ផ្សាយថ្ងៃទី ១៦ ឧសភា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
សម័យសូវៀតរបស់រុស្ស៊ីមិនត្រូវបានសម្គាល់ដោយកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ឬការអភិវឌ្ឍមនុស្សទេ ប៉ុន្តែដោយការប្រើប្រាស់សេដ្ឋកិច្ចដើម្បីកសាងអំណាចជាតិ។ នៅខួបលើកទី 100 នៃបដិវត្តន៍ Bolshevik ឆ្នាំ 1917 ជួរឈរនេះបង្ហាញថា ខណៈពេលដែលការអប់រំស្ត្រី និងអត្រារស់រានមានជីវិតកាន់តែប្រសើរឡើងរបស់កុមារបានធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវឱកាសសម្រាប់ពលរដ្ឋជាច្រើន រុស្ស៊ីសូវៀតគឺជាបរិយាកាសដ៏លំបាក និងមិនស្មើគ្នាមួយសម្រាប់កើត រស់នៅ និងចាស់ជរា។ សេដ្ឋកិច្ចសូវៀតត្រូវបានរចនាឡើងសម្រាប់យុគសម័យនៃការផលិតទ្រង់ទ្រាយធំ និងកងទ័ពទ្រង់ទ្រាយធំ។ យុគសម័យនោះបានកន្លងផុតទៅហើយ ប៉ុន្តែគំនិតនៃសេដ្ឋកិច្ចសូវៀតនៅតែបន្ត ដោយចិញ្ចឹមដោយអនុស្សាវរីយ៍ និងជាតិនិយម។
នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 សហភាពសូវៀតត្រូវបានគេពិពណ៌នាយ៉ាងល្បីល្បាញថាជា "តំបន់វ៉ុលតាខាងលើដែលមានរ៉ុក្កែត"។1 នេះបានបង្អាប់ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌របស់ប្រទេសដែលឥឡូវត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រទេសប៊ូគីណាហ្វាសូដោយអយុត្តិធម៌។ វាក៏មិនសប្បុរសចំពោះសហភាពសូវៀតផងដែរ ដែលជាប្រទេសដែលធំជាង និងមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនជាង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មានការពិតមួយ៖ សមត្ថភាពយោធារបស់សហភាពសូវៀតគឺមិនសមាមាត្រទៅនឹងទំហំសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន។
រូបភាព បង្ហាញពីមហាអំណាចលើរង្វាស់ស្តង់ដារដែលបង្កើតឡើងដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ ដើម្បីចាប់យក 'សមត្ថភាពរបស់ប្រជាជាតិក្នុងការអនុវត្ត និងទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពល' នៅក្នុងពិភពលោក។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 លើរង្វាស់នោះ សហភាពសូវៀតបានក្លាយជាមហាអំណាចឈានមុខគេរបស់ពិភពលោក។ យ៉ាងណាក៏ដោយ សេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនបានផលិតតិចជាងពាក់កណ្តាលនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបពិតប្រាកដរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ទោះបីជាមានប្រជាជនទំហំស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ក៏វាបានរីករាលដាលពាសពេញទឹកដីធំជាង។
រូបភាព មហាអំណាចនៅក្នុងប្រព័ន្ធអន្តរជាតិ ចាប់ពីឆ្នាំ 1913 ដល់ឆ្នាំ 1987 (ឆ្នាំដែលបានជ្រើសរើស) ដោយសន្ទស្សន៍សមាសធាតុនៃសមត្ថភាពជាតិ។
ប្រភព៖ សំណុំទិន្នន័យសមត្ថភាពសម្ភារៈជាតិ (កំណែ 4.0) ដែលបានពិពណ៌នាដោយ Singer et al (1972) និងមាននៅ http://www.correlatesofwar.org/ (ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 7 ខែមករា ឆ្នាំ 2016)។
កំណត់ចំណាំ៖ សន្ទស្សន៍សមាសធាតុនៃសមត្ថភាពជាតិរួមបញ្ចូលគ្នានូវរង្វាស់ចំនួនប្រាំមួយនៃទម្ងន់ទាក់ទងរបស់ប្រទេសមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធអន្តរជាតិនៅចំណុចនីមួយៗនៃពេលវេលា៖ ចំនួនប្រជាជនសរុប ចំនួនប្រជាជនទីក្រុង ការផលិតដែក និងដែកថែប ការប្រើប្រាស់ថាមពល បុគ្គលិកយោធា និងការចំណាយយោធា។ ប្រទេសអូទ្រីស-ហុងគ្រីត្រូវបានលុបចោល ដោយបានបាត់ខ្លួននៅឆ្នាំ 1918។
រូបភាព ប្រៀបធៀបលទ្ធផលសេដ្ឋកិច្ចរបស់សហភាពសូវៀតក្នុងទិន្នផលពិតប្រាកដក្នុងមួយមនុស្ស។ នៅឆ្នាំ 1913 តាមស្តង់ដារសកល រុស្ស៊ីគឺជាសេដ្ឋកិច្ចមធ្យម - នៅពីក្រោយសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្ងាយណាស់ ទោះបីជានៅឆ្ងាយជាង Upper Volta ក៏ដោយ។ មួយសតវត្សក្រោយមក នៅដើមដំបូងនៃវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ 2008 រុស្ស៊ីគឺជាសេដ្ឋកិច្ចមធ្យមម្តងទៀត។
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
រូបភាព ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបពិតប្រាកដក្នុងមនុស្សម្នាក់ ពីឆ្នាំ 1885 ដល់ឆ្នាំ 2008៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ី/សហភាពសូវៀត បើប្រៀបធៀបជាមួយពិភពលោក (ដុល្លារអន្តរជាតិ និងតម្លៃឆ្នាំ 1990)
ប្រភព៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និងពិភពលោក ពី Angus Maddison នៅ http://www.ggdc.net/maddison; រុស្ស៊ី (ចក្រភពរុស្ស៊ីដល់ឆ្នាំ 1913 បន្ទាប់មកសហភាពសូវៀត បន្ទាប់មកអតីតសហភាពសូវៀត) ពី Markevich និង Harrison (2011)។
មានរឿងជាច្រើនបានកើតឡើងនៅចន្លោះពេលនោះ។ បដិវត្តន៍ Bolshevik ដែលខួបមួយរយឆ្នាំនៃបដិវត្តន៍នេះធ្លាក់នៅថ្ងៃទី 7 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2017 បានបើកផ្លូវឱ្យមានការដួលរលំបែបវេណេស៊ុយអេឡា។ បន្ទាប់ពីនោះ សេដ្ឋកិច្ចបានងើបឡើងវិញ ត្រឡប់ទៅរកមធ្យមភាគសកលវិញ ហើយនៅតែស្ថិតនៅពីលើវាអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍។ ប៉ុន្តែនៅពេលគិតឡើងវិញ យើងអាចមើលឃើញថាឥទ្ធិពលនៃប្រព័ន្ធសូវៀតគឺជាចម្បងដើម្បីលើកកម្រិតទិន្នផលដោយការចល័តជាបន្តបន្ទាប់។ អត្រាកំណើនមូលដ្ឋាននៃផលិតភាពមិនត្រូវបានលើកឡើងទេ ហើយសេដ្ឋកិច្ចសូវៀតមិនដែលបញ្ចូលគ្នាទៅនឹងស្តង់ដារអាមេរិកឡើយ។
ភាពមិនសមាមាត្រនៃអំណាច និងផលិតភាពរបស់សូវៀតគឺជាតម្រុយមួយ។ យើងបង្រៀនសិស្សរបស់យើងថាប្រទេសនីមួយៗមានគុណសម្បត្តិប្រៀបធៀបរបស់ខ្លួន។ គុណសម្បត្តិប្រៀបធៀបនៃសេដ្ឋកិច្ចសូវៀតស្ថិតនៅក្នុងការផលិតមធ្យោបាយនៃអំណាចនៅក្នុងពិភពលោក។ នេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីគំនិតរបស់មេដឹកនាំដែលបានឡើងកាន់អំណាចនៅក្នុងបដិវត្តន៍ Bolshevik នៅក្នុងគោលនយោបាយដែលពួកគេបានអនុវត្ត និងនៅក្នុងស្ថាប័នដែលពួកគេបានដាក់ចេញ (Harrison 2017a)។ តាំងពីដើមដំបូងមក ពួក Bolshevik បានកោតសរសើរ និងធ្វើតាមគំរូពីរនៃការរៀបចំសេដ្ឋកិច្ច មួយរបស់អាល្លឺម៉ង់ និងមួយទៀតរបស់អាមេរិក៖
គំរូអាល្លឺម៉ង់គឺជាសេដ្ឋកិច្ចសង្គ្រាមសម័យទំនើប ដែលត្រូវបានអនុវត្តនៅឆ្នាំ 1915 និង 1916 ដោយ Walther Rathenau និង Erich Ludendorff។ នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចសង្គ្រាម មានការចល័តសម្រាប់សង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំ និងការលះបង់ទ្រង់ទ្រាយធំ ដោយទំនិញត្រូវបានបែងចែកតាមតម្លៃថេរ។
គំរូអាមេរិក ដែលត្រូវបានអនុវត្តដោយ Henry Ford និងត្រូវបានអបអរសាទរដោយ Frederick Winslow Taylor គឺជាទំនិញស្តង់ដារ ដែលផលិតទ្រង់ទ្រាយធំក្រោមការគ្រប់គ្រងកណ្តាល និងឋានានុក្រម។ រួមគ្នា គំរូទាំងពីរនេះផ្តល់នូវគោលការណ៍សំខាន់ៗនៃ 'សេដ្ឋកិច្ចប្រភេទសូវៀត' ដែលបានពិពណ៌នានៅក្នុងសៀវភៅសិក្សាលោកខាងលិច។
ស្ថាប័នសេដ្ឋកិច្ចសូវៀតត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលពីឆ្នាំ 1917 ដល់ប្រហែលឆ្នាំ 1934 (Davies 1994)។ ឆ្នាំទាំងនេះត្រូវបានសម្គាល់ដោយជម្លោះនយោបាយ និងសង្គមដ៏ខ្លាំងក្លា និងការប្រែប្រួលជាច្រើនដែលបានផ្លាស់ប្តូរវិសាលភាពសម្រាប់ការរៀបចំទីផ្សារ និងជម្រើសរបស់អ្នកប្រើប្រាស់។ ការប្រែប្រួលទាំងនេះផ្តល់នូវភាពជឿជាក់ខ្លះដល់គំនិតដែលថាសេដ្ឋកិច្ចសូវៀតអាចបានអភិវឌ្ឍតាមមាគ៌ាជំនួសច្រើនជាងមួយ។ សូម្បីតែសព្វថ្ងៃនេះក៏ដោយ «លទ្ធិកុម្មុយនិស្តជាច្រើនប្រភេទ» នៅតែបន្តកើតមាន - ពីប្រទេសចិន និងគុយបា រហូតដល់កូរ៉េខាងជើង។
ទោះបីជាមានភាពខុសប្លែកគ្នាក៏ដោយ ក៏មានការបន្តដ៏សំខាន់នៅក្នុងគោលនយោបាយសូវៀតបន្ទាប់ពីឆ្នាំ 1917។ ជាក់ស្តែងបំផុតគឺរបបផ្តាច់ការគណបក្សតែមួយដែលមានលក្ខណៈកណ្តាល។ មេដឹកនាំផ្តាច់ការបានចែករំលែកជំនឿដែលបានបង្កើតផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ និងវិធីល្អបំផុតដើម្បីលើកកម្ពស់វា។ ពួកគេមើលឃើញពិភពលោកថាជាអរិភាពពីកំណើត ហើយប្រទេសរបស់ពួកគេជាបន្ទាយដែលត្រូវបានឡោមព័ទ្ធដោយសត្រូវ និងជ្រៀតចូលដោយចារកម្ម។ នៅពេលដែលមិននៅក្នុងសង្គ្រាម ពួកគេបានត្រៀមខ្លួនសម្រាប់សង្គ្រាម។
នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច ពួកគេបានកសាងសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋផ្តាច់ការមួយដើម្បីជ្រើសរើស និងដឹកនាំបុគ្គលិក ដើម្បីការពារខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់របស់ខ្លួន និងដើម្បីបញ្ជូន និងត្រងព័ត៌មាន។ នេះគឺជាដំណើរការឯកតោភាគីដែលបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 1917 ហើយបានបន្តនៅក្នុងផ្ទៃខាងក្រោយ ដោយមិនគិតពីការប្រែប្រួលគោលនយោបាយ (Harrison 2017b)។
ហួសពីព្រំដែន អ្នកគ្រប់គ្រងសូវៀតបានផ្តួលរំលំរដ្ឋជិតខាង ដែលនៅទីបំផុតបានដាក់របបកុម្មុយនិស្តលើពួកគេភាគច្រើន។ ដោយបានធានាប្រទេសជិតខាងរបស់ពួកគេជាសម្ព័ន្ធមិត្ត ពួកគេបានឈ្លានពានពួកគេច្រើនជាងម្តងក្រោមបដានៃ 'ការការពារផលប្រយោជន៍នៃបដិវត្តន៍'។ សកម្មភាពប្រឈមមុខដាក់គ្នារបស់ពួកគេបានបង្កើតភស្តុតាងជាបន្តបន្ទាប់ដែលនឹងបម្រើដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ជំនឿរបស់ពួកគេ។
នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក គោលនយោបាយសូវៀតបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងនូវការបែងចែកធនធាន ដោយបង្ក្រាបការប្រើប្រាស់ដើម្បីផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដល់គម្រោងឧស្សាហកម្ម និងយោធា។ លទ្ធផលមួយគឺឧស្សាហកម្មយោធាដ៏ធំមួយ ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងសម្រាប់ការផលិតអាវុធយ៉ាងច្រើន។ នៅក្នុងសាខាប្រពៃណី ដូចដែលរូបភាពទី 3 បានបង្ហាញ ស្មុគស្មាញនេះភាគច្រើនត្រូវបានដាក់ចេញនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930។ នៅពេលដែលសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បានផ្ទុះឡើង សហភាពសូវៀតបានប្រកួតប្រជែងជាមួយអាល្លឺម៉ង់រួចហើយក្នុងនាមជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់អាវុធឈានមុខគេពីររបស់ពិភពលោក (Davies et al. កំពុងរៀបចំ)។ សាខាថ្មីសម្រាប់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ មីស៊ីលអវកាស និងឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិចវិទ្យុត្រូវបានបន្ថែមក្នុងអំឡុងពេល និងក្រោយសង្គ្រាម។
ឧស្សាហកម្មការពារជាតិសូវៀត 1917-1987៖ ចំនួនគ្រឹះស្ថានផលិត ការស្រាវជ្រាវ និងរចនាតាមសាខា
រដ្ឋសូវៀតបានរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួនភាគច្រើន ហើយហាក់ដូចជាបានចែកចាយប្រាក់ចំណូលពីប្រាក់ឈ្នួលពីការងារស្មើៗគ្នាជាងនៅប្រទេសរុស្ស៊ីមុន ឬក្រោយមក។ នេះត្រូវបានបង្ហាញដោយរូបភាពទី 4 ដែលបង្ហាញទិន្នន័យថ្មីពី Novokmet et al. (2017)។
ប៉ុន្តែទិន្នន័យប្រាក់ចំណូលប្រហែលជាមិនមែនជាមគ្គុទ្ទេសក៍ល្អចំពោះវិសមភាពនៃការប្រើប្រាស់ក្រោមរបបកុម្មុយនិស្តនោះទេ។ ការចែកចាយទំនិញប្រើប្រាស់ និងសេវាកម្មត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយកង្វះខាត និងឯកសិទ្ធិ។ មនុស្សពេញវ័យសូវៀតគ្រប់រូបអាចពឹងផ្អែកលើប្រាក់ចំណូល ប៉ុន្តែប្រាក់ចំណូលមិនបានសម្រេចចិត្តលើការទទួលបានទំនិញ និងសេវាកម្មនោះទេ - ដែលអាស្រ័យលើឋានៈនយោបាយ និងសង្គម។ រូបភាពដែលធ្លាប់ស្គាល់នៃជួរនៅខាងក្រៅហាងសូវៀតពណ៌នាអំពីមនុស្សដែលមានលុយ ប៉ុន្តែមិនអាចចំណាយវាដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំទេ ព្រោះពួកគេខ្វះឯកសិទ្ធិ ឬទំនាក់ទំនងដែលត្រូវការដើម្បីធ្វើដូច្នេះ។
ភាគហ៊ុនប្រាក់ចំណូល 1905-2016 (ឆ្នាំដែលបានជ្រើសរើស): បាត 50% និងបាត 90%
ប្រភព៖ Novokmet et al. (2017)។
សូមកត់សម្គាល់ថា នៅសម័យសូវៀត ចំណែកនៃប្រាក់ចំណូលដែលមិនត្រូវបានចែកចាយដល់មនុស្សពេញវ័យគឺធំជាងមុន ឬក្រោយ។ ទិន្នន័យប្រាក់ចំណូលផ្ទាល់ខ្លួនគឺផ្អែកលើការចែកចាយប្រាក់ចំណូលពីប្រាក់ឈ្នួល ដែលមិនរាប់បញ្ចូលគ្រួសារជនបទភាគច្រើន។
ក្រោមប្រព័ន្ធសូវៀត ជីវិតរាប់លាននាក់ត្រូវបានខូចខាត ឬបំផ្លាញដោយទុរ្ភិក្សតាមកាលកំណត់ វគ្គនៃការសម្លាប់រង្គាល និងការគាបសង្កត់ជាបន្តបន្ទាប់។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ក្រោមប្រព័ន្ធដូចគ្នា ជីវិតរាប់លាននាក់ផ្សេងទៀតត្រូវបានលើកកម្ពស់។ អ្នកទទួលផលត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណយ៉ាងងាយស្រួលបំផុតទាក់ទងនឹងប្រជាសាស្ត្រ។
ក្រុមមួយដែលទទួលបានគឺស្ត្រីវ័យក្មេង។ ពួក Bolsheviks ដែលមានគោលបំណងលើកកម្ពស់សមត្ថភាពជាតិ បានមើលឃើញស្ត្រីជាធនធានដ៏មានសក្តានុពល ប៉ុន្តែត្រូវបានចងភ្ជាប់ដោយភាពមិនចេះអក្សរ និងកង្វះការអប់រំ។ ការអប់រំទ្រង់ទ្រាយធំបានបើកពិភពនៃការងារការិយាល័យដល់ស្ត្រី ដោះលែងពួកគេពីការងារលំបាកនៅក្នុងវាលស្រែ និងរោងចក្រ និងអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេរស់នៅប្រកបដោយភាពថ្លៃថ្នូរ។
ជាឧទាហរណ៍ នៅឆ្នាំ 1970 ស្ត្រីមានចំនួនជាង 60% នៃបុគ្គលិកទាំងអស់នៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល និងរដ្ឋបាលអាជីវកម្ម (TsSU 1973: 348, 445)។ នៅក្នុងអាជីពរបស់ពួកគេ ស្ត្រីនៅតែបន្តជួបប្រទះនឹងការបែងចែកការងារ ពិដានកញ្ចក់ និង «ការផ្លាស់ប្តូរទ្វេដង» នៃការងារដែលមានប្រាក់ឈ្នួល និងការងារនៅក្នុងផ្ទះ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ការផ្លាស់ប្តូរក្នុងជីវិតរបស់ពួកគេគឺជ្រាលជ្រៅ។
ក្រុមអ្នកទទួលផលទីពីរគឺកុមារ។ មុនបដិវត្តន៍ កុមារម្នាក់ក្នុងចំណោមប្រាំមួយនាក់បានស្លាប់មុនអាយុប្រាំឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីកាន់តែអាក្រក់ទៅៗនៅក្នុងឆ្នាំដំបូងៗដ៏លំបាកនៃការគ្រប់គ្រងរបស់សូវៀត សមាមាត្រនេះបានប្រសើរឡើងយ៉ាងខ្លាំង។ កត្តាសំខាន់ៗគឺវិធានការសាមញ្ញ ប៉ុន្តែមានកម្លាំងសម្រាប់អនាម័យសាធារណៈ ការគ្រប់គ្រងការឆ្លងមេរោគ និងថ្នាំសម្លាប់មេរោគក្នុងការសម្រាលកូន និងការវះកាត់។
ដូចដែលរូបភាពទី 5 បង្ហាញ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1950 អាយុកាលរំពឹងទុកនៅពេលកើតបានកើនឡើងពីក្រោម 30 ឆ្នាំដល់ជាង 60 ឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីនោះ ការកែលម្អបានឈប់ ហើយមួយរយៈវាថែមទាំងបានបញ្ច្រាស់ទៀតផង។
អាយុកាលរំពឹងទុកសរុបរបស់បុរសរុស្ស៊ី 1896/97 ដល់ 1989 (ឆ្នាំជំរឿន) នៅពេលកើត និងអាយុផ្សេងៗគ្នា
ប្រភព៖ Goskomstat Rossii 1998: 167-168។
រូបភាព ក៏បានបង្ហាញពីក្រុមទីបីផងដែរ ដែលមិនទទួលបានផលចំណេញ។ ទាំងនេះគឺជាបុរស (និងស្ត្រី) ដែលមានអាយុកណ្តាល។ សហភាពសូវៀតបានប្រើប្រាស់វិទ្យាសាស្ត្រថ្មីនៃជំងឺមិនឆ្លង និងជំងឺដែលខូចទ្រង់ទ្រាយតិចតួច។ ពលរដ្ឋសូវៀតដែលមានភាពចាស់ទុំបានជក់បារី ផឹកស្រាច្រើនពេក ស្រូបខ្យល់កខ្វក់ និងស្លាប់មុនអាយុដោយសារការខូចសរីរាង្គ និងជំងឺមហារីក។ ចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1890 ដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 អាយុកាលមធ្យមរបស់បុរស និងស្ត្រីដែលមានអាយុ 40 ឆ្នាំឡើងទៅស្ទើរតែមិនផ្លាស់ប្តូរ។
សេដ្ឋកិច្ចសូវៀតគឺជាផលិតផលនៃសង្គ្រាមសកល និងជំនឿ និងបច្ចេកវិទ្យានៃដើមសតវត្សរ៍ទី 20។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃជីវិតរបស់ខ្លួន ប្រទេសជាច្រើនទៀតទទួលបានផលចំណេញសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចស្រដៀងគ្នា ឬធំជាងនេះ ជាមួយនឹងការយល់ព្រមកាន់តែច្រើន និងអំពើហិង្សាតិចជាងមុន។ នៅថ្ងៃខួបលើកទី 100 របស់ខ្លួន សេដ្ឋកិច្ចសូវៀតគួរតែត្រូវបានចងចាំ ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានកាន់ទុក្ខទេ។
ឯកសារយោង
Davies, R W (1994), “ការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច៖ ទិដ្ឋភាពទូទៅ”។ នៅក្នុង R W Davies, M Harrison និង S G Wheatcroft (eds), ការផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចនៃសហភាពសូវៀត 1913-1945, Cambridge: Cambridge University Press, ទំព័រ 1-23។
Davies, R W, M Harrison, O Khlevniuk, និង S G Wheatcroft (កំពុងរៀបចំ), ឧស្សាហូបនីយកម្មនៃសូវៀតរុស្ស៊ី ភាគ 7។ សេដ្ឋកិច្ចសូវៀត និងវិធីសាស្រ្តនៃសង្គ្រាម 1937-1939។ Basingstoke: Palgrave។
Dexter, K, និង I Rodionov (2017), “រោងចក្រ ការស្រាវជ្រាវ និងស្ថាប័នរចនានៃឧស្សាហកម្មការពារជាតិសូវៀត៖ មគ្គុទ្ទេសក៍៖ កំណែ 18”, សាកលវិទ្យាល័យ Warwick, នាយកដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ច។
Goskomstat Rossii (1997), សង្គ្រាមរុស្ស៊ី 100 ឆ្នាំ (1897-1997)។ ស្ថិតិវិទ្យា មូស្គូ។
Harrison, M (2017a), “សេដ្ឋកិច្ចសូវៀត 1917-1991: ជីវិត និងជីវិតបន្ទាប់បន្សំរបស់វា” The Independent Review 22(2): 199-206។
Harrison, M (2017b), “មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសេដ្ឋកិច្ចបញ្ជាការសូវៀត 1917 ដល់ 1941” ក្នុង S Pons និង S Smith (eds), ប្រវត្តិសាស្ត្រកុម្មុយនិស្ត Cambridge ភាគ 1: បដិវត្តន៍ពិភពលោក និងសង្គមនិយមនៅក្នុងប្រទេសតែមួយ, Cambridge: Cambridge University Press, ទំព័រ 327-347។
Markevich, A, និង M Harrison (2011), “សង្គ្រាមលោក សង្គ្រាមស៊ីវិល និងការងើបឡើងវិញ៖ ចំណូលជាតិរបស់រុស្ស៊ី 1913 ដល់ 1928”, ទិនានុប្បវត្តិប្រវត្តិសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច 71(3): 672-703។

Novokmet, F, T Piketty, និង G Zucman (2017), “ពីសូវៀតទៅពួកអ្នកមានអំណាច៖ វិសមភាព និងទ្រព្យសម្បត្តិនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី 1905-2016”, ឯកសារការងារ WID.world លេខ 2017/09។
Singer, J D, S Bremer, និង J Stuckey (1972), “ការចែកចាយសមត្ថភាព ភាពមិនប្រាកដប្រជា និងសង្គ្រាមអំណាចធំ 1820-1965”, ក្នុង B Russett (អ្នកកែសម្រួល), សន្តិភាព សង្គ្រាម និងលេខ, Beverly Hills: Sage, ទំព័រ 19-48។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119

ផ្សាយថ្ងៃទី ១៥ ឧសភា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
សៀមរាប៖ នៅរាជធានីមហេន្ទ្របព៌តភ្នំគូលែន ក្រៅពីចម្លាក់តាមប្រាសាទ ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទឹក និងកន្លែងយកថ្ម គឺភ្នំគូលែនមានចម្លាក់នៅលើផ្ទាំងថ្មធម្មជាតិ តាមពើង និងនៅតាមបាតស្ទឹងធម្មជាតិជាច្រើន។ ពើងឥសី គឺជារចនាសម្ព័ន្ធមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ការរៀបចំក្រុង ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទឹក ចម្លាក់លើផ្ទាំងថ្ម និងជំនឿសាសនានៅមហេន្ទ្របព៌ត។ តាមលោក Stern​ ឆ្នាំ១៩៣៨ បានប្រទះឃើញចម្លាក់លើថ្មភ្នំ ជើងទម្រ ចម្លាក់ទេពភេទស្រី ចម្លាក់សត្វ និងចម្លាក់រឿងមួយចំនួនផ្សេងទៀត។ ចម្លាក់នៅពើងឥសី និងស្រះទឹកនេះយើងអាចស្វែងយល់ពីការរៀបចំសម្រាប់ប្រភពទឹកធម្មជាតិភ្ជាប់ជាមួយសាសនា និងជំនឿទាក់ទងនឹងទឹកពិសិដ្ឋក្នុងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២។ តាមទីតាំងភូមិសាស្រ្តតំបន់ពើងឥសី ស្រះទឹក និងចម្លាក់ជុំវិញលើថ្មធម្មជាតិ គឺជាការរៀបចំសំណង់សំខាន់មួយសម្រាប់រាជធានីមហេន្ទ្របព៌ត។ តើពើងឥសី ចម្លាក់ជុំវិញ រូងថ្មមានទេពស្រីអម និងស្រះទឹកនេះមានទំនាក់ទំនងជាមួយគ្នាក្នុងន័យជាសាសនាបែបណា? តើហេតុអ្វីបានជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ឬព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបង្កើតស្រះទឹកលាយជាមួយថ្មធម្មជាតិ និងចម្លាក់រូងថ្មជាមួយទេពស្រីអមសងខាងដើម្បីអ្វី? ការស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យាផ្ទាល់ដី និងផែនទី LiDAR បញ្ជាក់ថាពើងឥសី ស្រះទឹក និងរូងថ្ម មានប្រភពទឹកធម្មជាតិហូរកាត់ និងមានរយៈកំពស់ខ្ពស់ជាងតំបន់បារាយណ៍ និងរាជវាំង។ ជាពិសេសតំបន់នេះក៏ជាប្រភពទឹកទាំងទឹកភ្លៀង និងទឹកជប់ពីក្រោមថ្មផងដែរ។
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
ចម្លាក់លើថ្មធម្មជាតិភាគច្រើននៅជុំវិញពើងឥសី និងស្រះទឹក មួយចំនួនមានប្រភពទឹកហូរកាត់ និងមួយចំនួនលិចទឹកនៅក្នុងរដូវវស្សា។ ចំណុចសំខាន់មួយទៀត នៅផ្នែកខាងលើស្រះទឹក និងពើងឥសីមានទួលមូលរត់ត្រង់ជាជួរ ដែលជាការរៀបសម្រាប់ពិធីសាសនាអ្វីមួយ ឬជាតំបន់ព្រាហ្មសម្រាប់គ្រប់គ្រងទឹក។ ចំណុចនេះត្រូវការទិន្នន័យបន្ថែម ដើម្បីបញ្ជាក់ពីតួនាទីទួលមូលរត់ជួរគ្នានេះបន្ថែមទៀត ត្បិតអីលោក Chevance (ក្រុមADF) បានធ្វើកំណាយម្តងហើយ តែមិនទាន់អាចសន្និដ្ឋានបានថាជាទីតាំងសម្រាប់អ្វីនោះទេ។ ដោយឡែកទួលរាងមូល ទំនប់ទប់ទឹក និងស្រះទឹក ឬបារាយណ៍លាយជាមួយប្រភពទឹកធម្មជាតិហូរកាត់បែបនេះ ព្រមទាំងស្ថិតនៅតំបន់ខ្ពស់ ក៏ប្រទះឃើញមាននៅឦសានបុរៈ(សំបូរព្រៃគុក)។
ចម្លាក់នៅពើងឥសីមានតួនាទីសំខាន់ផ្សេងមួយទៀត ដើម្បីភ្ជាប់ជាមួយការរៀបចំប្រភពទឹកពិសិដ្ឋ និងស្រះទឹកទាំងអស់នេះឡើង។ ចម្លាក់សំខាន់ៗទាំងនោះ មានចម្លាក់ព្រះវិស្ណុផ្ទំលើនាគ (Viṣṇu Anantaśāyin) មានអាយុកាលស.វទី៩ដល់ទី១១គ.ស ចម្លាក់ព្រះវិស្ណុយកកំណើតជាមនុស្សតឿ មានរៀបចំស្រះទឹកពីខឿនថ្មបាយក្រៀមភ្ជាប់ជាមួយថ្មធម្មជាតិ មានព្រះបាទព្រះសិវៈលើគោនន្ទិន សត្វអណ្តើក សត្វដំរី ក្បាលយក្ស ខ្លា ក្រពើ និងគ្រុឌ។ ចំណុចសំខាន់មួយទៀត យើងសង្កេតឃើញថា ពើងឥសីមានឆ្លាក់លើថ្មធម្មជាតិជារូបសត្វគ្រុឌ បំណែកនាគ អណ្តើក ក្រពើ បានឆ្លាក់នៅក្នុងទឹកស្រះជាមួយចម្លាក់ព្រះវិស្ណុផ្ទុំលើនាគ។ ពើងឥសីមានស្នាមកាត់ថ្ម​ ចាំងថ្ម ជញ្ជាំងផ្នែកខាងលើ និងខាងត្បូង និងស្រះដែលរៀបចំបន្សុតទឹកពិសិដ្ឋពីធម្មជាតិសម្រាប់យកធ្វើពិធីសាសនា។
ដូច្នេះការរៀបចំពើងឥសី មានប្រភពទឹកធម្មជាតិ មានស្រះទឹកភ្ជាប់ជាមួយថ្មភ្នំ ឬប្រភពទឹកធម្មជាតិ មានចម្លាក់ព្រះវិស្ណុផ្ទុំលើនាគផុសចេញកណ្តាលស្រះ និងចម្លាក់សត្វឬទេពមួយចំនួនដែលឆ្លាក់មិនទាន់រួច ឬក៏ជាបំណែកនៅក្នុងបាតស្រះ ប្រហែលជាការរៀបចំជាយ័ន្តឬពិធីសម្រាប់សាសនាតាមបែបខ្មែរលាយឥណ្ឌា ដែលទាក់ទងនឹងការបង្កើតលោកថ្មី រាជធានីថ្មី និងកសាងសំណង់ថ្មីៗ។

តើការរៀបចំចម្លាក់នៅពើងឥសី និងស្រះទឹកមានទំនាក់ទំនងអ្វីខ្លះជាមួយប្រាសាទរោងចិន បារាយណ៍ថ្នល់ម្រេច និងរាជវាំង? តាមការរៀបចំពើងឥសីនិងស្រះទឹកនេះឡើង គឺជាទំនៀមសាសនាខ្មែរលាយជាមួយឥណ្ឌា ដែលបន្តពីសម័យមុនអង្គរ រហូតប្រទះឃើញមានការរៀបចំដូចគ្នានឹងពើងឥសីដែរ នៅត្រពាំងខ្នាររាជធានីកោះកេររបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ និងសម័យក្រោយៗទៀតជាបន្តបន្ទាប់៕ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119

ផ្សាយថ្ងៃទី ១៤ ឧសភា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ សហភាពសូវៀតត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចមួយ។ វាសម្រេចបាននូវឧស្សាហូបនីយកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័សតាមរយៈផែនការកណ្តាល ទោះបីជាមានការចំណាយលើមនុស្សយ៉ាងច្រើនក៏ដោយ។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1950 និង 1960 វាបានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយអ្នកសង្កេតការណ៍ជាច្រើននៅបស្ចិមលោកបានចាត់ទុកថាវាអាចទៅរួចដែលសហភាពសូវៀតនឹងវ៉ាដាច់សហរដ្ឋអាមេរិកជាសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតនៅលើពិភពលោក។ លើសពីនេះ វាក៏សម្រេចបានការងារពេញលេញ តម្លៃទាបមានស្ថេរភាពសម្រាប់ទំនិញជាមូលដ្ឋាន និងសេវាសង្គមឥតគិតថ្លៃដល់ប្រជាជនរបស់ខ្លួន។ វាហាក់ដូចជាប្រព័ន្ធនេះដំណើរការ ដោយសម្រេចបានទាំងកំណើន និងសុខុមាលភាពសម្ភារៈសម្រាប់ប្រជាជន។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 និង 1980 មានសញ្ញាជាច្រើននៃបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច។ អត្រាកំណើនកំពុងធ្លាក់ចុះ ក៏ដូចជាការប្រើប្រាស់ ដោយមនុស្សជាច្រើនត្រូវត្រលប់ទៅទីផ្សារងងឹតវិញ។ ទាក់ទងនឹងបច្ចេកវិទ្យា សហភាពសូវៀតកំពុងយឺតយ៉ាវជាងពិភពមូលធននិយម ដែលមានគុណភាព និងបរិមាណផលិតកម្មឧស្សាហកម្មទាបជាង។ នេះបញ្ជាក់ថាប្រទេសនេះមិនអាចប្រកួតប្រជែងក្នុងទីផ្សារអន្តរជាតិសម្រាប់ទំនិញផលិតបានទេ។ ពីអំណាចឧស្សាហកម្ម សហភាពសូវៀតបានប្រែក្លាយទៅជាអ្នកនាំចេញវត្ថុធាតុដើមតែប៉ុណ្ណោះ។ លើសពីនេះ សូចនាករមួយចំនួននៃគុណភាពជីវិតដូចជាអត្រាមរណភាពទារក ឬអាយុកាលសង្ឃឹមរស់កំពុងធ្លាក់ចុះ។
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
លក្ខណៈ​ធម្មជាតិ​របស់​របប​សូវៀត​បាន​រារាំង​វា​ពី​ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ប្រឈម​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច និង​សង្គម​ដែល​ខ្លួន​បាន​ប្រឈម​មុខ​ដោយ​ជោគជ័យ​នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ 1970 និង 1980។ ការ​កែទម្រង់​របប​សង្គមនិយម ដែល​មាន​ភាព​ជា​ម្ចាស់​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​រដ្ឋ និង​ការ​គ្រប់គ្រង​យ៉ាង​រឹងមាំ​លើ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​មិនមែន​ជា​កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ងាយស្រួល​នោះ​ទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ របប​នេះ​មិន​ត្រូវ​បាន​វិនាស​ដូច​ដែល​វា​បាន​ធ្វើ​នៅ​ឆ្នាំ 1991 ទេ។ របប​ជាច្រើន​ដែល​ទន់ខ្សោយ និង​គ្មាន​ប្រសិទ្ធភាព​នៅ​តែ​មាន​ជីវិត​ទោះបីជា​មាន​បញ្ហា​ធ្ងន់ធ្ងរ​ក៏ដោយ។ រឿងរ៉ាវ និង​ផលប៉ះពាល់​នៃ​ការ​ដួលរលំ​អាច​យល់​បាន​លុះត្រាតែ​ក្រឡេកមើល​ការប៉ុនប៉ង​កែទម្រង់ និង​ព្រឹត្តិការណ៍ និង​ការសម្រេចចិត្ត​របស់​ភ្នាក់ងារ​នៅ​ពេល​នោះ។
កំណែទម្រង់របស់លោក Gorbachev
តួអង្គសំខាន់បំផុតគឺលោក Mikhail Gorbachev ដែលបានបម្រើការជាអគ្គលេខាធិការនៃបក្សកុម្មុយនិស្តនៃសហភាពសូវៀតចាប់ពីខែមីនា ឆ្នាំ១៩៨៥ ដល់ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩១ ដែលជាតំណែងដែលមានឥទ្ធិពលបំផុតនៅក្នុងរដ្ឋសូវៀត។ ផ្ទុយពីអ្វីដែលអ្នកខ្លះអាចជឿ លោកមិនបានដើរតួជាអ្នកមានចក្ខុវិស័យតែម្នាក់គត់នោះទេ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញ លោកតំណាងឱ្យក្រុមមួយនៅក្នុងបក្សកុម្មុយនិស្ត ដែលបានការពារតម្រូវការសម្រាប់កំណែទម្រង់ដែលងាកចេញពីគំនិតម៉ាក្សនិយមដើម្បីយកឈ្នះលើបញ្ហានៃសហភាពសូវៀត។
ការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយនៃសហភាពសូវៀតបានចាប់ផ្តើមក្នុងអំឡុងពេលនេះ។ រយៈពេលនេះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមគោលនយោបាយ Perestroika។ ពាក្យនេះមានន័យថាការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញ ដែលរួមបញ្ចូលកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងនយោបាយ។ ទាក់ទងនឹងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់សហភាពសូវៀត ច្បាប់សំខាន់ពីរបានផ្លាស់ប្តូរមុខងាររបស់សហភាពយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ៖
ច្បាប់ស្តីពីសហគ្រាសរដ្ឋឆ្នាំ១៩៨៧ ដែលបានធ្វើវិមជ្ឈការការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ច៖ បានលុបចោលការរឹតបន្តឹងទាក់ទងនឹងប្រាក់ឈ្នួលរបស់កម្មករ និងផលិតកម្មទិន្នផលដែលក្រុមហ៊ុនបានជ្រើសរើស ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេរក្សាចំណែកនៃប្រាក់ចំណេញរបស់ពួកគេ និងវិនិយោគឡើងវិញ។ ក្រៅពីនេះ អ្នកគ្រប់គ្រងរោងចក្រ និងកសិដ្ឋានត្រូវបានជ្រើសរើសដោយផ្ទាល់ដោយកម្មករក្រុមហ៊ុន ជាជាងតាមរយៈគណបក្ស។
ច្បាប់ស្តីពីសហករណ៍ឆ្នាំ ១៩៨៨ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការបង្កើតអាជីវកម្មឯកជននៅក្នុងវិស័យសេវាកម្ម ផលិតកម្ម និងពាណិជ្ជកម្មបរទេស។ ទំហំនៃសហករណ៍ទាំងនេះមិនត្រូវបានកំណត់ដោយច្បាប់ទេ ហើយពួកគេអាចចូលរួមក្នុងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចស្របច្បាប់ណាមួយ ដោយអាចបង្កើតការបណ្តាក់ទុនរួមគ្នាជាមួយក្រុមហ៊ុនបរទេសផងដែរ។ តាមពិតទៅ ពួកគេមិនអាចបែងចែកពីសហគ្រាសមូលធននិយមបានទេ។
លើសពីនេះ គោលគំនិតមួយទៀតដែលទាក់ទងយ៉ាងជ្រៅទៅនឹង Perestroika គឺ Glasnost ដែលមានន័យថាតម្លាភាព។ Gorbachev ចង់បង្កើនភាពបើកចំហនៃកិច្ចការរដ្ឋដល់សាធារណជន ដែលត្រូវបានបន្តដោយការបង្កើនសេរីភាពប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។ នេះផ្តល់ឱ្យអ្នកប្រឆាំងមនោគមវិជ្ជានៃលទ្ធិម៉ាក្ស-លេនីន ចាប់ពីជាតិនិយមរហូតដល់សេរីនិយម នូវវេទិកាថ្មីដើម្បីបង្ហាញពីការមិនពេញចិត្តរបស់ពួកគេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នេះក៏ជារយៈពេលនៃភាពតានតឹង និងភាពចលាចលផងដែរ។
ត្រឡប់ទៅសហករណ៍វិញ អ្នកគ្រប់គ្រង និងអ្នកគ្រប់គ្រងជាច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្មបរទេស អាចបង្កើនទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងដ៏ចំណេញជាមួយវិនិយោគិនបរទេស។ នេះបានឈានដល់កម្រិតកំពូលនៅ Artem Tarasov ដែលជាស្ថាបនិកនៃសហករណ៍មួយក្នុងចំណោមសហករណ៍ទាំងនេះ ដោយប្រកាសទៅកាន់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថា គាត់គឺជាមហាសេដ្ឋីសូវៀតដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ចំពោះប្រជាជនសូវៀត ដែលត្រូវបានបង្រៀនតាំងពីដើមដំបូងអំពីសារៈសំខាន់នៃសមភាពសេដ្ឋកិច្ច និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេដ្ឋកិច្ច នេះគឺជារឿងដ៏គួរឱ្យស្អប់ខ្ពើមបំផុត។ កុបកម្មបានកើតមានឡើង។ ការពិតគឺថា Perestroika ទាំងមូលបានបង្ហាញថាជាការបរាជ័យ៖ នៅឆ្នាំ 1989-90 សហភាពសូវៀតបានជួបប្រទះនឹងអតិផរណាយ៉ាងច្រើន ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកវិនិយោគទិញទំនិញនៅតាមហាងរដ្ឋ ដែលមានតម្លៃថេរ ហើយលក់បន្តក្នុងតម្លៃហួសហេតុ។ នេះបាននាំឱ្យមានការខ្វះខាតទូទាំងរដ្ឋ ដែលជំរុញឱ្យមានការខឹងសម្បាររបស់ប្រជាជនបន្ថែមទៀត ដែលបង្កើនភាពចលាចលជាសាធារណៈ។ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដកម្រិតមធ្យម 2.3% ក្នុងឆ្នាំ 1985 បានប្រែក្លាយទៅជាវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច -11% ក្នុងឆ្នាំ 1991។
ដោយសារសម្ពាធពីចលនាជាតិនិយម និងចលនាគាំទ្រឯករាជ្យនៅទូទាំងសាធារណរដ្ឋផ្សេងៗគ្នា របបសូវៀតបានរៀបចំប្រជាមតិមួយក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ 1991 ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានសួរដល់ពលរដ្ឋសូវៀតថាតើពួកគេចង់ស្នាក់នៅក្នុងសហភាពសូវៀតដែលបានបន្តឡើងវិញឬអត់។ ដោយមានអ្នកចូលរួមបោះឆ្នោតចំនួន 80% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ខ្លួន ជាង 76% បានបោះឆ្នោតថាពួកគេចង់ថែរក្សាសហភាពសូវៀត ទោះបីជាមានការលំបាកក៏ដោយ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នេះមិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីការពារការរំលាយសហភាពសូវៀតនោះទេ។ លោក Boris Yeltsin ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតីនៃផ្នែករុស្ស៊ីនៃសហភាពសូវៀតក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ 1991 ទោះបីជាដំបូងឡើយអះអាងថាជាអ្នកកែទម្រង់គាំទ្រសហភាពសូវៀតក៏ដោយ ក៏នឹងដោះស្រាយការវាយប្រហារដ៏ម៉ឺងម៉ាត់នេះ។ ការចុះហត្ថលេខារបស់លោកលើកិច្ចព្រមព្រៀង Belavezha ជាមួយមេដឹកនាំនៃសាធារណរដ្ឋអ៊ុយក្រែន និងបេឡារុស្សក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ 1991 បានសម្គាល់ការបញ្ចប់ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពនៃសហភាពសូវៀត។
ផលវិបាក បន្ទាប់ពីការរំលាយសហភាពសូវៀត ប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង ជាមួយនឹងការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងនយោបាយ។
ទីមួយ មានការបើកចំហរសេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ីទៅកាន់ពិភពលោក ដោយលើកកម្ពស់ទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសបរទេស ជាពិសេសជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយសារការរំលាយសហភាពសូវៀតក៏ជាការបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមត្រជាក់ផងដែរ បន្ទាប់មកដោយការធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មសេដ្ឋកិច្ចជាមួយនឹងកំណែទម្រង់រ៉ាឌីកាល់របស់លោក Boris Yeltsin។
ការព្យាបាលដោយការភ្ញាក់ផ្អើលនេះរួមមានការលក់ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋរុស្ស៊ី ការធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មមួយចំនួន និងការធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មសេដ្ឋកិច្ច។ ទោះបីជាកំណែទម្រង់ទាំងនេះមិនបានកើតឡើងដូចដែលលោក Yeltsin បានព្យាករណ៍ក៏ដោយ។ ក្នុងអំឡុងពេលដំណើរការនេះ ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋត្រូវបានលក់ក្នុងតម្លៃទាបជាងអ្វីដែលពួកគេវាយតម្លៃ ហើយមានអតិផរណាខ្ពស់ដល់ 2 000% ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ 1992។ ក្នុងការប៉ុនប៉ងគ្រប់គ្រងវា រដ្ឋាភិបាលបានអនុវត្តវិធានការរូបិយវត្ថុ និងសារពើពន្ធយ៉ាងតឹងរ៉ឹង (ដូចជាពន្ធ និងការដំឡើងអត្រាការប្រាក់ និងការកាត់បន្ថយប្រាក់ឧបត្ថម្ភ)។ យ៉ាងណាក៏ដោយ នេះបាននាំឱ្យមានកង្វះខាតទំនិញ ដោយសារតែអ្នកផលិតបានចាប់ផ្តើមបន្ថយការផលិតរបស់ពួកគេ។
ក្នុងកាលៈទេសៈទាំងនេះ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានបាត់បង់អំណាចភាគច្រើនរបស់ខ្លួន ហើយលែងអាចសម្រេចបាននូវឧត្តមភាពសកលទៀតហើយ។ វាបានផ្លាស់ប្តូរពីប្រទេសដែលបានតស៊ូដើម្បីឧត្តមភាពសកលទៅជាប្រទេសដែលបែកបាក់ និងពុករលួយជាមួយនឹងសេដ្ឋកិច្ចមិនប្រកួតប្រជែង។ សេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនបានរងទុក្ខដោយសារការបាត់បង់រដ្ឋមួយចំនួនរបស់ខ្លួន។ កត្តាមួយទៀតដែលត្រូវពិចារណាគឺថា សេដ្ឋកិច្ចសង្គ្រាមត្រជាក់របស់ខ្លួនត្រូវបានកំណត់គោលដៅទៅលើវិស័យយោធា ហើយវាបានប្រឈមមុខនឹងការលំបាកមួយចំនួនក្នុងការប្រកួតប្រជែងនៅពេលដែលពួកគេចូលទៅក្នុងទីផ្សារពិភពលោក។ ជាលទ្ធផល មានការថយចុះយ៉ាងខ្លាំងនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបពិតប្រាកដក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ។
ការបែកបាក់សេដ្ឋកិច្ចនេះមានឥទ្ធិពលយ៉ាងទូលំទូលាយទៅលើស្ថានភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន។ អាយុកាលជាមធ្យមបានថយចុះពី 70 ឆ្នាំមកត្រឹម 64 ឆ្នាំ មានតែរវាងឆ្នាំ 1988 និង 1994 ប៉ុណ្ណោះ ហើយនៅឆ្នាំ 1992 ប្រហែលមួយភាគបីនៃប្រជាជនរស់នៅក្នុងភាពក្រីក្រ។ ក៏មានគម្លាតយ៉ាងទូលំទូលាយរវាងអ្នកមាន និងអ្នកក្រ ដែលកាន់តែអាក្រក់ទៅៗដោយសារអំពើពុករលួយខ្ពស់នៅក្នុងរបបនេះ ដែលបានបង្ហាញដោយសន្ទស្សន៍ Gini ដែលឈានដល់ 48,4 ក្នុងឆ្នាំ 1993។ ក្រៅពីនេះ ការធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មនៃតម្លៃបានធ្វើឱ្យមនុស្សមួយក្រុមទាំងមូលដែលមានប្រាក់ចំណូលថេរ (ដូចជាអ្នកចូលនិវត្តន៍) ទទួលរងនូវការធ្លាក់ចុះនៃស្តង់ដាររស់នៅ។ លើសពីនេះ មានការកើនឡើងនៃឧក្រិដ្ឋកម្ម (នៅឆ្នាំ 1990 ត្រូវបានចុះបញ្ជីឧក្រិដ្ឋកម្មចំនួន 1,84 លានករណី និងនៅឆ្នាំ 1995 មាន 2,76 ករណី) ចាប់តាំងពីរបបនេះបានកាត់បន្ថយកម្លាំងរបស់ខ្លួនក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការរីកចម្រើននៃម៉ាហ្វីយ៉ារុស្ស៊ី។

នៅពេលដែលរបាំងទីផ្សារបានបាត់ទៅ ក្រុមហ៊ុនលោកខាងលិចបានចូលទៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី។ ប៉ុន្តែរបាំងផ្សេងទៀតក៏បានបាត់ទៅដែរ។ ផលិតផល និន្នាការ និងរសជាតិរបស់លោកខាងលិចត្រូវបានទទួលយក និងផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ទំនាក់ទំនងទាំងនេះជាមួយលោកខាងលិចមិនត្រឹមតែជាការភ្ញាក់ផ្អើលផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាការភ្ញាក់ផ្អើលផ្នែកវប្បធម៌ផងដែរ។ ការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតបានបង្កើតការភ្ញាក់ផ្អើលផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងវប្បធម៌ និងបញ្ហាដែលមានវត្តមាននៅសព្វថ្ងៃនេះ ហើយអាចជួយឱ្យយល់អំពីប្រទេសរុស្ស៊ីឆ្នាំ ២០២១។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119 ប្រភព៖ វិទ្យាស្ថានសហគ្រាសអាមេរិកសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវគោលនយោបាយ Pulbic; BBC; Brookings Papers ស្តីពីសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច; Financial Times; Gapminder; History.com; ការិយាល័យពលកម្មអន្តរជាតិ; Investopedia; Irénées; ទិនានុប្បវត្តិសិក្សាអឺរ៉ាស៊ី; Macrotrends; ការិយាល័យស្រាវជ្រាវសេដ្ឋកិច្ចជាតិ; សាកលវិទ្យាល័យ Norwich; មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ Pew; Russia Beyond; Statista; The Atlantic; The Conversation; The Guardian; US News; VOXEU; មជ្ឈមណ្ឌល Wilson; ធនាគារពិភពលោក។ Robert W. Strayer, ហេតុអ្វីបានជាសហភាពសូវៀតដួលរលំ?: ការយល់ដឹងអំពីការផ្លាស់ប្តូរប្រវត្តិសាស្ត្រ។

ផ្សាយថ្ងៃទី ១៣ ឧសភា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
សករាជ មាន​ពាក្យ ស័កៈ និង រាជ ។ ស័កៈ ​មាន​ន័យ​ថា កាល​សម័យ ការ​រាប់​លំដាប់​ឆ្នាំ ។ រាជ ​មាន​ន័យ​ថា ស្ដេច ឬ​អច្ឆរិយ​បុគ្គល ។ សករាជ​ មាន​ន័យ​ថា ការ​រាប់​ថ្ងៃ​ ខែ ឆ្នាំ ឬ​យក​ត្រឹម​តែ​ឆ្នាំ​រៀង​មក ពី​ថ្ងៃ ឬ​ខែ ឬ​ឆ្នាំ ដែល​បុគ្គល​អស្ចារ្យ ឬ​ហេតុ​អស្ចារ្យ​ណា​មួយ ដែល​ជនានុជន​បាន​កត់​ត្រា​ទុក ។ នៅ​ក្នុង​កម្រង​អត្ថបទ​ប្រវត្តិវិទ្យាប្រទេសកម្ពុជាគេ​ឃើញ​មាន​ពាក្យ​ពុទ្ធ​សករាជ និង​គ្រិស្ត​សករាជ ។
មនុស្ស​ក្នុង​សាកលលោក​គ្រប់​ជាតិ​គ្រប់​សាសន៍ សុទ្ធសឹង​តែ​មាន​កិច្ចការ​ត្រូវ​ធ្វើ​ទាំងអស់​គ្នា គ្មាន​អ្នក​ណា​នៅ​ស្ងៀម​ឡើយ ព្រោះ​ធម្មតា​លោក​បង្គាប់​ឲ្យ​ធ្វើ ។ ឯ​កិច្ចការ​របស់​អ្នក​ស្រុក​ទាំងអស់​នោះ ដែល​នឹង​ចំរើន​កើន​ឡើង​តាម​លំដាប់​ទៅ​បាន ដោយ​សារ​តែ​មាន​ពេល - ម៉ោង - ថ្ងៃ - ខែ - ឆ្នាំ ជា​គ្រឿង​កត់​សំគាល់ ដូច​មាន​ពេល​ព្រឹក - ល្ងាច - ថ្ងៃ - យប់ ជាដើម ។ សូម្បី​ការ​សរសេរ​សំបុត្រ​ស្នាម​ទៅ​មក​រក​គ្នា ក៏​ត្រូវ​ចុះ​ថ្ងៃ - ខែ - ឆ្នាំ​ខាន​មិន​បាន​ដែរ ។ ហេតុ​នេះ ការ​ចេះ​ចាំ​ថ្ងៃ - ខែ - ឆ្នាំ មាន​ប្រយោជន៍​ជា​ច្រើន​យ៉ាង ។ បើ​ប្រទេស​ណា​មិន​ប្រើ​ពេល - ម៉ោង - ថ្ងៃ - ខែ - ឆ្នាំ​ទេ ប្រទេស​នោះ​នឹង​ធ្វើ​ការ​អ្វី ៗ ឥត​កម្រិត ឥត​របរ ឥត​ក្របខ័ណ្ឌ ឥត​របៀប មិន​រៀបរយ នាំ​ឲ្យ​ការងារ​ទាំង​នោះ​ច្របូក​ច្របល់​រសេម​រសាម គឺ​ធ្វើ​ការ​ព្រឹក​ជា​ល្ងាច ៗ ជា​ព្រឹក, ខែ​នេះ​ជា​ខែ​នោះ, ឆ្នាំ​នេះ​ជា​ឆ្នាំ​នោះ ចំណាំ​បាន​ច្បាស់​ប្រាកដ​តែ​រដូវ​ថា រដូវ​ភ្លៀង, រដូវ​រាំង, រដូវ​ទឹក​ឡើង, រដូវ​ទឹក​ស្រក នឹង​រដូវ​ស្លឹក​ឈើ​ជ្រុះ​ជាដើម ។ ពុំនោះ​សោត គេ​ទុកដាក់​នូវ​មនុស្ស​ពួក​នោះ ថា​ជា​មនុស្ស​ល្ងង់​ខ្លៅ តួ​យ៉ាង​ដូចជា​មិលក្ខៈ គឺ​មនុស្ស​ព្រៃ, មនុស្ស​ព្នង ដែល​អាស្រ័យ​នៅ​ក្នុង​កោះ​តូច​តាច ឆ្ងាយ​ដាច់​ស្រយាល​ពី​គេ ឬ​អាស្រ័យ​ជ្រក​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ជ្រៅ​ជាយ​កៀន​កោះ ជា​ចន្លោះ​ប្រទេស​របស់​គេ, មនុស្ស​ចំពូក​នេះ​ប្រើ​តែ​គំនូស​ជំនួស​អក្សរ តាំង​ពីរ​កើត​ទល់​គ្នា​នឹង​ស្លាប់​ទៅ​វិញ ពុំ​ដែល​បាន​ស្គាល់​នូវ​រសជាតិ​នៃ​អារ្យធម៌​នឹង​គេ​សោះ ។ ហេតុ​ដូច្នោះ បាន​ជា​លោក​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ជាន់​ដើម​កំណត់​ឲ្យ​ប្រើ​ពេល - ម៉ោង - ថ្ងៃ - ខែ - ឆ្នាំ ហៅ​ថា "សករាជ" ជា​គ្រឿង​ចំណាំ ។
ឯ​សករាជ​ដែល​គេ​និយម​ប្រើ​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ មាន ៤ យ៉ាង​គឺ៖
ពុទ្ធសករាជ
គ្រិស្តសករាជ
មហា​សករាជ
ចុល្លសករាជ
ឯ​សករាជ​ទាំង ៤ យ៉ាង​នេះ​គេ​រៀបរៀង​តាម​លំដាប់​ដែល​កើត​មុន កើត​ក្រោយ ដូច​តទៅ​នេះ គឺ
ពុទ្ធសករាជ កើត​មុន​សករាជ ទាំង ៣,
គ្រិស្តសករាជ កើត​ក្រោយ ព. ស. ៥៤២ ឆ្នាំ,
មហា​សករាជ -ដ- -ដ- ៦២១ -ដ-,
ចុល្លសករាជ -ដ- -ដ- ១១៨១ -ដ- ។
ដើមកំណើតនៃ​សករាជ​ទាំង ៤
ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ភាគ​ទី ១ ទំព័រ ៦២៩ ប្រាប់​ថា ពុទ្ធសករាជ គេ​កំណត់​រាប់​ចំនួន​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ តាំង​ពី​ក្រោយ​ថ្ងៃ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​ទៅ​បាន​មួយ​ថ្ងៃ​រៀង​មក ។ ព្រះ​សក្យមុនី​គោតម​ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ១៥ កើត ខែ​ពិសាខ ឆ្នាំ​ម្សាញ់, រាប់​ពី​ត្រឹម​ថ្ងៃ ១ រោច ខែ​ពិសាខ ឆ្នាំ​នោះ​មក ជា​ពុទ្ធសករាជ ។ ការ​រាប់​ពុទ្ធសករាជ ជា​ការ​កំណត់​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ​របស់​ពួក​ពុទ្ធសាសនិកជន សម្រាប់​ប្រើ​ខាង​សាសនា ដែល​ហៅ​ថា "បក​សករាជ" ។ របៀប​នេះ រាប់​យក​ចំណែក​ខាង​រនោច​ខែ​មួយ​មុន​មក​ប៉ះ​រួម​នឹង​ខ្នើត​ខែ​បន្ទាប់​នោះ​ជា ១ ខែ គឺ​ត្រូវ​រាប់​ពី​ថ្ងៃ ១ រោច ខែ​ពិសាខ មក​ដល់​ថ្ងៃ ១៥ កើត ខែ​ជេស្ឋ ជា ១ ខែ ។ល។ ពី​ថ្ងៃ ១ រោច ខែ​ចេត្រ មក​ដល់​ថ្ងៃ ១៥ កើត ខែ​ពិសាខ ជា ១ ខែ (ពេញ​ជា ១ ឆ្នាំ) រាប់​យ៉ាង​នេះ​រៀងរាល់​ឆ្នាំ, បើ​រាប់​ពី​លើ​មក​ដល់​ត្រឹម​ណា ត្រូវ​ទុក​ថ្ងៃ​ខែ​នោះ​ជា​បច្ចុប្បន្នកាល មិន​ទាន់​ពេញ​ថា​ជា​សករាជ​ដែល​កន្លង​ទៅ​ហើយ​ទេ, ដូចជា​កាល​ពី​ក្នុង​ថ្ងៃ ១៥ រោច ខែ​ស្រាពណ៍ ឆ្នាំ​មមី បន្ទាប់​ឆ្នាំ​ពុទ្ធ​បរិនិព្វាន ត្រូវ​រាប់​ថា ពុទ្ធសករាជ​កន្លង​ទៅ​ហើយ​បាន ១ ឆ្នាំ ៣ ខែ ១៤ ថ្ងៃ (កន្លង​ទៅ​ហើយ​បាន​ប៉ុន្មាន ត្រូវ​ថា​ត្រឹម​ប៉ុណ្ណោះ), តែ​បើ​ប្រើ​ខាង​ការ​សរសេរ​សំបុត្រ​ចុតហ្មាយ កត់ត្រា​ចុះ​ក្នុង​គម្ពីរ​ក្បួន​ច្បាប់​ទាំង​ពួង ឬ​និយាយ​ស្ដី​ប្រាប់​គ្នា​តាម​ធម្មតា​នោះ ត្រូវ​រាប់​ចេញ​ចំនួន​សករាជ​យក​ត្រឹម​ឆ្នាំ​មមី​ដែល​ចូល​ក្នុង​រវាង​ឆ្នាំ​ គំរប់ ២ នុ៎ះ​ឯង​ថា ពុទ្ធសករាជ ២ ឆ្នាំ ឬ​ពុទ្ធសករាជ ២, បើ​ប្រើ​អក្សរ​សង្ខេប​ត្រូវ​ប្រើ​អក្សរ​ជា ព. ស. ២ ។
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
ពុទ្ធសករាជ​នេះ ចាប់​ផ្ដើម​កើត​មាន​ឡើង​ជា​ដំបូង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ដោយ​ពួក​ពុទ្ធបរិស័ទ​មាន​ព្រះ​សង្ឃ​ជាដើម​ក្នុង​ប្រទេស​នោះ​កំណត់​ឲ្យ​ប្រើ​ ឡើង ចាប់​រាប់​តាំង​ពី​ក្រោយ​ថ្ងៃ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​ទៅ ​បាន ១ ថ្ងៃ គឺ​កំណត់​រាប់​តាំង​ពី​ត្រឹម​ថ្ងៃ​ពុធ ១ រោច ខែ​ពិសាខ ឆ្នាំ​ម្សាញ់​នោះ​មក ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា​ជា​ពុទ្ធសករាជ ដោយ​មាន​ថ្ងៃ​បរិនិព្វាន​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​គោល​ចារិក, ហើយ​ត​មក​ក្នុង​ប្រទេស​នានា ដែល​ជា​ប្រទេស​កាន់​ព្រះពុទ្ធសាសនា ដូច​ប្រទេស​ខ្មែរ​ជាដើម ក៏​និយម​ប្រើត ៗ គ្នា​មក​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។ ឯ​ប្រទេស​ឥណ្ឌាកាល​ពី​សម័យ​មុន ដែល​ពុំ​ទាន់​មាន​ពុទ្ធសករាជ​នៅ​ឡើយ គេ​និយម​ប្រើ​បុរាណ​សករាជ គឺ​សករាជ​ខាង​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍​ជា​ច្រើន​ពាន់​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ។ លុះ​ដល់​មាន​ពុទ្ធសករាជ ប្រទេស​ឥណ្ឌា ក៏​ចាប់​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ​ជាប់​ឡើង ។ ក្នុង​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ប្រទេស​ឥណ្ឌាឈប់​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ​ទៅ​ហើយ, តែ​គេ​ប្រើ​សករាជ​អ្វី​យើង​មិន​បាច់​និយាយ ។
គ្រិស្តសករាជ
ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ភាគ​ទី ២ ទំព័រ ៧៩៧ ប្រាប់​ថា គ្រិស្តសករាជ​នេះ គេ​បង្កើត​ឡើង​តាម​នាម​នឹង​ពង្សាវតា​នៃ​សាស្ដា​ម្នាក់​ឈ្មោះ យេស៊ូ ឬ យេស៊ូវ - គ្រិស្ត (Jésus ou Jésus - Christ) ជា​អ្នក​បង្កើត​លទ្ធិ ឬ​សាសនា​មួយ ហៅ​ថា​សាសនាគ្រិស្ដ«Religion Chretienne» ក្នុង​​​កាល​​សតវត្សរ៍​​ទី ៦ នៃ​ពុទ្ធសករាជ (ព. ស. ៥៤២) ។ ពិត​មែន​តែ​ព្រះ​យេស៊ូ - គ្រិស្ត ទទួល​មរណភាព​ក្នុង ព. ស. ៥៧៥ ក្នុង​អាយុ​គំរប់ ៣៣ ឆ្នាំ តែ​គេ​បាន​តាំង​សករាជ​នោះ​គិត​ពី​ថ្ងៃ​ដែល​សាស្តា​នេះ​កើត គឺ​ក្នុង ព. ស. ៥៤២ ហៅ​ថា គ្រិស្តសករាជ សរសេរ​អក្សរ​សង្ខេប​ថា គ. ស. គឺ​សករាជ​ដែល​គេ​និយម​ប្រើ​ក្នុង​ប្រទេស​អឺរុប​នឹង​ប្រទេស​អាស៊ី​ដោយ​ច្រើន ក្នុង​សម័យ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។
មហា​សករាជ ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ភាគ​ទី ១ ទំព័រ ៧២២ នឹង​ភាគ​ទី ២​ ទំព័រ ១០៨១ ប្រាប់​ថា ស័ក ប្រែ​ថា "កាល", សម័យ​យុគ ...," រាជ ប្រែ​ថា "ស្ដេច" ។ ការ​រាប់​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ ឬ​ការ​រាប់​ត្រឹម​តែ​ឆ្នាំ តាម​កាល​កំណត់​ដែល​តាំង​ទុក​ពី​មួយ​រៀង​មក​ដោយ​មាន​បុគ្គល​អស្ចារ្យ ឬ​ដោយ​មាន​ហេតុ​អស្ចារ្យ​ណា​មួយ ដែល​ពួក​ជនានុជន​អ្នក​គោរព​ត្រូវ​កត់ត្រា​ទុក​មិន​ឲ្យ​បាត់, ត្រូវ​ប្រើ​ក្នុង​សំបុត្រ​ចុតហ្មាយ​ជាដើម បង្កើន​មួយ​លេខ​រៀងរាល់​ឆ្នាំ ហៅ​ថា "សករាជ" ៗ នេះ​កើត​ឡើង​អំពី​ជន​មួយ​ពួក​ហៅ​ថា ពួក​តាត៌ នៅ​ក្នុង​តំបន់​មួយ​ខាង​ទិស​ពាយ័ព្យ​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ ក្នុង​កាល ព. ស. ៦២១ ឆ្នាំ ។ កាល​ជន​ពួក​នេះ​មាន​ជ័យជំនះ​ក្នុង​ការ​លុកលុយ​ចូល​មក​វាត​អំណាច​ក្នុង​ ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ​ប៉ែក​ខាង​លិច បាន​តាំង​ក្សត្រ​ជាតិ​របស់​ខ្លួន​មាន​ព្រះ​នាម​ថា សកៈ ឬសាលិវាហនៈ, ហើយ​ក៏​ចាប់​ផ្ដើម​រាប់​ឆ្នាំ​តាំង​ពី​មួយ​រៀង​មក, ហៅ​របៀប​ការ​រាប់​ឆ្នាំ​នោះ​ថា "ស័ក ឬ​សការជ" ដែល​ចំណេរ​ត​មក ហៅ​ថា "មហា​សករាជ" ប្រែ​ថា "សករាជ​ធំ" នេះ​កើត​មុន​ចុល្លសករាជ ៥៦០ ឆ្នាំ, ជាប់​មាន​ប្រើ​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង​តាំង​ពី​រវាង​សតវត្សរ៍​ទី​១០ នៃ​ពុទ្ធសករាជ (ព. ស. ៩២១) រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ប្រើ​អក្សរ​សង្ខេប​ថា ម. ស.1។
មហា​សករាជ ប្រាកដ​ជា​កើត​ឡើង​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ​ជា​ដំបូង​ក្នុង ព. ស. ៦២១ ឆ្នាំ អំពី​ជន​ពួក​មួយ ដែល​មាន​រៀបរាប់​ខាង​លើ​នេះ, មិន​មែន​កើត​ឡើង​ជា​ដំបូង​នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ​ដោយ​ព្រះ​កេតុមាលា​តាំង​ឡើង​ ក្នុង ព. ស. ៦២១ នោះ​ទេ ។ ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ ភាគ​ទី ២ ថា ព្រះ​កេតុមាលា​កាល​ស្ដេច​ឡើង​គ្រង​រាជ​សម្បត្តិ​ក្នុង ព. ស. ៦២១ ឆ្នាំ​មែន ជា​មួយ​នឹង​ឆ្នាំ​ដែល​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ​បង្កើត​ឲ្យ​ប្រើ​មហា​សករាជ, ប៉ុន្តែ​ទ្រង់​ពុំ​ទាន់​បញ្ញត្ត​ឲ្យ​ប្រើ​មហា​សករាជ ក្នុង​ឆ្នាំ​នោះ​នៅ​ឡើយ​ទេ ។ លុះ​ដល់​មក ព. ស. ៦២៣ ឆ្នាំ ព្រះ​កេតុមាលា​ទ្រង់​បាន​ទទួល​ឥន្ទ្រាភិសេក​ជា​ថ្មី ក៏​តាំង​ជា​មហា​សករាជ​ដរាប​មក ។ (ត្រង់​នេះ​ហើយ​ប្រហែល​ជា ព្រះ​កេតុមាលា​បញ្ញត្ត​ឲ្យ​ប្រើ​មហា​សករាជ តាម​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ ហើយ​គេ​និយម​ថា ព្រះ​កេតុមាលា​ផ្ដើម​បង្កើត​មហា​សករាជ ជា​ប្រឋម​នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ) ។
ចុល្លសករាជ
ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ភាគ​ទី ១ ទំព័រ ១៥២ ប្រាប់​ថា ចុល្លសករាជ ប្រែ​ថា "សករាជ​តូច" ៗ នេះ​ចាប់​ផ្ដើម​តាំង​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ចន្ទ​១២ កើត ខែ​ចែត្រ ឆ្នាំ​កុរ​ឯកស័ក ព. ស. ១១៨១​។
ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ភាគ​ទី ២ ទំព័រ ១.០៨១ ប្រាប់​ថា ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​ថា​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​អរិដ្ឋពល​ពាហនោ (ព្រះ​កេតុលាមា) បាន​តាំង​មហា​សករាជ ១ ក្នុង​កាល ព. ស. ៦២១ ។ ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​សន្ធិព​អមរិន្ទ​បរម​ព្រហ្មកិល (ពញាក្រែក) បាន​តាំង​ចុល្លសករាជ ១ ក្នុង​កាល ព. ស. ១១៨១ ក្នុង​ឆ្នាំ​ដែល​ទ្រង់​បាន​សោយរាជ្យ​នៅ​នគរ​ធំ ។
ក្នុង​ច្បាប់​រាជ​ពង្សាវតារ​ក្រុង​កម្ពុជាធិបតី​ខ្សែ ២ ប្រាប់​ថា គ. ស. ៦៣៩ ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​បទុម​សុរិយាវង្ស ស្ដេច​តាំង​ឲ្យ​មាន​ជា​ចុល្លសករាជ​ឡើង​រាប់ ១ រៀង​មក ។ ក្នុង​ច្បាប់​ប្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ក្រុង​កម្ពុជា ដែល​លោក​ទេពពិទូរ ឈឹម - ក្រសេម បាន​រួបរួម​ឡើង​ជា​ថ្មី​ថា ក្សត្រ​មន​បាន​តាំង​ឡើង​ជា​ដំបូង​ក្នុង​ប្រទេស​មន​នោះ​ក៏​បាន ។ បើ​នឹង​យល់​ថា ក្សត្រ​ខ្មែរ បាន​តាំង​ចុល្លសករាជ​ឡើង​ជា​ដំបូង​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​ក៏​បាន​ដែរ ។ ប៉ុន្តែ ត្រូវ​យល់​ថា មាន​តែ​ព្រះ​បាទ​ជយវរ្ម័ន​ទី ១ (2) ទ្រង់​បាន​តាំង​ចុល្លសករាជ​ឡើង​ជា​ដំបូង ក្នុង​ឆ្នាំ​ដែល​ទ្រង់​បាន​សោយរាជ្យ ក្នុង ព. ស. ១១៨១ នេះ ឃើញ​គួរ​ជាង ព្រោះ​ក្សត្រ​អង្គ​នេះ​សោយរាជ្យ​នៅ​នគរ​វត្ត ហើយ​បាន​តាំង​ប្រើ​ចុល្លសករាជ​ដរាប​មក (ដែល​ថា​យ៉ាង​នេះ​ដោយ​អាង​ច្បាប់​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ដែល​លោក​ទេពពិទូរ ឈឹម - ក្រសេម រួបរួម​ជាន់​ក្រោយ) ។
សករាជទាំង ៤ ដែលប្រើ​សករាជក្នុង​ប្រទេសកម្ពុជា គឺ ពុទ្ធសករាជ, មហា​សករាជ, ចុល្លសករាជ និង​គ្រិស្តសករាជ ។ ឯ​ពុទ្ធសករាជ និង​មហា​សករាជ ប្រាកដ​ជា​មាន​ដើម​កំណើត​កើត​ឡើង​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ដោយ​សារ​ជន​ជាតិ​ឥណ្ឌា​សាយ​ភាយ​ចូល​មក​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង​ផង បាន​ជា​ខ្មែរ​យើង​ចាប់​និយម​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ និង​មហា​សករាជ​ខ្លះ តាម​អារ្យធម៌​ឥណ្ឌៀ​តាំង​ពី​សម័យ​នោះ​មក ។ តែ​កាល​ពី​សម័យ​នគរភ្នំ​ជា​ដំបូង រហូត​មក​ទល់​គ្នា​នឹង​សម័យ​នគរ​ធំ ជនជាតិ​ខ្មែរ​ពុំ​ទាន់​បាន​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ​និង​ចុល្លសករាជ​ជា​ផ្លូវ​ការ​នៅ ​ឡើយ​ទេ ប្រើ​តែ​មហា​សករាជ​មួយ​យ៉ាង​ប៉ុណ្ណោះ លុះ​មក​ដល់​ខាង​ចុង​សម័យ​នគរ​ធំ ទើប​មាន​ប្រើ​ចុល្លសករាជ​ផង​ជា​ផ្លូវ​ការ រួម​ជា​មួយ​ពុទ្ធសករាជ និង​មហា​សករាជ រឿង​នេះ​ដឹង​បាន​ដោយ​សារ​មាន​សិលា​ចារឹក​ជា​ភស្ដុតាង ។

ចំណែក​គ្រិស្តសករាជ ចាប់​ផ្ដើម​ប្រើ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា តាំង​ពី​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ហរិរក្សរាមា​ឥស្សរាធិបតី (ព្រះ​អង្គ​ដួង) គឺ​តាំង​ពី ព. ស. ២៣៨៩ គ. ស. ១៨៤៧ រៀង​មក ដោយ​សារ​ប្រទេស​បារាំងសែស និង​ប្រទេស​កម្ពុជា មាន​ការ​ទាក់ទង​គ្នា​តាំង​ពី​សម័យ​នោះ​មក ។ ការ​រៀបរៀង​អត្ថបទ​សករាជ​ដូច​ខាង​លើ​នេះ ឃើញ​ថា​ត្រឹមត្រូវ​ល្មម​ទុក​ជា​គតិ​ទៅ​អនាគត​បាន ដោយ​មាន​ក្បួន​តម្រា​ជា​ភស្ដុតាង​គ្រប់​សករាជ, ប៉ុន្តែ បើ​ពិនិត្យ​អំពី​ការ​ប្រើ​សករាជ​នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង ក្នុង​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ជា​ផ្លូវ​ការ​ក្ដី ជា​សាធារណៈ​ក្ដី ឃើញ​ច្រើន​តែ​ប្រើ​គ្រិស្តសករាជ​ពុំ​សូវ​មាន​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ​ឡើយ ។ ហេតុ​នេះ ក្នុង​សម័យ​នេះ គួរ​លើក​យក​ពុទ្ធសករាជ​មក​ចុះ​ប្រើ​ជា​ផ្លូវ​ការ និង​ប្រើ​ជា​សាធារណៈ​ទុក​ជា​សរណៈ​ដល់​ពុទ្ធសករាជ, នេះ​ឃើញ​ថា​ជា​ទី​សមរម្យ​ដល់​ប្រទេស​កាន់​ពុទ្ធសាសនា ដូចជា​ប្រទេស​ថៃ​ជាដើម ។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119

ផ្សាយថ្ងៃទី ១២ ឧសភា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
នៅក្នុងគ្រាលំបាក សត្រូវរបស់សត្រូវរបស់អ្នកក្លាយជាមិត្តរបស់អ្នក។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 សហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស និងសហភាពសូវៀត នឹងមិនដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តបីផ្លូវឡើយ ប្រសិនបើពួកគេមិនបានចែករំលែកសត្រូវដ៏សាហាវមួយគឺ អាដុល ហ៊ីត្លែរ។ ជនជាតិអាមេរិកគឺជាអ្នកឯកោ ជនជាតិអង់គ្លេសគឺជាចក្រពត្តិនិយម ហើយសូវៀតគឺជាកុម្មុយនិស្ត ដែលជាអ្នកនយោបាយដែលមិនទំនងបំផុត។
ប៉ុន្តែនៅពេលដែលប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានបង្ហាញផែនការរបស់ខ្លួនសម្រាប់ការត្រួតត្រាពិភពលោកយ៉ាងច្បាស់ មេដឹកនាំនៃប្រទេស "ធំទាំងបី" គឺលោក ហ្វ្រែងគ្លីន ឌី. រូសវែលត៍ វីនស្តុន ឆឺឈីល និងលោក ចូសេហ្វ ស្តាលីន បានយល់ថា មធ្យោបាយតែមួយគត់ដើម្បីកម្ចាត់ណាស៊ីនិយម គឺត្រូវដាក់ភាពខុសគ្នាខាងនយោបាយ និងផ្ទាល់ខ្លួនដ៏សំខាន់របស់ពួកគេមួយឡែក ក្នុងនាមសន្តិសុខពិភពលោក។ សំណួរតែមួយគត់គឺថា តើមេដឹកនាំម្នាក់ៗមានឆន្ទៈលះបង់ប៉ុន្មានដើម្បីធ្វើឱ្យសម្ព័ន្ធភាពដ៏មិនស្រួលនេះដំណើរការ?
Roosevelt អ្នកអនុវត្តជាក់ស្តែងជឿនលឿន
នៅពេលដែលសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរផ្ទុះឡើងនៅឆ្នាំ 1939 លោក FDR ជិតត្រូវបានជ្រើសរើសឱ្យកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីអាណត្តិទីបីជាប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងនាមជាប្រធានាធិបតីដ៏ពេញនិយម និងជឿនលឿន។ សភាសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រជាជនអាមេរិកសង្ឃឹមថានឹងអង្គុយចុះក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។ អាមេរិកមានអារម្មណ៍ថាខ្លួនបានលះបង់ជីវិតយុវជនច្រើនជាងគ្រប់គ្រាន់នៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ ហើយមិនចង់ត្រូវបានទាញចូលទៅក្នុងជម្លោះអឺរ៉ុបដែលបង្ហូរឈាមមួយផ្សេងទៀតនោះទេ។
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
បន្ទាប់ពីអាល្លឺម៉ង់បានឈ្លានពានប្រទេសប៉ូឡូញក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1939 ដោយប្រឆាំងនឹងការទាមទាររបស់អង់គ្លេស និងបារាំង លោក FDR បានបដិសេធមិនចូលរួមក្នុងជម្លោះនោះទេ ដោយផ្ទុយទៅវិញបានប្រកាសថាសហរដ្ឋអាមេរិកអព្យាក្រឹត។ សូម្បីតែពេលដែលពួកណាស៊ីបានចូលទៅក្នុងប្រទេសបែលហ្ស៊ិក ហូឡង់ និងលុចសំបួរនៅនិទាឃរដូវបន្ទាប់ ដែលជំរុញឱ្យ Churchill អំពាវនាវឱ្យមានការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងពីអាមេរិក លោក FDR និងសភាបានបដិសេធមិនធ្វើអ្វីក្រៅពីផ្តល់ជំនួយហិរញ្ញវត្ថុ និងឧបករណ៍យោធាមួយចំនួនសម្រាប់បុព្វហេតុសម្ព័ន្ធមិត្ត។
ទំនាក់ទំនងរវាងលោក FDR និង Churchill បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីសម្ព័ន្ធភាពដ៏តានតឹងរវាងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យលោកខាងលិចដ៏អស្ចារ្យបំផុតទាំងពីរ។ ខាងសង្គម បុរសទាំងពីរគឺជាគូដ៏ល្អឥតខ្ចោះ - ទាំងមានទំនាក់ទំនងល្អ និងអភិជន ជាមួយនឹងទេពកោសល្យក្នុងការសន្ទនា។ ប៉ុន្តែ Churchill ដែលជាទាហាន និងជាមន្ត្រីដែលមានគ្រឿងឥស្សរិយយស គឺជាអ្នកការពារដ៏ខ្លាំងក្លារបស់ចក្រភពអង់គ្លេស ដែលនៅតែគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំទូលាយចាប់ពីអាហ្វ្រិក រហូតដល់ឥណ្ឌា រហូតដល់ចុងបូព៌ា។ ម្យ៉ាងវិញទៀត FDR គឺជាអ្នករិះគន់យ៉ាងខ្លាំងក្លាចំពោះអ្វីដែលគាត់មើលឃើញថាជាអំពើអាក្រក់នៃចក្រពត្តិនិយម។
មិនមានទំនាក់ទំនងសង្គមងាយស្រួលបែបនេះរវាង FDR និង Stalin ដែលជាមេដឹកនាំផ្តាច់ការកុម្មុយនិស្តដែលបានបោសសម្អាតការប្រឆាំងនយោបាយទាំងអស់យ៉ាងសកម្មនោះទេ ទោះបីជាវាមានន័យថាសម្លាប់ ឬចាប់មនុស្សដាក់គុកនៅក្នុងជួរខ្ពស់បំផុតនៃរដ្ឋាភិបាល និងយោធាសូវៀតក៏ដោយ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ Roosevelt បានទទួលស្គាល់ពីអត្ថប្រយោជន៍នយោបាយនៃទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត ជាពិសេសជារបាំងប្រឆាំងនឹងជប៉ុន។ តាមពិតទៅ នៅក្នុងឆ្នាំដំបូងរបស់គាត់ក្នុងនាមជាប្រធានាធិបតី FDR បានចាត់វិធានការដើម្បីទទួលស្គាល់អត្ថិភាពនៃសហភាពសូវៀត និងធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយវិមានក្រឹមឡាំងមានលក្ខណៈធម្មតា។
ពេញមួយឆ្នាំ១៩៤០ និងភាគច្រើននៃឆ្នាំ១៩៤១ សហរដ្ឋអាមេរិកនៅតែអព្យាក្រឹត ទោះបីជាយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាល្លឺម៉ង់បានវាយប្រហារទីក្រុងអង់គ្លេសក្នុងការវាយប្រហារ "បំផ្ទុះគ្រាប់បែក" ពេលយប់ប្រឆាំងនឹងគោលដៅយោធា និងស៊ីវិលក៏ដោយ។ ក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នានោះ ហ៊ីត្លែរបានក្បត់នឹងកតិកាសញ្ញាមិនឈ្លានពានរបស់គាត់ជាមួយស្តាលីន ហើយបានឈ្លានពានសហភាពសូវៀតនៅថ្ងៃទី 22 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 1941 ដោយបានបង្កឱ្យមានសង្គ្រាមឡើងវិញរវាងប្រទេសណាស៊ី និងកុម្មុយនិស្ត។ ការឆ្លើយតបចម្បងរបស់ FDR ក្នុងករណីទាំងពីរគឺការពង្រីកកិច្ចព្រមព្រៀងជួល-ជួលដល់ Churchill និងស្តាលីនសម្រាប់អាវុធ និងសម្ភារៈដែលផលិតនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។
បន្ទាប់មក នៅថ្ងៃទី 7 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1941 ជប៉ុនបានវាយប្រហារ Pearl Harbor ដោយបង្ខំឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកប្រកាសសង្គ្រាមលើប្រទេសជប៉ុន។ អាល្លឺម៉ង់ និងអ៊ីតាលី ដែលជាមហាអំណាចអ័ក្សពីរផ្សេងទៀត បានប្រកាសសង្គ្រាមលើអាមេរិកនៅថ្ងៃទី 11 ខែធ្នូ។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 មិនថាចូលចិត្តឬអត់នោះទេ។
សម្ព័ន្ធមិត្តដ៏អស្ចារ្យ៖ អាពាហ៍ពិពាហ៍កាំភ្លើងខ្លីបីផ្លូវ
នៅថ្ងៃទី 1 ខែមករា ឆ្នាំ 1942 តិចជាងមួយខែបន្ទាប់ពីការវាយប្រហារ Pearl Harbor សហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស និងសហភាពសូវៀត បានចុះហត្ថលេខាលើ "សេចក្តីប្រកាសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ" ដែលជាឯកសារមិនជាប់កាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ ដែលទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បានចងសម្ព័ន្ធភាពដ៏ធំទាំងបី ដើម្បីការរស់រានមានជីវិតទៅវិញទៅមករបស់ពួកគេ។ គ្មានមហាអំណាចទាំងបីណាអាចកម្ចាត់ហ៊ីត្លែរដោយខ្លួនឯងបានទេ ប៉ុន្តែពួកគេបានរួមគ្នារៀបចំផែនការបំបែក និងធ្វើឱ្យកងកម្លាំងអាល្លឺម៉ង់ដែលហាក់ដូចជាមិនអាចបញ្ឈប់បានចុះខ្សោយ។ Churchill មិនទុកចិត្តស្តាលីនយ៉ាងខ្លាំង ហើយស្តាលីន ដែលល្បីល្បាញដោយសារការភ័យខ្លាច មិនបានទុកចិត្តនរណាម្នាក់ឡើយ។ តាំងពីដំបូងមក FDR បានរកឃើញខ្លួនឯងនៅចំកណ្តាល ដោយបានបំបាត់ការភ័យខ្លាចរបស់ Churchill ចំពោះការដណ្តើមយកអឺរ៉ុបរបស់កុម្មុយនិស្ត ខណៈពេលដែលចិញ្ចឹមសេចក្តីប្រាថ្នារបស់ស្តាលីន សម្រាប់ការចូលរបស់សហភាពសូវៀតទៅក្នុងកម្រិតកំពូលនៃអំណាចនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច។
នៅក្នុងសារឯកជនមួយទៅកាន់ Churchill នៅដើមដំបូងនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍បីផ្លូវដ៏តានតឹង FDR បានទទួលស្គាល់ការព្រួយបារម្ភរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេស ខណៈពេលដែលធ្វើករណីមួយសម្រាប់ការនាំសហភាពសូវៀតចូលទៅក្នុងរង្វង់នៃ "ប្រជាជាតិស៊ីវិល័យ"។
«យើងទាំងអស់គ្នាយល់ស្រប...ចំពោះភាពចាំបាច់នៃការមានសហភាពសូវៀតជាសមាជិកដែលត្រូវបានទទួលយកយ៉ាងពេញលេញ និងស្មើភាពគ្នានៃសមាគមនៃមហាអំណាចដែលបង្កើតឡើងសម្រាប់គោលបំណងទប់ស្កាត់សង្គ្រាមអន្តរជាតិ» លោក FDR បានសរសេរទៅកាន់ Churchill ក្នុងឆ្នាំ 1944 ថា «វាគួរតែអាចធ្វើទៅបានក្នុងការសម្រេចបាននូវរឿងនេះដោយការកែតម្រូវភាពខុសគ្នារបស់យើងតាមរយៈការសម្របសម្រួលដោយភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ ហើយរឿងនេះគួរតែអូសបន្លាយពេលវេលាពីរបីឆ្នាំរហូតដល់កុមាររៀនចេះដើរតេះតះ»។
របៀបដែលលោក FDR បានឈ្នះលើ «ពូ Joe» នៅឯសន្និសីទទីក្រុងតេអេរ៉ង់
លោក FDR លោក Churchill និងលោក Stalin បានជួបគ្នាជាលើកដំបូងនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៣ ក្នុងអំឡុងពេលសន្និសីទប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងតេអេរ៉ង់។ ចាប់តាំងពីពេលដែលជនជាតិអាមេរិកចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមមក លោក Stalin បានជំរុញឱ្យមានការឈ្លានពានរួមគ្នារវាងអង់គ្លេស-អាមេរិកនៅអឺរ៉ុបខាងលិច ដើម្បីទាញទាហានអាល្លឺម៉ង់ចេញពីរណសិរ្សខាងកើត ជាកន្លែងដែលសូវៀតកំពុងរងការខាតបង់យ៉ាងច្រើន។ នៅទីក្រុងតេអេរ៉ង់ ជនជាតិអាមេរិក និងអង់គ្លេសបានប្តេជ្ញាចិត្តចំពោះការឈ្លានពានដ៏ធំមួយនៅឆ្នាំ ១៩៤៤ លើឆ្នេរសមុទ្របារាំង (“ប្រតិបត្តិការ Overlord”) ជាថ្នូរនឹងការសន្យារបស់ស្តាលីនក្នុងការចូលរួមក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជប៉ុន។
នៅទីក្រុងតេអេរ៉ង់ លោក Roosevelt ក៏បានជួបជាមួយលោក Stalin ជាឯកជនដើម្បីពិភាក្សាអំពីតួនាទីស្នូលរបស់សហភាពសូវៀតនៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិក្រោយសង្គ្រាម។ លោក Roosevelt បានចែករំលែកចក្ខុវិស័យរបស់លោកជាមួយលោក Stalin អំពីពិភពលោកដ៏សន្តិភាពមួយដែលគ្រប់គ្រងដោយ “ប៉ូលីសទាំងបួន” នៃសហរដ្ឋអាមេរិក គឺចក្រភពអង់គ្លេស ចិន និងសហភាពសូវៀត ហើយបានបង្ហាញ “ពូ Joe” ថាអាមេរិកមានឆន្ទៈក្នុងការចរចាដោយផ្ទាល់ជាមួយសហភាពសូវៀត ដើម្បីបម្រើផលប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមករបស់ពួកគេ។
លោកស្រី Susan Butler អ្នកនិពន្ធសៀវភៅ Roosevelt and Stalin: Portrait of a Partnership បាននិយាយថា “អ្វីដែលលោក Stalin ចង់ធ្វើគឺធ្វើឱ្យប្រទេសរុស្ស៊ីរស់ឡើងវិញជាមហាអំណាចពិភពលោកដ៏អស្ចារ្យ”។ «ស្តាលីនពិតជារីករាយណាស់ដែលបានធ្វើអ្វីដែលលោក FDR ចង់បាន។ លោក Roosevelt កំពុងលាតដៃរបស់គាត់ - ប្រសិនបើអ្នកមានឥរិយាបថល្អ អ្នកអាចស្មើនឹងខ្ញុំបាន»។
«តាមទស្សនៈផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំគិតថាលោក Roosevelt គឺជាមនុស្សតែម្នាក់គត់ដែលលោក Stalin ទុកចិត្ត» លោក Butler បន្ថែម។ «ខ្ញុំគិតថាពួកគេមានការយល់ដឹងអំពីពិភពលោក។ វាមិនមានអ្វីទាក់ទងនឹងការពិតដែលថាលោក Stalin គឺជាមនុស្សឆ្កួតដែលមានអារម្មណ៍ភ័យខ្លាចនោះទេ។ ប្រសិនបើលោក Stalin ទុកចិត្តនរណាម្នាក់ គាត់ទុកចិត្តលោក Roosevelt ពីព្រោះលោក Stalin ទទួលបានលទ្ធផលល្អនៅក្នុងដៃរបស់លោក FDR»។
នៅយ៉ាល់តា សម្ព័ន្ធភាពមួយស្ថិតនៅលើគែម
លើកទីពីរ និងចុងក្រោយដែលមេដឹកនាំដ៏អស្ចារ្យទាំងបីបានជួបគ្នាគឺនៅឯសន្និសីទយ៉ាល់តាក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1945។ កិច្ចប្រជុំនេះគឺខុសគ្នាខ្លាំងពីទីក្រុងតេអេរ៉ង់ ដោយ FDR មានជំងឺយ៉ាងច្បាស់ និងជ័យជម្នះរបស់សម្ព័ន្ធមិត្តលើប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ដែលអាចមើលឃើញយ៉ាងច្បាស់។
លោក Butler និយាយថា "នៅពេលនោះ FDR, Churchill និង Stalin មានការព្រួយបារម្ភកាន់តែខ្លាំងអំពីការបញ្ឈប់សង្គ្រាមលោកលើកទីបី"។ "ពួកគេគិតថាមានលទ្ធភាពដ៏អស្ចារ្យដែលប្រទេសអាល្លឺម៉ង់នឹងព្យាយាមគ្រប់គ្រងពិភពលោកម្តងទៀត។ [ការបង្កើតអង្គការសហប្រជាជាតិក្រោយសង្គ្រាម] គឺជាកង្វល់ចម្បងរបស់ FDR ដែលជាមូលហេតុដែលគាត់បានអំពាវនាវឱ្យមានសន្និសីទនៅយ៉ាល់តា"។

នៅយ៉ាល់តា បុរសទាំងបីនាក់បានសន្មតថាសង្គ្រាមជាមួយជប៉ុននឹងផ្ទុះឡើងយូរបន្ទាប់ពីហ៊ីត្លែរបានចុះចាញ់។ ដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រផ្នែកយោធាសូវៀតជាបន្តបន្ទាប់ប្រឆាំងនឹងជប៉ុន និងទទួលបានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការពេញលេញរបស់ស្តាលីននៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ FDR និង Churchill បានយល់ព្រមលើសម្បទានមួយចំនួនដែលមានផលវិបាកជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម សូវៀតនឹងរក្សាការគ្រប់គ្រងលើផ្នែកមួយនៃប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ហើយសហភាពសូវៀតក៏នឹងមានសេរីភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងដើម្បីជះឥទ្ធិពលដល់រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសជិតខាងនៅអឺរ៉ុបខាងកើត និងអាស៊ីរបស់ខ្លួន។
មានក្តីសង្ឃឹមដ៏ភ្លឺស្វាងថា ស្មារតីសហប្រតិបត្តិការរបស់សម្ព័ន្ធមិត្តដ៏អស្ចារ្យនឹងនៅតែបន្តកើតមានបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 ប៉ុន្តែជាមួយនឹងការស្លាប់របស់លោក FDR ត្រឹមតែពីរខែបន្ទាប់ពីទីក្រុងយ៉ាល់តា សក្ដានុភាពនយោបាយបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង។ សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលឥឡូវនេះស្ថិតនៅក្រោមការបញ្ជារបស់លោក Harry Truman ដែលជាមេដឹកនាំតឹងរ៉ឹង បានបដិសេធការសន្យារបស់លោក FDR ក្នុងការខ្ចីប្រាក់ទៅឱ្យសូវៀតសម្រាប់ការកសាងឡើងវិញនូវសេដ្ឋកិច្ចដែលខូចខាតរបស់ពួកគេ។ រួមផ្សំជាមួយនឹងការភ័យខ្លាចរបស់អាមេរិក និងអង់គ្លេសចំពោះការរីករាលដាលនៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្តនៅអឺរ៉ុបខាងកើត និងអាស៊ី ឆាកត្រូវបានរៀបចំសម្រាប់សង្គ្រាមត្រជាក់។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119

ផ្សាយថ្ងៃទី ១១ ឧសភា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
ព្រះបាទអរិដ្ឋពលពាហនោ រឺ កេតុមាលា (គ.ស ៦២-៤៦៨) រជ្ជកាល (គ.ស ៧៨-៤៦៨) ព្រះអង្គគឺជាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរទី៧ ដែលបានសោយរាជ្យពីព្រះបាទទេវង្សអស្ចារ្យ ទ្រង់មានព្រះជន្មរហូតដល់ទៅ ៤០៦ វស្សា។ បើតាមវចនានុក្រមជួនណាត កេតុមាលា គឺជា ព្រះ​នាម​ស្ដេច ១ អង្គសោយ​រាជ្យ​នៅ​នគរ​ធំ គឺ​ព្រះ​បាទជយវម៌្មទី៣។
ពាក្យ​ថា សករាជ (ឬ ស័ក) នេះ​កើត​ឡើង​អំពី​ជន​មួយ​ពួក ហៅ​ថា​ពួកតាត៌ នៅ​ក្នុង​តំបន់​មួយ​ខាង​ទិស​ពាយ័ព្យ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា, កាល​ពុទ្ធ​សករាជ ៦២១ ឆ្នាំ, ជន​ពួក​នេះ​បាន​លុក​លុយ​ចូល​មក​វាត​អំណាច​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ប៉ែក​ខាង​លិច បាន​តាំង​ក្សត្រិយ៍​ជាតិ​របស់​ខ្លួន​មាន​ព្រះ​នាម​ថា សកៈ (ឝក) ឬ សាលិវាហនៈ (ឝាលិវាហន) ក៏​តាំង​ការ​រាប់​ឆ្នាំ​តាំង​ពី​មួយ​រៀង​មក, ហៅ​របៀប​ការ​រាប់​ឆ្នាំ​នោះ​ជា ស័ក (ឝក) ឬ សករាជ (ឝក--), ដែល​ចំណេរ​ត​មក ហៅ​ថា មហា​សករាជ ជាប់​មាន​មក​ក្នុង​ប្រទេស​យើង​រៀង​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ។ ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​ថា ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​អរិដ្ឋពល​ពាហនោ (ព្រះ​កេតុមាលា) បាន​តាំង​មហា​សករាជ ១ ក្នុង​កាល​ពុទ្ធ​សករាជ ៦២១; ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​បទុម​សុរិយ​វង្ស​បាន​តាំង​ចុល្ល​សករាជ ១ ក្នុង​កាលពុទ្ធ​សករាជ ១១៨៣។
កាលណោះព្រះមាតាព្រះកេតុមាលា ​​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ទ្រង់​សុបិន​ឃើញ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​យាងចុះ​មក​ស្ទាប​ពោះ​ ព្រះ​នាង​ ​ហើយ​បាន​ប្រទាន​កម្រង​ពេជ្រចរណៃ​ជះ​ចែងចាំង​ពន្លឺ​ភ្លឺ​ផ្លេក​ឆ្លុះ​ថ្លា​ មាន​ប្រាំពីរ​ពណ៌។​ ​ព្រះ​នាង​បាន​ទូល​ថ្វាយ​ព្រះរាជា​អំពី​សុបិន​នោះ​តាម​ដំណើរ។​ ​ក្រោយ​បាន​សណ្ដាប់​សុបិន​ ​ព្រះបាទ​ទេវង្សអស្ចារ្យ​កោះហៅ​ហោរា​ឲ្យ​ទស្សន៍​ទាយ។​ ​ហោរា​បាន​ទូល​ថ្វាយ​ថា​ ​ព្រះ​អគ្គមហេសី​នឹង​ទ្រង់​មានគភ៌​ ​មាន​បុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ ​មាន​ឫទ្ធិ​អំណាច​ ​តេជៈ​បារមី​ខ្លាំងពូកែ​ឈ្នះ​អស់​មារ​សត្រូវ​គ្រប់​ទិស​ទី។​ ​បន្ទាប់​មក​ព្រះ​នាង​ក៏​មានគភ៌​មែន។​ គ្រប់​ខែ​ថ្ងៃ​កាលណា​ ​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ប្រសូត​បាន​បុត្រ​មួយ​អង្គ​ក្នុង​ឆ្នាំច ​ព.ស​ ​៦០៦ ត្រូវជា​ គ.ស​ ៦២។​ ​ព្រះរាជបុត្រ​នោះ​មាន​រូបឆោម​លោម​ពណ៌​ល្អ​ស្អាត​ណាស់​ ​ព្រះ​មាតាបិតា​បាន​ដាក់​ព្រះ​នាម​ឲ្យ​ថា​ ​“ព្រះ​កេតុមាលា” ដើម្បី​រំលឹក​ឲ្យ​សម​ទៅ​តាម​សុបិន។
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
កាលណោះ​ព្រះ​ កេតុមាលា​ព្រះ​ជន្ម​បាន​ ៦​ វស្សា​ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ដែល​ជា​ឪពុក​ដើម​ ​ដោយសារ​នឹក​ស្រណោះ​កូន​ខ្លាំង​ពេក​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​ទេវបុត្រ​ព្រះ​នាម​មាតុលី ​ ​រៀបចំ​រាជរថ​ពេជ្រ​យន្ដ​ធ្វើ​ដំណើរ​ចុះ​ទៅ​ស្ថាន​មនុស្សលោក​ ​ទៅ​ទទួល​យាង​យក​ព្រះ​រាជបុត្រ​មក​លេង​កំសាន្ដ​នៅ​ស្ថាន​ត្រៃត្រិង្ស។ ​​ពីព្រោះ​អតីតជាតិ​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​ត្រូវជា​កូន​របស់​ព្រះឥន្ទ្រ​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​បាន​ទទួលបញ្ជា​ ​និង​បេសកកម្ម​ឪពុក​ ​មក​ចាប់ជាតិ​ជា​មនុស្សលោក​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ​ដើម្បី​ជួយ​ការពារ​ថែរក្សា​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ ​និង​ស្រុក​ខ្មែរ​ឲ្យ​បាន​ជួប​តែ​សេចក្ដីសុខ​សន្ដិភាព​ក្សេមក្សាន្ដ​ ​ប្រកប​ទៅ​ដោយ​ជោគជ័យ​ ​សេរី​មង្គល​ ​សម្បូណ៌​សប្បាយ​ចម្រុងចម្រើន​ជា​និច្ច​និរន្ដ។​
ពេល ​ព្រលប់​យប់​រាត្រី​ ​ឈាន​ជើង​មក​ដល់​កាលណា ទេវបុត្រ​ព្រះ​មាតុលី​ ​ក៏​បរ​ព្រះ​រាជរថ​ចុះ​មក​លើ​ផែន​ពសុធា​ ​អនុវត្ដ​ទៅ​តាម​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ។​ ​ព្រឹក​ព្រហាមស្រាងៗ​ ​ដោយ​ដឹង​ថា​បាត់​ព្រះរាជបុត្រ​ ​ក្សត្រា​ក្សត្រី​ទាំង​ពីរ​អង្គ​កើតទុក្ខ​សោកសង្រេង​ ​ភ័យ​ព្រួយបារម្ភ​ឥតឧបមា​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​បាន​កោះហៅ​ក្រុម​ហោរាសាស្ដ្រ​បុរោហិត​ឲ្យមក​ប្រជុំ​ជំនុំ​ គិតគូរ​ពិចារណា​ទស្សន៍​ទាយ​មើល​អស់​គ្រប់​ជើង​លេខ​ ​ដើម្បី​ឲ្យ​បានដឹង​អំពី​ហេតុផល​ការ​ពិត​ ​ហោរា​បាន​ទស្សន៍​ទាយ​ទូល​ព្រះរាជា​ថា​ ​មនុស្ស​ម្នា​ទាំងអស់​ក្នុង​ព្រះ​មហានគរ​ត្រូវ​តែ​សមាទាន​កាន់​សីលធម៌​ ​តាម​ក្រឹត្យ​ក្រម​វិន័យ​ព្រះពុទ្ធ​ឱវាទ​ចំនួន​ប្រាំពី​ថ្ងៃ​ ​ពេល​នោះ​គេ​នឹង​រក​ឃើញ​ព្រះ​កេតុមាលា​ជា​មិន​ខាន។​
ចំណែក ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​វិញ​ ​កាលបើ​បាន​ជួប​ព្រះរាជបុត្រ​ ​បាន​ខំ​បង្ហាត់បង្រៀន​កូន​ឲ្យ​ចេះ​ចង​ចាំ​ដឹង​ ​ឮ​ ​យល់​នូវ​អស់​គ្រប់​ចំណេះវិជ្ជា​សិល្បសាស្ដ្រ​ ​និង​ពាក្យ​ប្រៀនប្រដៅ​អប់រំ​ច្បាប់​វិន័យ​ទសពិធរាជធម៌​ ​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​ដឹកនាំ​ប្រទេស​ជាតិ​ ​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​ព្រះឥន្ទ្រ​បាន​យក​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​ទៅ​ឧទ្យាន​ព្រះ​អង្គ​ផ្ទាល់​ ​ឲ្យ​មុជទឹក​ក្នុង​អាង​អប់ផ្កា​ ​ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ​ប្រាំពីរ​ដង​ ​ក្នុង​រយៈពេល​ប្រាំពីរ​ថ្ងៃ​ ​ឱកាស​នោះ​ទេវតា​ព្រាហ្មណ៍​ម្នាក់​ ​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ ​យាង​ឲ្យមក​សូត្រ​វេទមន្ដ​ ​ចម្រើន​ព្រះ​ជន្ម​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​ឲ្យ​អាយុ​វែង​ច្រើន​រយ​វស្សា​ ​មិនតែប៉ុណ្ណោះ​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​បាន​ដើរ​កំសាន្ដ​ទៅ​ស្ពាន​ត្រៃត្រិង្ស​ ​មើល​អស់​វាំង​ប្រាសាទ​គ្រប់​ធុន​គ្រប់​ធី​ ​រហូត​ទៅ​ដល់​ក្រោលគោ​សួគ៌​ទៀត។​
ប្រាំពីរ​ថ្ងៃ​ ក្រោយមក​ ​ដោយសារ​កម្លាំង​អំណាច​ធម៌​ ​និង​ឧបោ​សថសីល​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ទូទាំង​ប្រទេស​ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ក៏​បញ្ជា​ឲ្យ​ទេវបុត្រ​មាតុលី​ ​ដង្ហែ​នាំ​ព្រះ​កេតុមាលា​ចុះ​ទៅ​ស្ថាន​កណ្ដាល​ ​ដាក់​ក្នុង​ព្រះ​បរមរាជវាំង​ព្រះ​មហានគរ​វិញ។​ ​ព្រះបាទ​ទេវង្សអស្ចារ្យ​ ​និង​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ ​ទ្រង់​សប្បាយ​រីករាយ​ក្នុង​ព្រះ​ហឫទ័យ​ឥតឧបមា​ ​ក្រោយ​ដែល​បាន​ជួប​មុខ​ ​រក​ឃើញ​ព្រះរាជបុត្រ។​
ប្រាសាទនគរវត្ត
ក្នុង ​ខណៈ​ជាមួយ​គ្នា​នោះ​ដែរ​ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​បាន​ចាត់ចែង​ ​បញ្ជា​ឲ្យ​វិស្សកម្ម​ទេវបុត្រ​ ​ឬ​ព្រះ​ពិស្ណុការ​ ​និង​ទេវបុត្រ​ចំនួន​ប្រមាណ ​៥០០ ​អង្គ​ទៀត​ ​ចុះ​មក​ចាប់ជាតិ​មាន​កំណើត​ជា​មនុស្សលោក​លើ​ទឹកដី​ខ្មែរ​ ​ដើម្បី​ធំ​ដឹងក្ដី​ឡើង​កាលណា​ត្រូវ​តែ​នាំ​គ្នា​រៀបចំ​កសាង​ប្រាង្គ​ ប្រាសាទ​ថ្វាយ​ព្រះ​កេតុមាលា។​
ចាប់ជាតិ​កើតជា​ មនុស្ស​កាលណា​ ​ព្រះ​វិស្សកម្ម​ទេវបុត្រ​ ​មានឈ្មោះ​ចៅ​ចិត្ដ​កុមារ​ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ប្រាជ្ញា​ភ្លឺ​មោះមុត​ ​ចេះ​ចង​ចាំ​គ្រប់​តម្រិះវិជ្ជា​ទាំងអស់​គ្មាន​ភ្លេច​ភ្លាត់​ភាន់​ច្រឡំ​ ឡើយ។​ ​អាយុ​បាន​ ៨ ​ឆ្នាំ​ ​ព្រះ​វិស្សកម្ម​ទេវបុត្រ​ ​ឬ​ព្រះ​ពិស្ណុការ​ ​ឬ​ចៅ​ចិត្ដ​កុមារ​បាន​សុំ​ខ្លួន​ចូល​ទៅ​បម្រើ​ព្រះមហាក្សត្រ​ព្រះបាទ​ ទេវង្សអស្ចារ្យ។​ ​ដោយ​យល់​ឃើញ​ថា​ ​ចៅ​ចិត្ដ​កុមារ​ជា​ក្មេង​ម្នាក់​មាន​ចំណេះ​វិជ្ជា​ខ្ពង់ខ្ពស់​ ​មាន​ប្រាជ្ញា​វាងវៃ​ ​ឆ្លៀវឆ្លាត​ពូកែ​អស្ចារ្យ​ ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​ចាត់ចែង​តាំង​ជា​មេជាង​ប្រចាំ​ក្នុង​ព្រះ​បរមរាជវាំង​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​បញ្ជា​ព្រះ​ពិស្ណុការ​ឲ្យ​សាង​វាំង​ប្រាសាទ​ ​និង​កំពែង​នគរ​នានា​ជា​ច្រើន។​
ក្នុង​ឆ្នាំច​ ​ព.ស​ ៦១៨​ ​ត្រូវជា ​គ.ស​ ​៧៤ ចៅ​ចិត្ដ​កុមារ​ ​និង​មេជាង​ឯទៀត​បាន​សាង​ធ្វើ​ប្រាសាទ​ ​និង​បូជនីយដ្ឋាន​អំពី​ថ្ម​ដោយ​មាន​ទាំង​ជីក​បារាយណ៍​ ​សង់ស្ពាន​ ​និង​ថ្នល់​ផង។​
តែ​បើ​តាម​ ​“ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ​ភាគ​ទី​៥” របស់​ពុទ្ធ​សាសន​បណ្ឌិត្យ​វិញ​ ​ព្រះ​ពិស្ណុការ​មិនមែន​ចុះ​មក​ពី​ឋានសួគ៌​តាម​បញ្ជា​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ ទេ។​ ​ព្រះ​ពិស្ណុការ​ជា​កូនប្រុស​របស់​ទេពធីតា​ទិព្ធ​សុតាច័ន្ទ​ ​និង​ចិក លឹម​សេង​ ដែល​រស់នៅ​ក្រុង​សៀងហៃ​ ​នៃ​ប្រទេស​ចិន។​ ​តាម​រឿង​ព្រេង​និទាន​នោះ​ ​ថ្ងៃមួយ​ ​នាង​ទិព្ធសុតាច័ន្ទ​ ​និង​ទេពធីតា​បួន​អង្គ​ទៀត​បាន​នាំ​គ្នា​ចុះ​មក​លេង​ឋាន​កណ្ដាល​ ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ផ្កា​គ្រប់​ពណ៌​ ​រីក​ចម្រុះ​ស្គុះស្គាយ​ព្រោងព្រាត​ ​ជះ​ក្លិន​ពិដោរ​ឈ្ងុយ​ឈ្ងប់​សុះសាយ​ក្នុង​សួនច្បារ​ចិក លឹមសេង​ ​ទេពធីតា​ទិព្ធសុតាច័ន្ទ​ ​ដែល​ខំ​ទប់ចិត្ដ​អារម្មណ៍​មិន​បាន​ ​ក៏​លូកដៃ​ទៅ​លួច​កាច់​បេះ​ផ្កា​បាន​ប្រាំមួយ​ទង​ ​ដោយសារ​កំហុស​នេះ​ ​នាង​ត្រូវ​ទទួល​កម្មពៀរ​វេរា​ចុះ​មក​រស់នៅ​ធ្វើ​ជា​ប្រពន្ធ​បម្រើ​ចិក លឹមសេង​ ចំនួន​៦​ឆ្នាំ​ ​គឺ​មួយ​ទង​ផ្កា​ស្មើ​នឹង​មួយ​ឆ្នាំ។​ ​ទេពធីតា​បាន​បម្រើ​ចិក លឹមសេង​ដោយ​គ្មាន​ហ្មង។​ ​មួយ​ឆ្នាំ​ក្រោយមក​ ​នាង​ប្រសូត្រ​បាន​កូន​ប្រុស​មួយ​ ​ហើយ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា​ពិស្ណុការ។​ ​ព្រះ​ពិស្ណុការ​ត្រូវ​បាន​ម្ដាយ​នាំ​យក​ទៅ​សិក្សា​រៀន​សូត្រ​គ្រប់​អស់​ វិជ្ជា​ជាង​ជ្រៅជ្រះ​នៅ​ឋានសួគ៌។​ ព្រះ​ពិស្ណុការ​ ​ឬ​ចៅ​ចិត្ដ​កុមារ​ ​បាន​សាង​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​ ​ជា​ច្រើន​ថ្វាយ​ដល់​ព្រះមហាក្សត្រ​មាន​ជា​អាទិ​ ​ប្រាសាទ​បាយ័ន​ ​បាពួន​ ​ភិមាន​អាកាស​ ​រំលេច​ដោយ​ក្បូរ​ក្បាច់រ​ចនា​ល្អ​ប្រណិត​ ​អម​ទៅ​ដោយ​រូប​សត្វ​ដូច​ជា​ ​នាគ​ ​គ្រុឌ​ ​ក្រពើ​ ​សិង្ហ ​តោ​ ​ដំរី៘​ ​ថ្ងៃមួយ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ទេវង្សអស្ចារ្យ​ ​បាន​បង្គាប់​ឲ្យ​ព្រះ​ពិស្ណុការ​រៀបចំ​សាង​ប្រាសាទ​មួយទៀត​សម្រាប់​ថ្វាយ​ ដល់​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​ប្រាសាទ​ដ៏​សែន​ល្អ​ប្រណិត​នេះ​ ​ថ្ងៃ​ក្រោយមក​មានឈ្មោះ​ថា​ នគរវត្ដ​ ​ដោយសារ​ព្រះ​កេតុមាលា​បាន​ដាក់​ថ្វាយ​ឧទ្ទិស​ចំពោះ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។ ​ ​ប្រាសាទ​នគរវត្ដ​មាន​ទម្រង់​ទ្រង់ទ្រាយ​ដូច​ក្រោល​គោ​សួគ៌​របស់​ព្រះឥន្ទ្រ ​ ​ពីព្រោះ​កាល​ព្រះ​អង្គ​បាន​យាង​ទៅ​ស្ថាន​ត្រៃត្រិង្ស​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​បាន​ទត​ឃើញ​ប្រាសាទ​ធំៗ​ ​ល្អល្អះ​ជា​ច្រើន​មាន​ទាំង​ក្រោល​គោ​សួគ៌​ផង។​ ​ដោយហេតុ​ព្រះ​អង្គ​មិន​ហ៊ាន​មានចិត្ដ​លោភលន់​ ​ប្រាថ្នា​ចង់បាន​ប្រាសាទ​ដូច​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ហើយ​ដើម្បី​ជៀសវាង​កុំ​ឲ្យ​ក្លាយជា​ការ​ប្រមាថ​កាតទាន​ដល់​ចេស្ដា​ព្រះឥន្ទ្រ​ ​ទើប​បានជា​ព្រះ​កេតុមាលា​ទ្រង់​សម្រេចចិត្ដ​ ​ចង់បាន​ត្រឹមតែ​ក្រោល​គោ​ព្រះឥន្ទ្រ​ប៉ុណ្ណោះ។​ សម្ដេច ​ទេវង្សអស្ចារ្យ​ក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​៦​ ​សោយរាជសម្បត្ដិ​នគរ​កម្ពុជា​បាន​៧៨​ឆ្នាំ​ ​ព្រះ​អង្គ​សុគត​​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​១០៨​វស្សា​ដោយជំងឺ​ជរាពាធ។​ ព្រះ​កេតុមាលា​ត្រូវ​ឡើង​សោយរាជសម្បត្ដិ​បន្ដ​ពី​ព្រះ​បិតា​ ​ពិធី​អភិសេក​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​យ៉ាង​អធិកអធម​គគ្រឹកគគ្រេង​នៅ​ថ្ងៃ​ ១០​កើត ខែ​ផល្គុន​ ​ឆ្នាំឆ្លូវ ​ព.ស​ ៦២១​ ​ត្រូវជា​ គ.ស ​៧៨​ ​នៅវេលា​ម៉ោង​៧​ព្រឹក​ ​កាលនោះ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ព្រះ​ជន្ម​១៦​វស្សា។​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​ជា​ក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​៧។​ ​ព្រះ​នាម​ព្រះ​អង្គ​ជា​ក្សត្រ​គឺ​ ​ព្រះ​អរិដ្ឋពលពាហនោ។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​គ្រប់គ្រង​ផែនដី​ដោយ​សន្ដោស​ធម៌​ប្រោសប្រណី​ ​និង​ទសពិធរាជធម៌។
ដោយ​ព្រះ​អង្គ​មាន​រូបឆោម​លោម​ ពណ៌​ ​សម្ផស្ស​ឆើតឆាយ​លើស​បុរស​នានា​ ​ស្ដ្រី​គ្រប់​ទិស​ទី​ ​មាន​ស្នំ​ភីលៀង​មី​នុំ​មី​នាង​នាំ​គ្នា​ចោមរោម​ព័ទ្ធ​ ​ចង់​ប្រតិព័ទ្ធ​រួម​តម្រេក​កៀកកើយ​ដាក់ស្នេហ៍​មន្ដអាគម​ធ្វើ​ឲ្យ​ព្រះ​អង្គ ​ឆ្កួត​វង្វេង​ភ្លេច​ភាន់ភាំង​ស្មារតី​ ​ចិត្ដ​អារម្មណ៍​ ​ហើយ​លុះ​ទៅ​ដោយ​ភ្លើងតណ្ហា​កាម​តម្រេក​ ​ស្រវឹងវក់វី​ ​សប្បាយ​ភ្លើតភ្លើន​ត្រេកត្រអាល​ ​លែង​មាន​វិចារណញ្ញាណ​ ​ដែល​មាន​សតិសម្បជញ្ញៈ​ ​ភ្លេច​អស់​ត្រូវ​ ​ភ្លេច​អស់ខុស​ ​ភ្លេច​អស់​ថា​ខ្លួន​ជា​ស្ដេច​ ​ភ្លេច​អស់​អ្វីៗ​ជា​ប្រជាជាតិ​ ​អ្វី​ដែល​ជា​ផលប្រយោជន៍​នគរ​ ​ភ្លេច​អស់​អ្វី​ជា​សីលធម៌​ ​ភ្លេច​អស់​អ្វី​ជា​ទសពិធរាជធម៌​ ​ភ្លេច​អស់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។ ​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​ឆ្កួត​វង្វេងវង្វាន់​បាត់ស្មារតី​ក្នុង​រយៈពេល​មួយ​ឆ្នាំ។​
បើតាម​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹក​វិល​ ​ការ​ឆ្កួត​វង្វេង​ឡប់​សតិ​របស់​ព្រះបាទ​កេតុមាលា​ ​បណ្ដាល​មក​អំពី​ការ​ដាក់ស្នេហ៍​ស្នូក​ ​ធ្វើ​មន្ដ​វិជ្ជាការ​របស់​ម្ចាស់​ក្សត្រី​សោយ​សមន្ថា​ ​បុត្រី​ស្ដេច​ប្រទេស​លាវ​នៅ​ទីក្រុង​វៀងច័ន្ទ​ ​ដែល​មាន​ស្រីស្នំ​ពីរ​នាក់​ឈ្មោះ​កែវ​ថង​ ​និង​កែវ​ពេជ្រ​ ​ចូល​ដៃជើង​រួមគំនិត​ជាមួយ​ផង​ ​(ព្រះ​នាង​សយ​សមន្ថា​ត្រូវ​ធ្លាក់​ឋានៈ​ទៅ​ជា​ស្រីស្នំ​ចុង​ផុត​ក្រោយ​គេ​ ទាំងអស់​ ​ព្រះ​នាង​បាន​ចូល​ទិវង្គត​ដោយសារ​ក្ដី​ទុក្ខ​ព្រួយ​រីងរៃ។​ ​ចំណែកឯ​ពួក​មី​នុំ​មី​នាង​ ​កែវ​ថង​ ​និង​កែវ​ពេជ្រ​វិញ​ត្រូវ​ទទួល​ខ្លួន​ទៅ​ជា​ទាសាទាសី​ ​ធ្វើការ​បម្រើ​នៅ​ឯ​ជើងក្រាន​បាយ)។
ឧប្បត្តិហេតុ​ នេះ​ ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្ដៅ​ទៅ​អាសនៈ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ ​ធ្វើ​ឲ្យ​ព្រះ​អង្គ​ក្រហល់ក្រហាយ​គង់​នៅ​ស្ងៀមស្ងាត់​មិនកើត​ ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​បើក​ទិព្វចក្ខុ​ក្រឡេក​មើល​មក​ឃើញ​ច្បាស់​ប្រត្យក្ស​ថា​បុត្រ ​ព្រះ​អង្គ​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​បាន​ដើរ​ឃ្លៀងឃ្លាត​ចាក​ចេញពី​គន្លងធម្ម​វិន័យ​ ​និង​ក្បួនតម្រា​កាតព្វកិច្ច​ជា​ស្ដេច​ផែនដី។​ ​ក្នុង​គ្រាអាសន្ន​នេះ​ ​ព្រះឥន្ទ្រ​បាន​ចាត់​ព្រះ​វិស្សកម្ម​ទេវបុត្រ​ឲ្យទៅ​និមន្ដ​ព្រះ​អានន្ទ​ ​និង​ព្រះសង្ឃ​ប្រាំពីរ​អង្គ​ទៀត​ ​នៅ​កោះ​សេរី​លង្កា​ ​ដែល​មាន​វិជ្ជា​ខ្ពង់ខ្ពស់​ខ្លាំងពូកែ​ទៅ​មហានគរ​ ​ចំណែក​ព្រះឥន្ទ្រ​ខ្លួនឯង​វិញ​ ​ព្រះ​អង្គ​ទៅ​សុំ​យាង​ព្រះព្រហ្ម​ឲ្យ​ចុះ​មក​ជួយ​ដែរ។
យាងចុះ ​មក​ដល់​ទឹកដី​មហានគរ​កាលណា​ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ក៏​ចាប់ផ្ដើម​រៀបចំ​ធ្វើ​ពិធី​អភិសេក​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​ជា​ថ្មី​ម្ដងទៀត​ ​ព្រះ​រាជាភិសេក​ម្ដងនេះ​ ​បាន​ប្រព្រឹត្ដ​ទៅ​ក្នុង​បរិយាកាស​យ៉ាង​សែន​ធំ​អឹកធឹក​ឧត្ដុង្គឧត្ដម​ អស្ចារ្យ​ ​ដោយ​មាន​ទេវតា​ ​ទេពធីតា​ ​ទេវបុត្រ​ ​ពី​គ្រប់​ទិស​ទី​ ​យាងចុះ​មក​ចូលរួម​ក្នុង​ពិធីបុណ្យ​ជា​កិត្ដិយស ។​
ដំបូង ​ព្រះព្រហ្ម​ ​និង​ព្រះឥន្ទ្រ​ ​សូត្រ​ស្វាធ្យាយ​ធម្មទេសនា​ថ្វាយព្រះពរ​ ​ស្រោចស្រព​ ​និង​ស្រង់​ទឹកមន្ដ​លើ​ព្រះ​កេស​ ​និង​រូបរាង​កាយ​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​ដើម្បី​ដេញ​កម្ចាត់​អស់​មន្ដអាគម​ស្នេហ៍​ស្នូក​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ ​ដែល​មាន​ជោកជាំ​នៅ​ក្នុង​ខ្លួន​ព្រះ​អង្គ​ ​ព្រមទាំង​ប្រសិទ្ធិ​ពរ​ជ័យ​ឲ្យ​បាន​សុខ​ ​សេរី​មង្គល​ឡើង​វិញ។​ ​បន្ទាប់​មក​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ ​ព្រះព្រហ្ម​ ​និង​ព្រះសង្ឃ​ឯទៀត​នាំ​គ្នា​ប្រជុំ​និយាយ​ទូន្មាន​ប្រដែប្រដៅ​ផ្ដាំផ្ញើ​ ដល់​ព្រះ​កេតុមាលា​ឲ្យ​ចេះ​ស្គាល់​យល់​អំពី​ធម្ម​វិន័យ​ ​ក្នុង​មាគ៌ា​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។​ ​បន្ត​មក​ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ធ្វើ​ពិធី​ស្រង់ទឹក​អភិសេក​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ជា​ថ្មី​តាម​ប្រពៃណី។​ ​គឺ​នៅ​វេលា​ម៉ោង​៩​ព្រឹក​ ​ថ្ងៃ​ ១១​កើត​ ​ខែ​ពិសាខ​ ​ឆ្នាំជូត​ ​ព.ស​ ៦២៣​ ​ត្រូវជា ​គ.ស​ ៨០។​ ​ពិធី​អភិសេក​ដោយ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា​ ​ព្រះឥន្ទ្រភិសេក។​ ​ដូច្នេះ​ហើយ​ ​ចាប់ពី​ថ្ងៃ​នោះ​មក​ ​ទីក្រុង​មហានគរ​មានឈ្មោះ​ថា​ ​ឥន្ទបត្តបុរី។​
គ្រានោះ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ទ្រង់​ព្រះ​តម្រិះ​គិត​ឈ្វេងយល់​ឃើញ​ថា​ ​បើ​ប្រគល់​អំណាច​នគរ​មួយ​ទាំងមូល​ទៅ​ឲ្យ​ស្ដេច​តែ​មួយ​អង្គ​ឯង​ ​ឬ​មនុស្ស​ម្នាក់​គត់​ ​ហើយ​បើ​ស្ដេច​អង្គ​នោះ​ ​ឬ​មនុស្ស​នោះ​បែរជា​ប៉ោឡែ​ឆ្កួត​វង្វេង​ស្រវឹង​អំណាច​ ​បុណ្យ​សក្ដិ​ ​លុយ​កាក់​ សម្បត្ដិទ្រព្យ​ ​ស្រា​ស្រី​ល្បែង​អំពើ​ពា​លា​ ​មិន​ស្គាល់​ខុស​ស្គាល់​ត្រូវ​ ​យក​អាក្រក់​ជា​ល្អ​យក​ល្អជា​អាក្រក់​ ​គិតតែ​សប្បាយ​ត្រេកត្រអាល​ភ្លើតភ្លើន​ ​គ្មាន​សីលធម៌​ ​គ្មាន​សតិសម្បជញ្ញៈ​ ​គ្មាន​ទសពិធរាជធម៌​ ​មិន​យក​ចិត្ដ​ទុក​ដាក់​ ​មិន​ស្គាល់​អំពី​ផលប្រយោជន៍​អាយុជីវិត​ជាតិ​ ​នោះ​ប្រជាពលរដ្ឋ​តូច​ធំ​ ​និង​នគរ​មុខតែ​ជួប​ប្រទះ​មហន្ដរាយ​ ​គ្រោះ​ថ្នាក់​កំណាច​កាច​ចង្រៃ​ ​វិនាស​រលាយ​រលត់​ ​សាបសូន្យ​ជីវិត​ជា​មិន​ខាន។​ ​ទ្រង់​យល់​ដូច្នេះ​ហើយ​ ​ទើប​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ ​ព្រះ​អង្គ​កំណត់​តែងតាំង​ឲ្យ​មាន​ក្រុមប្រឹក្សា​មួយ​សម្រាប់​ជួយ​ធ្វើការ​អម​ស្ដេច។​ ​ក្នុង​គណៈ​ក្រុមប្រឹក្សា​ស្ដេច​នេះ​មាន ៖
គណៈសង្ឃ​ ​៧​អង្គ ដែល​មាន​ឋានៈ​ខ្ពង់ខ្ពស់​ ​ហើយ​ដែល​ត្រូវ​ជ្រើសតាំង​ឡើង​ដោយ​ព្រះ​អានន្ទ ព្រាហ្មណ៍​បាគូរ​ ​៧ រូប តែងតាំង​ដោយ​ព្រះព្រហ្ម​ ​ដែល​មាន​មុខ​នាទី​ចាត់ចែង​ធ្វើ​ពិធីបុណ្យ​ផ្សេងៗ​តាម​ប្រពៃណី​សាសនា​ក្នុង​ព្រះ​នគរ ព្រាហ្មណ៍​ហោរាសាស្ដ្រ​ម្នាក់​ ​ជា​តំណាង​ព្រះឥន្ទ្រ​ ​សម្រាប់​ទស្សន៍​ទាយ​ព្យាករ​មើល​ដំណើរ​នគរ រដ្ឋមន្ដ្រី​ ​៧​នាក់ សម្រាប់​ចាំ​ជួយ​ណែនាំ​ ​រក្សា​ ​និង​ការពារ​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​ចៅហ៊្វាទឡ្ហៈ​ ​ដែល​មាន​ឋានៈ​ធំ​ជាងគេ​បំផុត ចៅពញា​យមរាជ ចៅពញា​ក្រឡាហោម ចៅពញា​ចក្រី ចៅពញា​វាំង ចៅពញា​មហាមន្ដ្រី​ ​និង​ចៅពញា​មហាទេព។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ​ ​ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ឆាប់​ដឹង​ ​ឆាប់​បាន​យល់​អំពី​ហេតុការណ៍​ផ្សេងៗ​ដែល​នឹង​កើត​មាន​ឡើង​ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ព្រះ​អង្គ​បាន​សុំ​ឲ្យ​ព្រះ​មហា​អានន្ទ​ ​កម្រិត​កំណត់​ទីកន្លែង​សំខាន់​មួយ​ទុក​សម្រាប់​កន្លែង​មើល​ប្រផ្នូល​នគរ​ ​ព្រះ​អង្គ​អានន្ទ​បាន​និមន្ដ​ទៅ​ភ្នំ​បាណន់​ ​រៀបចំ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ស្រះ​ទឹក​បី​ ​មួយ​សម្រាប់​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​មួយ​សម្រាប់​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​ ​និង​មួយទៀត​សម្រាប់​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ ​គឺ​ទុក​ធ្វើ​ជា​ឧបករណ៍​មើល​ប្រផ្នូល​ដល់​ដំណើរ​វិវត្ដ​នគរ​ ​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ​ក្រុម​បុរោហិត​ ​ត្រូវ​តែ​ដួស​ទឹក​ក្នុង​ស្រះ​ទាំង​បី​យក​ទៅ​ដាក់​ជិត​ជាប់​នឹង​ព្រះ​ខ័ន​ រាជ​រតន​មង្គល​ ​ដើម្បី​សង្កេត​មើល​ប្រផ្នូល​ទឹក ៖
១. ទឹក​ក្នុង​ស្រះ​សម្រាប់​មហាក្សត្រ
បើ​ទឹក​ត្រូវ​រីងស្ងួត​ ​នោះ​ព្រះមហាក្សត្រ​នឹង​ត្រូវ​អស់​ព្រះជន្ម បើ​ទឹក​នោះ​ចោល​ក្លិន​មិនល្អ​នោះ​ ​នឹង​កើត​មាន​ចម្បាំង​ក្នុង​នគរ បើ ​ទឹក​ក្នុង​ស្រះ​នោះ​ល្អក់​កខ្វក់​ខ្វល់​ ​នោះ​ជម្ងឺ​រោគាពាធ​នឹង​កើត​ពាសពេញ​នគរ ហើយ​បើ​ទឹក​នោះ​ធុំក្លិន​ស្អុយ​អសោច​ ​នោះ​នៅ​ក្នុង​នគរ​នឹង​មាន​ភ័យ​អន្ដរាយ​ ​កើត​មាន​រាំង​ស្ងួត​មាន​ទុរ្ភិក្ស​ ​និង​មាន​ចោរ​លួច​ប្លន់​កាប់សម្លាប់ ។
២. ទឹក​ក្នុង​ស្រះ​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី
បើ​ទឹក​ត្រូវ​រីងស្ងួត​ ​នោះ​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​ត្រូវ​អស់បុណ្យ​បារមី​ ​លែង​មាន​សមត្ថភាព​ទៀត​ហើយ បើ ​ទឹក​នោះ​ចោល​ក្លិន​អាក្រក់​ ​ល្អក់​ខ្វល់​នោះ​ ​នាយក​រដ្ឋមន្ដ្រី​ ​និង​មន្ដ្រី​តូច​ធំ​ទាំងឡាយ​ខ្វល់ខ្វាយ​ពិបាកចិត្ដ បែកបាក់​សាមគ្គី​ឈ្លោះប្រកែក​គ្នា​ ​ប្រសិនបើ​ទឹក​នោះ​ថ្លា​ល្អ​ត្រចង់​ទេ​ ​នោះ​នាយក​រដ្ឋមន្ដ្រី​ ​និង​នាម៉ឺន​ឯទៀត​ ​បាន​សុខ​សប្បាយ​ជា​ធម្មតា​ ​
៣. ទឹក​ក្នុង​ស្រះ​ប្រជានុរាស្ដ្រ
បើ​ទឹក​ក្នុង​ស្រះ​រីងស្ងួត​ ​នោះ​ប្រជាពលរដ្ឋ​នឹង​ត្រូវ​ស្លាប់​ពាសពេញ បើ​ទឹក​នោះ​ឡើង​ល្អក់​ ​ពេល​នោះ​ប្រជានុរាស្ដ្រ​នឹង​រង​ទុក្ខវេទនា​ ​ត្រូវ​ព្រាត់ប្រាស់​ប្ដី​ប្រពន្ធ​កូនចៅប្រសិនបើ ​ទឹក​នោះ​ធុំក្លិន​អាក្រក់​ស្អុយ​អសោច​ឆ្អេះឆ្អាប​ ​នោះ​ប្រជារាស្ដ្រ​ ​មុខជា​នឹង​ជួប​ការ​រីងរាំង​ស្ងួត​គ្មាន​ភ្លៀង​ ​ជួប​នឹង​ចោរហារយ​លួច​ប្លន់​កាប់សម្លាប់​ ​និង​មាន​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ជា​មិន​ខាន ។​ ​ដូច្នេះ ​ហើយ​ ​ទើប​បានជា​មាន​ស្រះ​ទឹក​ទាំង​បី​នោះ​ជាប់​ឈ្មោះ​ត​មក​ជា​ ​ភ្នំ​ព្រះ​អានន្ទ​ ​បន្ទាប់​មក​ក្លាយជា​ភ្នំ​បានន្ទ​ ​ហើយ​រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ​ ​ឈ្មោះ​ក៏​ប្រែ​ទៅ​ជា​ ​ភ្នំ​បាណន់​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ខេត្ដ​បាត់ដំបង ។​

ក្នុង​កិច្ចការ​រៀបចំ​ទឹកដី​ខ្មែរ​ឲ្យ​ល្អ​ប្រពៃ​ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​ស្ល​លោហធាតុ​ធ្វើ​ដាវ​ជ័យ​សេរី​មង្គល​ ​(ដាវ​បួន​ទៀត​ត្រូវ​បាន​ស្ល​ធ្វើ​ដែរ​ ​ហើយ​ត្រូវ​បាន​ព្រះឥន្ទ្រ​ប្រគល់​ឲ្យ​ព្រហ្ម​ជ័យ​យក​ទៅ​ទុក​ថែរក្សា​នៅ​ឯ​ ភូមិ​ប្រាសាទ​ ​ក្នុង​ខេត្ដ​បារាយណ៍។​ ​ចំពោះ​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹក​វិល​ ​គឺជា​លំពែង​ទេ​ ​ដែល​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​បាន​បង្គាប់​ឲ្យ​ធ្វើ។​ ​លំពែង​ទាំង​៤​ ​ត្រូវ​ចែក​ទៅ​ឲ្យ​ស្ដេច​ត្រាញ់​ទាំង​៤​ ​នៅ​ ទ្រាំង​ ​ត្បូងឃ្មុំ​ ​បាភ្នំ​ ​និងភ្នំ​កំពង់ស្វាយ​ ​កាន់កាប់​ថែរក្សា។​ ​កាំបិត​ស្ដាំ​ និង​កាំបិត​ឆ្វេង​ ​ពីរ​ទៀត​ក៏​ត្រូវ​បាន​ស្ល​ធ្វើ​ដែរ។​ ​កាំបិត​ស្ដាំ​ត្រូវ​យក​ទៅ​តម្កល់​ទុក​ឯ​ខេត្តពោធិ៍សាត់​ ​កាំបិត​ឆ្វេង​ត្រូវ​យក​ទៅ​តម្កល់​ទុក​ឯ​ខេត្ដ​ជើងព្រៃ។) ដែល​ត្រូវ​តម្កល់​ទុក​ដោយ​ក្រុម​បុរោហិត​ ​ទន្ទឹម​គ្នា​ជាមួយ​នឹង​បញ្ច​ក្សត្រ​ (ក្នុង​បញ្ច​ក្សត្រ​ ​ឬ​ប្រដាប់ប្រដាសម្រាប់​សំគាល់សេ្ដច​ទាំង​៥​ជំពូក​នោះ​ ​មាន​ជា​អាទិ​ ​ព្រះ​ខ័ន​រាជ រតន​មង្គល សរព្រហ្មណ៍​មាស គ្រឿង​សក្ការៈបូជា​របៀប​ព្រហ្មញ្ញសាសនា រូបសំណាក​តំណាង​ព្រះពុទ្ធ​ទាំង​៥​ព្រះ​អង្គ​ ​ព្រមទាំង​ចម្លាក់​ព្រះកច្ចាយនៈ និង​រូបសំណាក​ព្រះ​អាទិទេព​ទាំង​៣៥​អង្គ​ទៀត។) ក្នុង​ប្រាសាទ​មួយ​ដាច់​ដោយឡែក​ក្នុង​ព្រះ​មហានគរ។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119

ផ្សាយថ្ងៃទី ១០ ឧសភា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)


នាទីកំសាន្តថ្ងៃអាទិត្យ៖ លោកអ្នកនាងអាចទំនាក់ទំនង ផ្សាយពាណិជ្ជកម្មតាមរយៈទូរស័ព្ទលេខ 099 63 93 67 និងសូមអរគុណដល់លោកអ្នកនាង ដែលបានចំណាយពេលវេលា តាមដាននិងទស្សនា វីដេអូរបស់យើងខ្ញុំ តាំងពីដើមរហូតដល់ចប់ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119 សូមអរគុណ.........

សិក្សាជាមួយ កាសែតឯករាជ្យជាតិ លោកអ្នកនឹងទទួលបានចំណេះដឹងជាច្រើន ឥតដែនកំណត់.....
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
កំសាន្តថ្ងៃ អាទិត្យ



យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ ទំនាក់ទំនងទូរស័ព្ទលេខ 099 63 93 67

តើមហាសករាជ កើតឡើងពីពេលណា?.....

កាសែតឯករាជ្យជាតិ សូមជំរាបជូនលោកអ្នកនាងថា ពីរឆ្នាំកន្លងមកនេះ យើងបានផ្សាយតាមរយៈ Website: www.kaset-ekreachcheat.com គឺមិនដែលបានផលចំណូលពីការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មដើម្បីទ្រទ្រង់គេហទំព័រនេះឡើយ ហេតុដូច្នេះចាប់ពីខែ វិច្ឆិកា តទៅ យើងនឹងផ្សាយតាមគេហទំព័រចាស់ www.erc-news.blogspot.com របស់យើងដដែលវិញ សូមអរគុណ