមលើចក្រភពអង់គ្លេស និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នេះភាគច្រើនជាចលនានិមិត្តរូប ហើយយោធាមិនបានចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តលោកខាងលិចយ៉ាងសកម្មទេ រហូតដល់សម្ព័ន្ធមិត្តចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅឆ្នាំ 1943។
ការការពារប្រជាជនជ្វីហ្វ៖ ក្រោមការបង្ខិតបង្ខំរបស់អាល្លឺម៉ង់ រដ្ឋាភិបាលប៊ុលហ្គារីបានអនុម័តច្បាប់ប្រឆាំងនឹងពួកយូដា ប៉ុន្តែការតវ៉ាជាសាធារណៈដ៏ធំ អ្នកនយោបាយដែលមានឥទ្ធិពល និងមេដឹកនាំព្រះវិហារបានដាក់សម្ពាធដោយជោគជ័យលើរដ្ឋាភិបាលឱ្យបញ្ឈប់ការនិរទេសជនជាតិយូដាប៊ុលហ្គារីទៅកាន់ជំរំសម្លាប់រង្គាល។ ការផ្លាស់ប្តូរភាគី៖ នៅពេលដែលរលកនៃសង្គ្រាមបានផ្លាស់ប្តូរ ហើយកងទ័ពក្រហមសូវៀតបានឈានទៅមុខចូលទៅក្នុងតំបន់បាល់កង់នៅឆ្នាំ 1944 ប៊ុលហ្គារីបានប្រកាសអព្យាក្រឹតភាព ស្នើសុំការដកកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ ហើយបន្ទាប់មកបានប្រកាសសង្គ្រាមជាផ្លូវការលើអាល្លឺម៉ង់ ដោយចូលរួមជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្ត។
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
លោកស្រី Nadège Nagaru គឺជាអ្នកនិពន្ធសៀវភៅ Bulgaria, the Jews, and the Holocaust: On the Origins of a Heroic Narrative (University of Rochester Press, 2023) ដែលទើបចេញផ្សាយថ្មីៗនេះ ដែលមានជាទម្រង់ Open Access ដែលក្នុងនោះលោកស្រីបង្ហាញពីការស៊ើបអង្កេតបណ្ណសារដ៏គួរឱ្យគិត និងទូលំទូលាយ ដែលគ្របដណ្តប់រយៈពេល 80 ឆ្នាំ និងប្រទេសចំនួនប្រាំមួយ (ប៊ុលហ្គារី អាល្លឺម៉ង់ សហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីស្រាអែល ម៉ាសេដូនៀខាងជើង និងស៊ែប៊ី) ហើយស្វែងយល់ពីប្រភពដើម និងការបន្តនៃរឿងរ៉ាវវីរភាពនេះនៃអតីតកាលរបស់ប៊ុលហ្គារី។ លោកស្រីឆ្លើយសំណួររបស់យើងនៅក្នុងបទសម្ភាសន៍ខាងក្រោម។
ចូរចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការពិត។ តើអ្នកនឹងពិពណ៌នាអំពីស្ថានភាពនៅក្នុងប្រទេសប៊ុលហ្គារីក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរយ៉ាងដូចម្តេច? តើជំហររបស់ប្រទេសនេះជាអ្វី?
ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ប្រទេសប៊ុលហ្គារីបានកាន់កាប់ជំហរពិសេសមួយនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃកតិកាសញ្ញាត្រីភាគី។ ទោះបីជាប្រទេសនេះបានចុះហត្ថលេខាលើកតិកាសញ្ញា (នៅថ្ងៃទី 1 ខែមីនា ឆ្នាំ 1941) ហើយជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ក៏ដោយ ក៏ប្រទេសប៊ុលហ្គារីបានបដិសេធមិនប្រកាសសង្គ្រាមលើសហភាពសូវៀត និងបញ្ជូនកងទ័ពទៅកាន់រណសិរ្សភាគខាងកើត។ សម្ព័ន្ធភាពជាមួយ Reich នេះបានអនុញ្ញាតឱ្យវាកាន់កាប់ទឹកដីនៅក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវី (ភាគច្រើននៃ Vardar Macedonia; តំបន់ Serbia នៃ Pirot) និងក្រិក (Western Thrace និង Eastern Macedonia) ដែលវាសង្ឃឹមថានឹង (ដណ្តើមយក) ឡើងវិញចាប់តាំងពីចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ។ ផ្ទុយស្រឡះ សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរមានការបំផ្លិចបំផ្លាញតិចជាងសម្រាប់ប្រទេសប៊ុលហ្គារីជាងលើកទីមួយ។
តើអ្នកអាចប្រាប់យើងបន្តិចអំពីចំណងជើងនៃសៀវភៅរបស់អ្នក ដែលសំដៅទៅលើវគ្គមួយនៅក្នុង Holocaust ដែលជនជាតិយូដានៃប្រទេសប៊ុលហ្គារី (ក៏ដូចជាជនជាតិដាណឺម៉ាក) ត្រូវបានសង្គ្រោះដោយផ្នែកក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរបានទេ?
ចំណងជើងនៃសៀវភៅរបស់ខ្ញុំសំដៅទៅលើការពិតប្រវត្តិសាស្ត្រតិចជាងវិធីនៃការប្រាប់អតីតកាល។ ចាប់តាំងពីចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរមក ការតំណាងនៃជោគវាសនារបស់ជនជាតិយូដាប៊ុលហ្គារីបានលេចឡើងនៅក្នុងប្រទេសប៊ុលហ្គារី និងលើសពីនេះ ដែលសំដៅទៅលើ "ការជួយសង្គ្រោះ"។ វាគឺជានិទានកថានេះ - ជាធម្មតាអមដោយការប្រើប្រាស់សំឡេងអកម្មដែលដកហូតជនជាតិយូដាពីភ្នាក់ងារណាមួយ - ដែលជាប្រធានបទនៃការស៊ើបអង្កេតរបស់សៀវភៅ។ គេប៉ាន់ប្រមាណថាជនជាតិយូដាប្រហែល 48,000 នាក់មានសញ្ជាតិប៊ុលហ្គារីនៅដើមសង្គ្រាម។ មានជនភៀសខ្លួនរាប់ពាន់នាក់នៅក្នុងប្រទេសប៊ុលហ្គារី ដែលបានរត់គេចពីការបៀតបៀនប្រឆាំងនឹងជនជាតិយូដានៅក្នុងទឹកដីដែលគ្រប់គ្រងដោយ Reich។ ចាប់ពីខែមករា ឆ្នាំ១៩៤១ តទៅ ជនជាតិយូដាប៊ុលហ្គារីបានប្រឈមមុខនឹងការប្រឆាំងនឹងពួកយូដារបស់រដ្ឋកាន់តែខ្លាំងឡើង។ បន្ទាប់ពីខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤១ វិធានការទាំងនេះក៏ត្រូវបានអនុវត្តចំពោះជនជាតិយូដាមកពីទឹកដីយូហ្គោស្លាវី និងក្រិកដែលកាន់កាប់ផងដែរ - ជនជាតិយូដាដែលត្រូវបានដកចេញពីសញ្ជាតិប៊ុលហ្គារីដោយការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាលប៊ុលហ្គារី។ នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤២ គណៈកម្មការសម្រាប់កិច្ចការជ្វីហ្វត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីសម្របសម្រួលវិធានការប្រឆាំងជនជាតិយូដាទាំងអស់ (ការដកហូតសិទ្ធិពលរដ្ឋ ការដកចេញពីវិជ្ជាជីវៈ ការយកពន្ធរើសអើង ការធ្វើអាណានិគមលើទ្រព្យសម្បត្តិជ្វីហ្វ ការបង្ខំឱ្យធ្វើការ ការពាក់ផ្កាយពណ៌លឿងជាកាតព្វកិច្ច "ការប្រមូលផ្តុំ" នៅក្នុងសង្កាត់ជ្វីហ្វរបស់ Sofia ។ល។)។
នៅរដូវស្លឹកឈើជ្រុះឆ្នាំ 1942 អាល្លឺម៉ង់បានចរចាជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្តប៊ុលហ្គារីរបស់ពួកគេ ដើម្បីនិរទេសជនជាតិយូដាប្រហែល 20,000 នាក់ចេញពី «ទឹកដីថ្មី»។ ដោយសារចំនួននេះលើសពីចំនួនជនជាតិយូដាយូហ្គោស្លាវី និងក្រិកក្រោមការកាន់កាប់របស់ប៊ុលហ្គារី វាត្រូវបានគ្រោងនឹងប្រមូលជនជាតិយូដាប៊ុលហ្គារីចំនួន 8,000 នាក់បន្ថែមទៀត ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថា «មិនចង់បាន»។ នៅទីបញ្ចប់ មានតែជនជាតិយូដាចំនួន 11,343 នាក់មកពីយូហ្គោស្លាវី និងក្រិកដែលត្រូវបានកាន់កាប់ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបាននិរទេសទៅកាន់ប្រទេសប៉ូឡូញដែលកាន់កាប់ដោយណាស៊ី។ ជនជាតិយូដាប៊ុលហ្គារីដែលត្រូវបានប្រមូលត្រូវបានដោះលែងដោយសារកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងឥតឈប់ឈររបស់អ្នកកាន់សាសនារួមរបស់ពួកគេ ដែលបានចុះឈ្មោះការគាំទ្រពីអ្នកនយោបាយ មេដឹកនាំសាសនា អ្នកបញ្ញវន្ត និងពលរដ្ឋប៊ុលហ្គារីឈានមុខគេ និងទទួលបានការលុបចោលបញ្ជាចាប់ខ្លួន។ ការថយក្រោយខាងយោធាដែលរងទុក្ខដោយណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់បានជួយបញ្ចុះបញ្ចូលរដ្ឋាភិបាលប៊ុលហ្គារីឱ្យពន្យារពេល ហើយបន្ទាប់មកបោះបង់ចោលការនិរទេសជនជាតិយូដាដែលមានសញ្ជាតិប៊ុលហ្គារី។ ការមិននិរទេសនេះត្រូវបានគេសំដៅជាទូទៅថាជា «ការជួយសង្គ្រោះ» នៅក្នុងសុន្ទរកថាសាធារណៈប៊ុលហ្គារី។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ជម្រើសនៃពាក្យបច្ចេកទេសនេះបង្កើនការលំបាកបីយ៉ាង៖ ទីមួយ វាមានទំនោរមិនអើពើនឹងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើជនជាតិយូដាក្រោមអំណាចប៊ុលហ្គារី - ថាតើពួកគេមានសញ្ជាតិប៊ុលហ្គារីឬអត់។ ទីពីរ វាលុបចោលតួនាទីរបស់ជនជាតិយូដាក្នុងការជូនដំណឹងដល់ជនជាតិប៊ុលហ្គារីដែលមិនមែនជាជនជាតិយូដាអំពីស្ថានភាពលំបាករបស់ពួកគេ និងបញ្ចុះបញ្ចូលពួកគេឱ្យចូលរួម។ ទីបី ពាក្យនេះជារឿយៗនាំឱ្យមានការសន្មត់ថាសង្គមប៊ុលហ្គារីទាំងមូលគឺជាលក្ខណៈនៃ "ការអត់ឱនជាតិ" ដែលត្រូវបានគេសន្មត់ថាជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការការពារជនជាតិយូដាប៊ុលហ្គារី - ទោះបីជានេះមានន័យថាមិនអើពើនឹងភាពចម្រុះនៃការទទួលយកគោលនយោបាយប្រឆាំងជនជាតិយូដានៅក្នុងប្រទេស ក៏ដូចជាប្រវត្តិស្មុគស្មាញនៃទំនាក់ទំនងអន្តរសហគមន៍នៅក្នុងប្រទេសប៊ុលហ្គារីក៏ដោយ។
តើអ្នកមានទស្សនៈខុសគ្នាអំពីជោគវាសនារបស់ជនជាតិយូដានៅក្នុងប្រទេសប៊ុលហ្គារីដោយរបៀបណា? តើអ្នក "រកឃើញ" "ភាពខុសគ្នា" រវាងជោគវាសនារបស់ជនជាតិយូដានៅក្នុងប្រទេសប៊ុលហ្គារី និងនៅក្នុងទឹកដីដែលកាន់កាប់ដោយរបៀបណា?
ដោយសារតែការសង្កត់ធ្ងន់លើការមិននិរទេសជនជាតិយូដាប៊ុលហ្គារីស្ទើរតែទាំងអស់(1) ការចងចាំអំពីការនិរទេសចេញពីប្រទេសយូហ្គោស្លាវី និងក្រិកអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ មិនត្រូវបានបិទបាំងឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវបានធ្វើឱ្យមើលមិនឃើញច្បាស់។ ខ្ញុំត្រូវបាននាំឱ្យស្វែងយល់ពីភាពផ្ទុយគ្នានេះដោយភាពចៃដន្យមួយក្នុងចំណោមភាពចៃដន្យទាំងនោះក្នុងជីវិត ដែលបង្ខំអ្នកឱ្យគិតឡើងវិញនូវអ្វីដែលអ្នកគិតថាអ្នកដឹង។ ឆ្នាំនោះគឺឆ្នាំ 2010។ ខ្ញុំកំពុងធ្វើការស្រាវជ្រាវលើការបង្កើតអំណាចកុម្មុយនិស្តនៅក្នុងទីក្រុងមួយនៅភាគនិរតីនៃប្រទេសប៊ុលហ្គារី គឺ Gorna Dzhumaya តាមរយៈទស្សនៈនៃគោលនយោបាយវប្បធម៌។ បុរសចំណាស់ម្នាក់បានយល់ព្រមចែករំលែកការចងចាំរបស់គាត់អំពីបទពិសោធន៍ល្ខោនសម័យសង្គ្រាមរបស់គាត់ជាមួយខ្ញុំ។ ក្នុងអំឡុងពេលសន្ទនារបស់យើង គាត់បានរំលឹកពីរឿងល្ខោនមួយដែលគាត់ភ្លេចកាលបរិច្ឆេទរបស់គាត់ថា “ខ្ញុំបានឃើញវា...; ទេ នេះគឺមុនពេលនិរទេសជនជាតិយូដា” គាត់បាននិយាយ។
ខ្ញុំមានការភ្ញាក់ផ្អើល ហើយបានធ្វើអ្វីដែលសៀវភៅសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមល្អទាំងអស់ហាមឃាត់។ ខ្ញុំបានរំខានគាត់ ហើយសួរថា “ជនជាតិយូដាប្រភេទណា?” គាត់បានឆ្លើយថា “មនុស្សម្នាក់មិនគួរនិយាយអំពីរឿងបែបនេះទេ”។ ចំណងនៃការជឿទុកចិត្តត្រូវបានខូច ហើយការសម្ភាសន៍បានបាត់បង់យ៉ាងច្បាស់។ ពេលការសន្ទនាចប់ភ្លាម ខ្ញុំក៏ប្រញាប់ត្រឡប់ទៅសាកលវិទ្យាល័យវិញ ជាកន្លែងដែលខ្ញុំបានរកឃើញមិត្តរួមការងារ និងមិត្តភក្តិដែលខ្ញុំបានសួរសំណួរដូចគ្នាថា "ជនជាតិយូដាណាខ្លះ?" ពួកគេស្ទាក់ស្ទើរមួយសន្ទុះ៖ "ជនជាតិយូដាប៊ុលហ្គារីមិនត្រូវបាននិរទេសទេ... អា! ពួកគេប្រាកដជាជនជាតិយូដាក្រិក ពួកគេបានឆ្លងកាត់ទីនេះ"។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ខ្ញុំបានទៅបណ្ណសាររដ្ឋកណ្តាលប៊ុលហ្គារី ហើយបានចាប់ផ្តើមការស៊ើបអង្កេតដែលនឹងមានរយៈពេលដប់ឆ្នាំ។
ការភ្ញាក់ផ្អើលកាន់តែជ្រាលជ្រៅ ពីព្រោះកាលពីប៉ុន្មានឆ្នាំមុន ខ្ញុំបានអានស្នាដៃបុរាណរបស់ Fredrick Chary ស្តីពីដំណោះស្រាយចុងក្រោយនៅប៊ុលហ្គារី (The Bulgarian Jews and the Final Solution 1940-1944. University of Pittsburgh Press, 1972)។ ទោះបីជាសៀវភៅរបស់ Chary ផ្តោតលើការមិននិរទេសជនជាតិយូដាប៊ុលហ្គារីក៏ដោយ វាក៏បានលះបង់កន្លែងយ៉ាងច្រើនសម្រាប់ការចាប់ខ្លួន ការឃុំឃាំង និងការផ្ទេរជនជាតិយូដាយូហ្គោស្លាវី និងក្រិក។ ប៉ុន្តែដូចអ្នកអានជាច្រើននៃរឿងទ្វេភាគីនេះដែរ ខ្ញុំភាគច្រើនបានរក្សាទុកអ្វីដែលខ្ញុំចង់ចងចាំ - ការពិតដ៏អស្ចារ្យនេះ គឺការរស់រានមានជីវិតរបស់ជនជាតិយូដាប៊ុលហ្គារី។ ដើម្បី​បកស្រាយ​ព្រឹត្តិការណ៍​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ឡើង​វិញ ខ្ញុំ​បាន​ដឹង​ថា ខ្ញុំ​ត្រូវ​លុប​បំបាត់​បញ្ហា​ទាំងអស់​នេះ​ចោល ហើយ​គិត​អំពី​ការ​រស់រាន​មានជីវិត​នេះ​ទាក់ទង​នឹង​ការ​ធ្វើ​ទុក្ខបុកម្នេញ​ប្រឆាំង​នឹង​ជនជាតិ​យូដា។
អ្នកបានលើកឡើងពីបញ្ហាទូទៅនៃការចងចាំរវាងប្រទេសប៊ុលហ្គារី និងបារាំង ជាពិសេសសំណួរនៃការទទួលខុសត្រូវរបស់រដ្ឋ។ តើអ្នកអាចពន្យល់បន្ថែមអំពីរឿងនេះបានទេ?
ការកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសទាំងពីរពិតជាខុសគ្នាខ្លាំងណាស់៖ ប្រទេសបារាំងធ្លាប់ជាប្រទេសដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយផ្នែក ខណៈដែលប្រទេសប៊ុលហ្គារីគឺជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ Reich។ ភាពស្រដៀងគ្នាស្ថិតនៅកន្លែងផ្សេងទៀត។ ទីមួយ នៅក្នុងបំណងប្រាថ្នារបស់ឥស្សរជនកាន់អំណាចនៃប្រទេសទាំងពីរ នៅចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាម ដើម្បីផ្តល់នូវការបកស្រាយវីរភាពនៃជម្លោះ ដែលបានដាក់ប្រទេសបារាំងសេរីប្រឆាំងនឹង Vichy France ម្ខាង និងប៊ុលហ្គារីនៃចលនាបក្សពួកប្រឆាំងនឹងប៊ុលហ្គារី "ហ្វាស៊ីស" ម្ខាងទៀត។ ទីពីរ ប្រទេសទាំងពីរមានការលំបាកក្នុងការទទួលស្គាល់ជាសាធារណៈនូវតួនាទីដែលរដ្ឋាភិបាលដើរតួក្នុងការនិរទេសជនជាតិយូដា។ នៅប្រទេសបារាំង វាមិនមែនរហូតដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ 1995 ដែលប្រធានាធិបតី Chirac បានចាត់វិធានការសម្រេចចិត្តដំបូងក្នុងទិសដៅនេះ។ នៅប៊ុលហ្គារី ការទទួលស្គាល់ការទទួលខុសត្រូវរួមគ្នារបស់ប៊ុលហ្គារីចំពោះហូឡូខូសលើទឹកដីយូហ្គោស្លាវី និងក្រិកដែលកាន់កាប់ដោយប៊ុលហ្គារីមិនទាន់សម្រេចបាននៅឡើយទេ។
នៅរដូវស្លឹកឈើជ្រុះឆ្នាំ១៩៤៤ ប្រទេសប៊ុលហ្គារីបានបង្កើតតុលាការប្រជាជនដើម្បីកាត់ទោសតំណាងនៃអតីតឥស្សរជនគ្រប់គ្រង ដែលត្រូវបានអ្នកស្នងតំណែងរបស់ពួកគេពិពណ៌នាថាជា "ពួកហ្វាស៊ីស" អ្នកសហការគាំទ្រណាស៊ី ក៏ដូចជាអ្នកដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាទទួលខុសត្រូវចំពោះការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញប្រឆាំងនឹងជនជាតិយូដា។ តើអ្នកអាចពន្យល់ពីរបៀបដែលជនជាតិយូដាកុម្មុយនិស្តប៊ុលហ្គារីបានគ្រប់គ្រងដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូលថ្នាក់ដឹកនាំនៃគណបក្សកម្មករ/កុម្មុយនិស្តឱ្យបង្កើតតុលាការមួយដែលឧទ្ទិសដល់ឧក្រិដ្ឋកម្មដែលបានប្រព្រឹត្តប្រឆាំងនឹងជនជាតិយូដាក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមដែរឬទេ?
ការផ្តន្ទាទោសចំពោះឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម គឺជាការសន្យាមួយដែលបានធ្វើឡើងដោយរណសិរ្សមាតុភូមិ (សម្ព័ន្ធភាពកុម្មុយនិស្តភាគច្រើន ដែលបានឡើងកាន់អំណាចដោយមានជំនួយពីកងទ័ពក្រហមនៅថ្ងៃទី 9 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1944)។ ការសន្យានេះត្រូវបានធ្វើឡើងទាំងនៅក្នុងបរិបទអន្តរជាតិ (ដែលត្រូវបានសម្គាល់ដោយការពិភាក្សារវាងសម្ព័ន្ធមិត្តអំពីការកាត់ក្តីក្រោយសង្គ្រាម) និងបរិបទក្នុងស្រុក (ដែលការងាកទៅរកយុត្តិធម៌ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាឧបករណ៍សម្រាប់ជំរុញការផ្លាស់ប្តូរបដិវត្តន៍ ក៏ដូចជាការដាក់ទណ្ឌកម្មឧក្រិដ្ឋជនសង្គ្រាម)។ ការពិតដែលថាបន្ទប់មួយក្នុងចំណោមបន្ទប់ដប់បីនៃតុលាការប្រជាជនសូហ្វីយ៉ា ត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ឧក្រិដ្ឋកម្មដែលបានប្រព្រឹត្តប្រឆាំងនឹងជនរងគ្រោះប្រភេទតែមួយ ក្នុងករណីនេះគឺជនជាតិយូដា គឺជាជម្រើសដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់ និងប្លែកមួយនៅអឺរ៉ុបក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 1944។
នៅពេលនោះ ប្រទេសប៉ូឡូញបានអនុម័ត "ក្រឹត្យខែសីហា" ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការកាត់ទោសអ្នកសហការប៉ូឡូញជាច្រើន រួមទាំងសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងជនជាតិយូដា ប៉ុន្តែគ្មានស្ថាប័នតុលាការណាមួយមានភារកិច្ចផ្តាច់មុខក្នុងការកាត់ទោសជនល្មើសនៃការបៀតបៀនប្រឆាំងនឹងជនជាតិយូដានោះទេ។ ជម្រើសរបស់ប៊ុលហ្គារីគឺអាចយល់បាន ដោយសារភាពបន្ទាន់ដែលមេដឹកនាំថ្មីមានអារម្មណ៍ ដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូលសម្ព័ន្ធមិត្តថា ប៊ុលហ្គារីគួរតែត្រូវបានពិចារណានៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សាក្រោយសង្គ្រាម មិនមែនជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់របបរាជានិយមដែលចាញ់នោះទេ ប៉ុន្តែជារដ្ឋដែលប្រយុទ្ធគ្នា។ មានតម្រូវការបន្ទាន់មួយដើម្បីស្តារមុខមាត់អន្តរជាតិរបស់ប្រទេសឡើងវិញ។

ម៉្យាងវិញទៀត ការស្តារឡើងវិញយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃសិទ្ធិជនជាតិយូដា និងការថ្កោលទោសបុគ្គលមួយចំនួនតូចដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាទទួលខុសត្រូវចំពោះគោលនយោបាយប្រឆាំងនឹងជនជាតិយូដា មានបំណងលើកលែងការទទួលខុសត្រូវណាមួយចំពោះអំពើហិង្សានេះដល់សង្គមដែលនៅសល់។ ពួកកុម្មុយនិស្តជ្វីហ្វប៊ុលហ្គារីយល់ថា មានតែតាមរយៈការកៀរគរអំណះអំណាងនេះទេ ទើបពួកគេអាចសង្ឃឹមថានឹងសម្រេចបាននូវការដាក់ទណ្ឌកម្មតាមផ្លូវតុលាការចំពោះឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងជនជាតិយូដា និងបញ្ចុះបញ្ចូលថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្សអំពីតម្រូវការក្នុងការធ្វើដូច្នេះ។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119

ផ្សាយថ្ងៃទី ១៦ មិថុនា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
ភូមិកំពង់ហាវ ស្ថិតក្នុងឃុំកំពង់ហាវ ស្រុកកំពង់លែង ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។ តំបន់នេះសម្បូរទៅដោយប្រវត្តិសាស្ត្ររឿងព្រេងនិទាន ដោយជាប់ទាក់ទងនឹង រឿងនាងកង្រី (ទីតាំងនាងកង្រីស្រែកហៅឫទ្ធីសែន) និងជាអតីត ជំរំហ្វឹកហាត់ទ័ព របស់ឧកញ៉ាតេជោមាស-តេជោយ៉ត។លំអិតពីប្រវត្តិ និងភូមិសាស្ត្រ៖ដើមកំណើតឈ្មោះ៖ តាមតំណាលតៗគ្នា តំបន់នេះដើមឡើយហៅថា "កំពង់ហៅ" (កន្លែងនាងកង្រីស្រែកហៅឫទ្ធីសែនឱ្យត្រឡប់មកវិញរហូតដួលសន្លប់) ហើយយូរៗមកក៏ក្លាយសូរ្យសំឡេងទៅជា "កំពង់ហាវ"។ទាក់ទងនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រ៖ យោងតាមឯកសារពង្សាវតារ កំពង់ហាវគឺជាកំពង់ទឹកយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់លាក់ទ័ព និងចល័តកងទ័ពជើងទឹក-ជើងគោករបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ក្នុងសម័យធ្វើសង្គ្រាម។ភូមិសាស្ត្រឃុំ៖ ឃុំកំពង់ហាវ មានភូមិចំនួន ៦ គឺ ភូមិត្អូរលំ ភូមិស្ទឹងសណ្តែក ភូមិកែងតាសុខ ភូមិដូនវៀត ភូមិកោះក្អែក និងភូមិកំពង់បឹង។សក្តានុពលបច្ចុប្បន្ន៖ ភូមិ-ឃុំកំពង់ហាវ ក៏ជាតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងទេសចរណ៍ ដែលមានប្រាង្គប្រាសាទបុរាណ ព្រមទាំងមានគម្រោងសាងសង់ កំពង់ផែពហុបំណង និងមជ្ឈមណ្ឌលភស្តុភារកម្មដ៏ធំ។
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
ពេលលោកអ្នកមកដល់ឃុំកំពង់ហាវ គឺមានចម្រៀងមួយបទក្រោមចំណងជើងថា "បុប្ផាកំពង់ហាវ" ដែលជាបទចម្រៀង ច្រៀង និងនិពន្ធទំនុកច្រៀង ព្រមទាំងនិពន្ធបទភ្លេងដោយ មិត្ត ស៊ីន ស៊ីសាមុត នេះបើតាមការអត្ថាធិប្បាយរបស់អ្នកនាង "មាស មេត្រី" នឹងដាស់ចិត្តលោកអ្នកឲ្យនឹកឃើញអនុស្សាវរីយ៍ក្នុងទសវត្សរ៍ដើមឆ្នាំ៧០ជាមិនខានឡើយ។ ឃុំកំពង់ហាវ គឺជាឃុំមួយក្នុងចំណោមឃុំទាំង៩ ក្នុងស្រុកកំពង់លែង ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង រួមមាន÷ ឃុំដារ ឃុំច្រណូក ឃុំតាងិល ឃុំស្វាយអំពារ ឃុំពោធិ៍ ឃុំសំរោងសែន ឃុំផ្លូវទូក ឃុំប្រឡាយមាស និងឃុំកំពង់ហាវនេះឯង។ ឃុំកំពង់ហាវ មាន៦ភូមិ គឺភូមិត្អូរលំ ភូមិស្ទឹងសណ្តែក ភូមិកែងតាសុខ ភូមិដូនវៀត ភូមិកោះក្អែក និងភូមិកំពង់បឹង។
បើផ្អែកតាមរឿងព្រេងនិទានខ្មែរ ដូចជារឿង "ឫទ្ធីសែន នាងកង្រី" តំបន់កំពង់ហាវ គឺជាកន្លែងនាងកង្រីដេញតាមហៅ ឫទ្ធីសែនឲ្យត្រឡប់ទៅវិញរហូតដួលសន្លប់ដល់ស្លាប់ខ្លួននៅជិតនោះទៅ ដែលកាលពីដើមឡើយ គេនិយមហៅតំបន់នេះថា"កំពង់ហៅ" ប៉ុន្តែលុះក្រោយៗមកទៀត ក៏បានក្លាយទៅជា "កំពង់ហាវ" ដល់បច្ចុប្បន្ននេះតែម្តង។ ចំណែករឿង"តេជោមាស តេជោយ៉ត" ក៏បានរៀបរាប់អំពីតំបន់កំពង់ហាវ ដែលជាកំពង់ទឹកសម្រាប់ដឹកជញ្ជូនកងទ័ព និងចល័តទ័ព ដើម្បីយកមកប្រយុទ្ធប្រឆាំងជាមួយ"ស្តេចសំរែ" ដែលសម្តែងដោយលោកគ្រូព្រហ្ម ម៉ាញ នៅក្នុងល្ខោនបាសាក់រឿង"តេជោយ៉ត" និពន្ធដោយ លោក ទី ជីហួត ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៨០។ បើមើលនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពង្សាវតារខ្មែរ ក៏ឃើញមានការរៀបរាប់អំពីតំបន់"កំពង់ហាវ" ដែលជាតំបន់លាក់ទុកកងទ័ពជើងគោក និងជើងទឹករបស់មហាក្សត្រខ្មែរជំនាន់សឹកសង្គ្រាមជាមួយនគរជិតខាងជាច្រើនណាស់ដែរ...។
នៅក្នុងភូមិសាស្ត្រឃុំកំពង់ហាវ និងបណ្តាឃុំជាប់ៗនេះ មានបន្សល់ទុកប្រាង្គប្រាសាទឥដ្ឋជាច្រើនដូចជា ប្រាសាទស្រី ប្រាសាទប្រុស ប្រាសាទពណ្ណរាយ ប្រាសាទសក្លរ និងភ្នំជាច្រើនទៀតដូចជា÷ ភ្នំតាងិល ភ្នំកង្កែប ភ្នំទូកមាស ភ្នំកង្រី និងជួរភ្នំជាច្រើនសិបទៀត ដែលគេស្គាល់ឈ្មោះមិនអស់ និងមានធនធានរ៉ែធម្មជាតិ តំបន់ស័ក្តិសិទ្ធិជាច្រើនទៀតផង។ នេះជាសម្បត្តិធម្មជាតិ ដែលជាមរតករបស់ដូនតាខ្មែរយើង បានបន្សល់ទុកជាកេរសម្រាប់កូនចៅខ្មែររាប់រយជំនាន់ រាប់ពាន់សម័យជាបន្តបន្ទាប់ទៀត ដើម្បីសិក្សាស្វែងយល់បន្ថែម និងមកទស្សនាកម្សាន្តជាលក្ខណៈឯកជន គ្រួសារ និងមិត្តភក្តិបានដោយសេរី។

ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង និយាយជារួម ស្រុកកំពង់លែង និយាយដោយឡែក និងឃុំកំពង់ហាវ និយាយជាពិសេស គឺមានតំបន់ទេសចរណ៍ធម្មជាតិ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអាថ៍កំបាំងច្រើនណាស់សម្រាប់លោកអ្នក ដែលមិនគួរនិយាយតទៅទៀតថា÷"...ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង អត់មានកន្លែងដើរលេង.." នោះទេ។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119

ផ្សាយថ្ងៃទី ១៥ មិថុនា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
កំពង់ឆ្នាំង៖ ស្រុកកំពង់លែង ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង មានភ្នំ ១ ខ្ពស់ ជាងគេ មើលពីចម្ងាយទៅឃើញដូចមនុស្សដេកសណ្ដូកខ្លួន ។ នៅលើភ្នំនោះ មានរុក្ខជាតិតូចធំដុះជាច្រើន ដូចភ្នំឯទៀតនៅជុំវិញនោះដែរ តែប្លែកជាងគេត្រង់ចង្កេះភ្នំនោះមានដុះម្អមដុះច្រើនណែនណាន់តាន់តាប់, អ្នកស្រុកនៅជុំវិញភ្នំនោះគេមិនបរិភោគម្អមនោះទេ ព្រោះគេឮចាស់ៗ ដំណាលថា ភ្នំនោះកើតពីរូបនាង កង្រីយក្ខិនី ជាមហេសី ព្រះពុទ្ធិសែន ហើយគេសន្មតថាម្អមនោះ ជារោមយោនីនៃនាង កង្រី នោះឯង ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះនៅជើងភ្នំនោះ មានត្បាល់ថ្ម ១ អង្រែថ្ម ១ ធំតាំងពីបុរាណមក មិនដឹងជានរណាសាងទេ ។ ពួកជនអ្នកឡើងទៅដល់ទីនោះ លុះតែយកអង្រែថ្មបុកត្បាល់ថ្មនោះ ទើបមិនចាញ់ ហើយនឹងបានសុខសប្បាយ ។ (នេះជាជំនឿរបស់អ្នកស្រុកដែលមានតាំងពីបុរាណកាល)
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
កាលពីព្រេងនាយ មានសេដ្ឋីម្នាក់ នៅនគរមួយ ជាមនុស្សឥតកូន បាននាំប្រពន្ធទៅបន់សុំកូននៅដើមជ្រៃមួយ ។ ក្រោយពីបន់មក ប្រពន្ធមានកូន ១២ នាក់ សុទ្ធតែស្រី ។ លុះបានកូនហើយ សេដ្ឋីធ្លាក់ខ្លួនជាអ្នកទ័លក្ររកអាហារចិញ្ចឹមគ្មាន ក៏បររទេះដឹកកូនទាំង ១២ ទៅប្រោសចោលក្នុងព្រៃជ្រៅ ។ ក្រោយពីឪពុកប្រោសចោល កូនទាំង ១២ នាក់ ក៏នាំគ្នាដើរក្នុងព្រៃទៅដល់នគរមួយ ជានគរយក្សស្រីឈ្មោះនាង សន្ធមារ ។ យក្សស្រីនោះ មានកូនស្រីមួយឈ្មោះនាង កង្រី ។ នាង សន្ធមារ បានឃើញនាងទាំង ១២ ក៏តំណែងខ្លួនជាមនុស្សស្រី នាំយកនាងទាំងនោះ ទៅទុកប្រាសាទរបស់ខ្លួន ឲ្យបម្រើនាង កង្រី ជាកូន ។ កាលនាងទាំង ១២ ដឹងថា នគរនោះជានគរយក្ស នាង សន្ធមារ ជាយក្ខិនី ហើយក៏នាំគ្នារត់ចេញ ។
នាង សន្ធមារ តាមរកទៅឃើញនាងទាំង ១២ បានជាមហេសីព្រះបាទ រថសិទ្ធ នៅនគរមនុស្ស ក៏តំណែងខ្លួនជាស្រីក្រមុំ បានធ្វើជាមហេសីព្រះបាទ រថសិទ្ធ នោះដែរហើយនាង សន្ធមារ ពុតធ្វើជាឈឺធ្ងន់ ញុះញង់ពេទ្យឲ្យទូលព្រះបាទ រថសិទ្ធ ឲ្យឆ្កៀលភ្នែកនាងទាំង ១២ យកមកធ្វើជាថ្នាំព្យាបាលរោគខ្លួន និងឲ្យយកនាង ១២ ដែលមានគភ៌គ្រប់គ្នាទៅទុកក្នុងរណ្ដៅមួយជាមួយគ្នា បង្អត់អាហារ ហើយឲ្យយកគ្រាប់ភ្នែកនាងទាំង ១២ ទៅទុកក្នុងឃ្លាំងឯនគររបស់ខ្លួន ឲ្យនាងកង្រីជាកូនខ្លួនថែរក្សា ។ បណ្ដានាងទាំង ១២ នោះ នាងបងៗ ១១ នាក់ត្រូវគេឆ្កៀលភ្នែកទាំងសងខាង ឯនាងពៅត្រូវគេឆ្កៀលភ្នែកតែម្ខាង ដោយមកពីជាតិមុន នាងពៅឆ្កៀលភ្នែកត្រីម្ខាងដែរ ។ នាងទាំង ១២ ដែលមានគភ៌នោះ នាងពៅមានព្រះពោធិសត្វមកចាប់ផ្ទៃ ។ វេលានាងបងៗ កើតកូនមកភ្លាម គេហែកសាច់កូនចែកគ្នាស៊ីអស់ ។ ចំណែកនាងពៅកើតកូនមកឲ្យឈ្មោះថា "ពុទ្ធិសែន" ហើយលាក់ទុកមិនឲ្យនាងបងៗដឹង ។ ចំណេរកាលមកខាងក្រោយ វេលា ពុទ្ធិសែន ធំពេញជំទង់ឡើងនាង សន្ធមារ ដឹងថាជាកូននាង ១២ ក៏ប្រើឲ្យជិះសេះនាំសំបុត្រទៅឲ្យនាង កង្រី ដោយដាក់សេចក្ដីថា "បើ ពុទ្ធិសែន មកដល់យប់ឲ្យស៊ីទាំងយប់ ដល់ថ្ងៃឲ្យស៊ីទាំងថ្ងៃ " ។ តែជាភ័ព្វរបស់ពុទ្ធិសែន នៅពេលជិះសេះទៅដល់ពាក់កណ្ដាលព្រៃ មហាឫស្សីបានឃើញ ពុទ្ធិសែន កំពុងផ្ទំលក់ នឹងឃើញសំបុត្រដែលចងនៅកសេះក៏ហែកសំបុត្រចោល ហើយសរសេរសំបុត្រជាថ្មីថា "បើ ពុទ្ធិសែន មកដល់យប់ឲ្យរៀបការទាំងយប់ ដល់ថ្ងៃឲ្យរៀបការទាំងថ្ងៃ ជាមួយនាងជាកូន" ។

ពេលដែល ពុទ្ធិសែន ទៅដល់នគរយក្ស នាង កង្រី បានឃើញសំបុត្រក៏រៀបការជាមួយ ពុទ្ធិសែន ភ្លាម ។ ព្រះ ពុទ្ធិសែន បានសោយរាជ្យនៅនគរយក្សមិនយូរប៉ុន្មាន ដោយនាង កង្រី ថ្វាយដំណឹងអំពីប្រស្រីភ្នែកមាតាលោក និងអំពីថ្នាំសម្រាប់ដាក់ភ្នែកឲ្យជា ហើយនិងថ្នាំសម្រាប់បោះទៅកើតជាទឹកសមុទ្រ ជាភ្នំបាន ក៏ទ្រង់លួចរត់ចោលនាង កង្រី ទាំងអធ្រាត្រមកនគរវិញ ។ នាង កង្រី តាមមក ព្រះ ពុទ្ធិសែន បោះថ្នាំឲ្យកើតជាទឹកសមុទ្រឃាំងផ្លូវ ។ នាង កង្រី ក៏យំសោកស្លាប់ខ្លួននៅកណ្ដាលព្រៃ ហើយព្រះ ពុទ្ធិសែន មកដល់នគរវិញដោយសុវត្ថិភាព ទ្រង់ដាក់ថ្នាំភ្នែកមាតា និងមាតាធំទាំងអស់ឲ្យជាឡើង ហើយទ្រង់សម្លាប់នាង សន្ធមារ ទៅ ។​ បន្ទាប់ពីបានជួយមាតាទ្រង់ក៏បានត្រឡប់ទៅជួបនាងកង្រីវិញ តែជាការសោកស្តាយនាងបានស្លាប់បាត់ទៅហើយ ។ ទ្រង់កប់សាកសពនាង កង្រី​ ហើយក៏ត្រឡប់ទៅសោយរាជ្យជំនួសព្រះបិតាជាសុខក្សេមក្សាន្ត រហូតដល់ទ្រង់ព្រះទិវង្គត។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119

ផ្សាយថ្ងៃទី ១៤ មិថុនា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)


នាទីកំសាន្តថ្ងៃអាទិត្យ៖ លោកអ្នកនាងអាចទំនាក់ទំនង ផ្សាយពាណិជ្ជកម្មតាមរយៈទូរស័ព្ទលេខ 099 63 93 67 និងសូមអរគុណដល់លោកអ្នកនាង ដែលបានចំណាយពេលវេលា តាមដាននិងទស្សនា វីដេអូរបស់យើងខ្ញុំ តាំងពីដើមរហូតដល់ចប់ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119 សូមអរគុណ.........

សិក្សាជាមួយ កាសែតឯករាជ្យជាតិ លោកអ្នកនឹងទទួលបានចំណេះដឹងជាច្រើន ឥតដែនកំណត់.....
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
កំសាន្តថ្ងៃ អាទិត្យ



យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ ទំនាក់ទំនងទូរស័ព្ទលេខ 099 63 93 67

តោះ!ស្វែងយល់អំពី៖ ព្រះពុទ្ធមហាយាន.....

កាសែតឯករាជ្យជាតិ សូមជំរាបជូនលោកអ្នកនាងថា ពីរឆ្នាំកន្លងមកនេះ យើងបានផ្សាយតាមរយៈ Website: www.kaset-ekreachcheat.com គឺមិនដែលបានផលចំណូលពីការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មដើម្បីទ្រទ្រង់គេហទំព័រនេះឡើយ ហេតុដូច្នេះចាប់ពីខែ វិច្ឆិកា តទៅ យើងនឹងផ្សាយតាមគេហទំព័រចាស់ www.erc-news.blogspot.com របស់យើងដដែលវិញ សូមអរគុណ