ប្រវត្តិនៃការឈ្លានពានរបស់អាមេរិក ទៅលើប្រទេសគុយបា
សារព័ត៌មាន ឯករាជ្យជាតិ
6:00:00 AM
ផ្សាយថ្ងៃទី ១៤ តុលា ២០២៦
(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
សកម្មភាពយោធាដ៏សំខាន់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកដើម្បីឈ្លានពានប្រទេសគុយបាគឺការឈ្លានពានឈូងសមុទ្រជ្រូកដែលបរាជ័យនៅថ្ងៃទី 17 ខែមេសា ឆ្នាំ 1961។ ការឈ្លានពានឈូងសមុទ្រជ្រូក) ផ្ទៃខាងក្រោយ បដិវត្តន៍គុយបា៖ លោក Fidel Castro បានផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាល Fulgencio Batista ដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងខែមករា ឆ្នាំ 1959។
ភាពតានតឹងក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់៖ លោក Castro បានធ្វើជាតូបនីយកម្មទ្រព្យសម្បត្តិដែលគ្រប់គ្រងដោយអាមេរិក និងបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយប្រទេសគុយបាជាមួយសហភាពសូវៀត។ ផែនការ៖ ប្រធានាធិបតី Dwight D. Eisenhower និងក្រោយមកប្រធានាធិបតី John F. Kennedy បានអនុញ្ញាតឱ្យ CIA បណ្តុះបណ្តាល និងផ្តល់មូលនិធិដល់ជននិរទេសខ្លួនគុយបាដើម្បីផ្តួលរំលំលោក Castro។
ការឈ្លានពាន (ខែមេសា ឆ្នាំ 1961) កងពលតូច 2506៖ ជននិរទេសខ្លួនគុយបាដែលបានទទួលការបណ្តុះបណ្តាលពី CIA ប្រហែល 1,500 នាក់បានចុះចតនៅ Bahía de Cochinos (ឈូងសមុទ្រជ្រូក) នៅលើឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសគុយបា។
ការបរាជ័យ៖ ការគាំទ្រតាមអាកាសរបស់យោធាសហរដ្ឋអាមេរិកដែលរំពឹងទុកត្រូវបានរារាំង ហើយការបះបោរក្នុងស្រុកបានបរាជ័យក្នុងការកើតឡើង។ លទ្ធផល៖ កងកម្លាំងគុយបាបានកំទេចការឈ្លានពានយ៉ាងឆាប់រហ័សក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃ ដោយចាប់បាន ឬសម្លាប់ជននិរទេសភាគច្រើន។
ផលវិបាកនៃការឈ្លានពានឈូងសមុទ្រជ្រូក (Bay-of-Pigs) ចំណងមិត្តភាពដែលបានពង្រឹង៖ គ្រោះមហន្តរាយនេះបានធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលលោក Kennedy អាម៉ាស់មុខ និងបានរុញច្រានលោក Castro ឱ្យកាន់តែខិតជិតសហភាពសូវៀត។
វិបត្តិមីស៊ីលគុយបា៖ ការភ័យខ្លាចនៃការឈ្លានពានរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនាពេលអនាគតបាននាំឱ្យសហភាពសូវៀតដាក់មីស៊ីលនុយក្លេអ៊ែរនៅក្នុងប្រទេសគុយបា ដែលបង្កឱ្យមានការប្រឈមមុខដាក់គ្នារយៈពេល 13 ថ្ងៃនៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ 1962។
វិបត្តិមីស៊ីលគុយបា ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦២
វិបត្តិមីស៊ីលគុយបាក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦២ គឺជាការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយផ្ទាល់ និងគ្រោះថ្នាក់រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀតក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ ហើយវាជាពេលដែលមហាអំណាចទាំងពីរបានខិតជិតដល់ជម្លោះនុយក្លេអ៊ែរបំផុត។ វិបត្តិនេះមានលក្ខណៈប្លែកពីគេក្នុងវិធីមួយចំនួន ដែលមានការគណនា និងការគណនាខុស ក៏ដូចជាការទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ និងសម្ងាត់ និងការទំនាក់ទំនងខុសរវាងភាគីទាំងពីរ។ វិបត្តិដ៏ខ្លាំងក្លានេះក៏ត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការពិតដែលថាវាត្រូវបានលេងជាចម្បងនៅកម្រិតសេតវិមាន និងវិមានក្រឹមឡាំង ដោយមានការចូលរួមតិចតួចពីស្ថាប័នរៀងៗខ្លួន ដែលជាធម្មតាពាក់ព័ន្ធនឹងដំណើរការគោលនយោបាយការបរទេស។
ទិដ្ឋភាពពីលើអាកាសនៃទីតាំងបាញ់មីស៊ីលនៅ San Cristobal ប្រទេសគុយបា។ (បណ្ណាល័យ John F. Kennedy) បន្ទាប់ពីការប៉ុនប៉ងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងការផ្តួលរំលំរបប Castro នៅក្នុងប្រទេសគុយបាបរាជ័យជាមួយនឹងការឈ្លានពាន Bay of Pigs និងខណៈពេលដែលរដ្ឋបាល Kennedy បានគ្រោងទុកប្រតិបត្តិការ Mongoose នៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦២ នាយករដ្ឋមន្ត្រីសូវៀត Nikita Khrushchev បានឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងសម្ងាត់ជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីគុយបា Fidel Castro ដើម្បីដាក់មីស៊ីលនុយក្លេអ៊ែរសូវៀតនៅក្នុងប្រទេសគុយបា ដើម្បីទប់ស្កាត់ការប៉ុនប៉ងឈ្លានពាននាពេលអនាគត។ ការសាងសង់ទីតាំងមីស៊ីលជាច្រើនបានចាប់ផ្តើមនៅចុងរដូវក្តៅ ប៉ុន្តែចារកម្មអាមេរិកបានរកឃើញភស្តុតាងនៃការកសាងអាវុធទូទៅរបស់សូវៀតនៅលើប្រទេសគុយបា រួមទាំងយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែក IL-28 របស់សូវៀត ក្នុងអំឡុងពេលហោះហើរឃ្លាំមើលជាប្រចាំ ហើយនៅថ្ងៃទី៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦២ ប្រធានាធិបតី Kennedy បានចេញការព្រមានជាសាធារណៈប្រឆាំងនឹងការណែនាំអាវុធវាយប្រហារចូលទៅក្នុងប្រទេសគុយបា។ ទោះបីជាមានការព្រមានក៏ដោយ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែតុលា យន្តហោះ U-2 របស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានថតរូបជាច្រើនដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីទីតាំងសម្រាប់មីស៊ីលនុយក្លេអ៊ែរបាលីស្ទិករយៈចម្ងាយមធ្យម និងមធ្យម (MRBMs និង IRBMs) ដែលកំពុងសាងសង់នៅក្នុងប្រទេសគុយបា។ រូបភាពទាំងនេះត្រូវបានដំណើរការ និងបង្ហាញដល់សេតវិមាននៅថ្ងៃបន្ទាប់ ដោយហេតុនេះបានបង្កឱ្យមានការចាប់ផ្តើមនៃវិបត្តិមីស៊ីលគុយបា។
លោក Kennedy បានកោះហៅទីប្រឹក្សាជិតស្និទ្ធបំផុតរបស់គាត់ ដើម្បីពិចារណាជម្រើសនានា និងដឹកនាំសកម្មភាពសម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលនឹងដោះស្រាយវិបត្តិនេះ។ ទីប្រឹក្សាមួយចំនួន រួមទាំងនាយសេនាធិការចម្រុះទាំងអស់ បានជជែកវែកញែកអំពីការវាយប្រហារតាមអាកាស ដើម្បីបំផ្លាញមីស៊ីល បន្ទាប់មកដោយការឈ្លានពានរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើប្រទេសគុយបា។ អ្នកផ្សេងទៀតគាំទ្រការព្រមានយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ចំពោះប្រទេសគុយបា និងសហភាពសូវៀត។ ប្រធានាធិបតីបានសម្រេចចិត្តលើផ្លូវកណ្តាល។ នៅថ្ងៃទី 22 ខែតុលា លោកបានបញ្ជាឱ្យដាក់ឱ្យនៅដាច់ដោយឡែកពីកងទ័ពជើងទឹកគុយបា។ ការប្រើប្រាស់ពាក្យ "ដាក់ឱ្យនៅដាច់ដោយឡែក" បានសម្គាល់សកម្មភាពនេះដោយស្របច្បាប់ពីការបិទផ្លូវ ដែលសន្មតថាស្ថានភាពសង្គ្រាមមាន។ ការប្រើប្រាស់ពាក្យ "ដាក់ឱ្យនៅដាច់ដោយឡែក" ជំនួសឱ្យ "ការបិទផ្លូវ" ក៏បានអនុញ្ញាតឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកទទួលបានការគាំទ្រពីអង្គការរដ្ឋអាមេរិកផងដែរ។
នៅថ្ងៃដដែលនោះ លោក Kennedy បានផ្ញើលិខិតមួយទៅកាន់ Khrushchev ដោយប្រកាសថាសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងមិនអនុញ្ញាតឱ្យអាវុធវាយប្រហារត្រូវបានដឹកជញ្ជូនទៅកាន់ប្រទេសគុយបាទេ ហើយបានទាមទារឱ្យសូវៀតរុះរើមូលដ្ឋានមីស៊ីលដែលកំពុងសាងសង់ ឬបានបញ្ចប់ ហើយប្រគល់អាវុធវាយប្រហារទាំងអស់ទៅឱ្យសហភាពសូវៀតវិញ។ លិខិតនេះគឺជាលិខិតដំបូងនៅក្នុងការទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ និងដោយប្រយោលជាបន្តបន្ទាប់រវាងសេតវិមាន និងវិមានក្រឹមឡាំងពេញមួយវិបត្តិដែលនៅសល់។
នៅល្ងាចនោះ លោកប្រធានាធិបតីក៏បានចេញតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ជាតិ ដើម្បីជម្រាបជូនសាធារណជនអំពីការវិវត្តនៅក្នុងប្រទេសគុយបា ការសម្រេចចិត្តរបស់លោកក្នុងការផ្តួចផ្តើម និងអនុវត្ត «ការដាក់ឲ្យនៅដាច់ដោយឡែក» និងផលវិបាកដែលអាចកើតមានជាសកល ប្រសិនបើវិបត្តិនៅតែបន្តកើនឡើង។ សម្លេងនៃការកត់សម្គាល់របស់លោកប្រធានាធិបតីគឺម៉ឺងម៉ាត់ ហើយសារនេះមិនអាចច្រឡំបាន និងរំលឹកឡើងវិញនូវគោលលទ្ធិម៉ុនរ៉ូ៖ «វាជាគោលនយោបាយរបស់ប្រទេសនេះក្នុងការចាត់ទុកមីស៊ីលនុយក្លេអ៊ែរណាមួយដែលបាញ់ចេញពីប្រទេសគុយបាប្រឆាំងនឹងប្រទេសណាមួយនៅអឌ្ឍគោលខាងលិចថាជាការវាយប្រហារដោយសហភាពសូវៀតទៅលើសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលតម្រូវឱ្យមានការឆ្លើយតបសងសឹកពេញលេញទៅលើសហភាពសូវៀត»។ នាយសេនាធិការចម្រុះបានប្រកាសពីស្ថានភាពត្រៀមខ្លួនយោធានៃ DEFCON 3 ខណៈដែលកងកម្លាំងកងទ័ពជើងទឹកសហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមអនុវត្តការដាក់ឲ្យនៅដាច់ដោយឡែក ហើយផែនការបានពន្លឿនសម្រាប់ការវាយប្រហារយោធាទៅលើប្រទេសគុយបា។ នៅថ្ងៃទី 24 ខែតុលា លោក Khrushchev បានឆ្លើយតបទៅនឹងសាររបស់លោក Kennedy ដោយសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថា «ការបិទផ្លូវ» របស់សហរដ្ឋអាមេរិកគឺជា «ទង្វើឈ្លានពាន» ហើយថាកប៉ាល់សូវៀតដែលធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសគុយបានឹងត្រូវបានបញ្ជាឱ្យបន្តដំណើរទៅមុខទៀត។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងអំឡុងថ្ងៃទី 24 និង 25 ខែតុលា កប៉ាល់មួយចំនួនបានងាកចេញពីខ្សែបន្ទាត់ដាក់ឱ្យនៅដាច់ដោយឡែក។ កប៉ាល់ផ្សេងទៀតត្រូវបានបញ្ឈប់ដោយកងកម្លាំងជើងទឹកសហរដ្ឋអាមេរិក ប៉ុន្តែពួកគេមិនមានអាវុធវាយប្រហារទេ ដូច្នេះត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបន្តដំណើរទៅមុខទៀត។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការហោះហើរឈ្លបយកការណ៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើប្រទេសគុយបាបានបង្ហាញថាទីតាំងមីស៊ីលសូវៀតជិតដល់ការត្រៀមខ្លួនប្រតិបត្តិការហើយ។ ដោយគ្មានទីបញ្ចប់នៃវិបត្តិដែលអាចមើលឃើញ កងកម្លាំងសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានដាក់នៅ DEFCON 2 មានន័យថាសង្គ្រាមដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ជាការទ័ពអាកាសយុទ្ធសាស្ត្រគឺជិតមកដល់ហើយ។ នៅថ្ងៃទី 26 ខែតុលា លោក Kennedy បានប្រាប់ទីប្រឹក្សារបស់គាត់ថា វាហាក់ដូចជាមានតែការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើប្រទេសគុយបាប៉ុណ្ណោះដែលនឹងដកមីស៊ីលចេញ ប៉ុន្តែគាត់បានទទូចឱ្យផ្តល់ពេលវេលាបន្ថែមទៀតដល់បណ្តាញការទូត។ វិបត្តិនេះបានឈានដល់ភាពជាប់គាំងជាក់ស្តែង។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅរសៀលនោះ វិបត្តិនេះបានប្រែក្លាយទៅជាយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ អ្នកឆ្លើយឆ្លងព័ត៌មាន ABC News លោក John Scali បានរាយការណ៍ទៅកាន់សេតវិមានថា លោកត្រូវបានភ្នាក់ងារសូវៀតម្នាក់ទាក់ទង ដោយណែនាំថា កិច្ចព្រមព្រៀងមួយអាចសម្រេចបាន ដែលសូវៀតនឹងដកមីស៊ីលរបស់ពួកគេចេញពីប្រទេសគុយបា ប្រសិនបើសហរដ្ឋអាមេរិកសន្យាថាមិនឈ្លានពានកោះនេះ។ ខណៈពេលដែលបុគ្គលិកសេតវិមានកំពុងប្រញាប់ប្រញាល់វាយតម្លៃសុពលភាពនៃការផ្តល់ជូន "ឆានែលខាងក្រោយ" នេះ Khrushchev បានផ្ញើសារទៅ Kennedy នៅល្ងាចថ្ងៃទី 26 ខែតុលា ដែលមានន័យថាវាត្រូវបានផ្ញើនៅពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ ម៉ោងនៅទីក្រុងមូស្គូ។ វាគឺជាសារដ៏វែងឆ្ងាយ និងរំជួលចិត្តមួយ ដែលបានបង្កើនភាពស្រពិចស្រពិលនៃការសម្លាប់រង្គាលនុយក្លេអ៊ែរ ហើយបានបង្ហាញដំណោះស្រាយដែលបានស្នើឡើង ដែលស្រដៀងនឹងអ្វីដែល Scali បានរាយការណ៍មុននេះបន្តិច។ លោកបាននិយាយថា "ប្រសិនបើមិនមានបំណងចង់បំផ្លាញពិភពលោកចំពោះគ្រោះមហន្តរាយនៃសង្គ្រាមទែរម៉ូនុយក្លេអ៊ែរទេ នោះសូមឱ្យយើងមិនត្រឹមតែបន្ធូរបន្ថយកម្លាំងដែលទាញនៅចុងខ្សែពួរនោះទេ សូមឱ្យយើងចាត់វិធានការដើម្បីស្រាយចំណងនោះ។ យើងត្រៀមខ្លួនរួចរាល់សម្រាប់រឿងនេះ"។
ទោះបីជាអ្នកជំនាញអាមេរិកជឿជាក់ថា សារពី Khrushchev គឺជាការពិតក៏ដោយ ក្តីសង្ឃឹមសម្រាប់ដំណោះស្រាយគឺមានរយៈពេលខ្លី។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ គឺថ្ងៃទី ២៧ ខែតុលា លោក Khrushchev បានផ្ញើសារមួយទៀតដែលបង្ហាញថា កិច្ចព្រមព្រៀងណាមួយដែលបានស្នើឡើងត្រូវតែរួមបញ្ចូលការដកមីស៊ីល Jupiter របស់សហរដ្ឋអាមេរិកចេញពីប្រទេសទួរគី។ នៅថ្ងៃដដែលនោះ យន្តហោះឈ្លបយកការណ៍ U-2 របស់សហរដ្ឋអាមេរិកមួយគ្រឿងត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ពីលើប្រទេសគុយបា។ លោក Kennedy និងទីប្រឹក្សារបស់គាត់បានរៀបចំសម្រាប់ការវាយប្រហារលើប្រទេសគុយបាក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃ ខណៈពេលដែលពួកគេកំពុងស្វែងរកដំណោះស្រាយការទូតណាមួយដែលនៅសេសសល់។ វាត្រូវបានកំណត់ថា លោក Kennedy នឹងមិនអើពើនឹងសារទីពីររបស់ Khrushchev ហើយឆ្លើយតបទៅនឹងសារទីមួយ។ នៅយប់នោះ លោក Kennedy បានដាក់ចេញនៅក្នុងសាររបស់គាត់ទៅកាន់មេដឹកនាំសូវៀត ដោយបានស្នើជំហានសម្រាប់ការដកមីស៊ីលសូវៀតចេញពីប្រទេសគុយបាក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងការធានាថាសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងមិនវាយប្រហារប្រទេសគុយបាឡើយ។
វាជាការផ្លាស់ប្តូរដ៏ប្រថុយប្រថានមួយក្នុងការមិនអើពើនឹងសារទីពីររបស់ Khrushchev។ អគ្គព្រះរាជអាជ្ញា Robert Kennedy បន្ទាប់មកបានជួបដោយសម្ងាត់ជាមួយឯកអគ្គរដ្ឋទូតសូវៀតប្រចាំសហរដ្ឋអាមេរិក លោក Anatoly Dobrynin ហើយបានបង្ហាញថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងមានគម្រោងដកមីស៊ីល Jupiter ចេញពីប្រទេសទួរគី ហើយថាខ្លួននឹងធ្វើដូច្នេះក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ ប៉ុន្តែនេះមិនអាចជាផ្នែកមួយនៃដំណោះស្រាយសាធារណៈណាមួយនៃវិបត្តិមីស៊ីលនោះទេ។ នៅព្រឹកបន្ទាប់ ថ្ងៃទី ២៨ ខែតុលា លោក Khrushchev បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ជាសាធារណៈមួយថា មីស៊ីលសូវៀតនឹងត្រូវរុះរើ និងដកចេញពីប្រទេសគុយបា។
វិបត្តិនេះបានចប់ហើយ ប៉ុន្តែការដាក់ឲ្យនៅដាច់ដោយឡែកពីកងទ័ពជើងទឹកនៅតែបន្តរហូតដល់សូវៀតយល់ព្រមដកយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែក IL-28 របស់ពួកគេចេញពីប្រទេសគុយបា ហើយនៅថ្ងៃទី 20 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 1962 សហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ចប់ការដាក់ឲ្យនៅដាច់ដោយឡែករបស់ខ្លួន។ មីស៊ីល Jupiter របស់សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានដកចេញពីប្រទេសទួរគីនៅខែមេសា ឆ្នាំ 1963។
វិបត្តិមីស៊ីលគុយបាឈរជាព្រឹត្តិការណ៍តែមួយគត់ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ និងបានពង្រឹងរូបភាពរបស់លោក Kennedy ទាំងក្នុងស្រុក និងអន្តរជាតិ។ វាក៏អាចជួយកាត់បន្ថយមតិអវិជ្ជមានរបស់ពិភពលោកទាក់ទងនឹងការឈ្លានពានឈូងសមុទ្រជ្រូកដែលបរាជ័យ។ លទ្ធផលសំខាន់ពីរផ្សេងទៀតនៃវិបត្តិបានកើតឡើងក្នុងទម្រង់ពិសេសៗ។ ទីមួយ ទោះបីជាមានការទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ និងដោយប្រយោលរវាងសេតវិមាន និងវិមានក្រឹមឡាំងក៏ដោយ — ប្រហែលជាដោយសារតែវា — លោក Kennedy និង Khrushchev និងទីប្រឹក្សារបស់ពួកគេ បានតស៊ូពេញមួយវិបត្តិដើម្បីយល់យ៉ាងច្បាស់ពីចេតនាពិតរបស់គ្នាទៅវិញទៅមក ខណៈពេលដែលពិភពលោកកំពុងស្ថិតនៅលើគែមនៃសង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែរដែលអាចកើតមាន។ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីការពារកុំឲ្យរឿងនេះកើតឡើងម្តងទៀត ការតភ្ជាប់ទូរស័ព្ទដោយផ្ទាល់រវាងសេតវិមាន និងវិមានក្រឹមឡាំងត្រូវបានបង្កើតឡើង។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ខ្សែទូរស័ព្ទទាន់ហេតុការណ៍"។ ទីពីរ ដោយខិតជិតដល់គែមនៃជម្លោះនុយក្លេអ៊ែរ មហាអំណាចទាំងពីរបានចាប់ផ្តើមពិចារណាឡើងវិញអំពីការប្រណាំងប្រជែងសព្វាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ហើយបានចាត់វិធានការដំបូងក្នុងការយល់ព្រមលើសន្ធិសញ្ញាហាមឃាត់ការសាកល្បងនុយក្លេអ៊ែរ។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
សកម្មភាពយោធាដ៏សំខាន់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកដើម្បីឈ្លានពានប្រទេសគុយបាគឺការឈ្លានពានឈូងសមុទ្រជ្រូកដែលបរាជ័យនៅថ្ងៃទី 17 ខែមេសា ឆ្នាំ 1961។ ការឈ្លានពានឈូងសមុទ្រជ្រូក) ផ្ទៃខាងក្រោយ បដិវត្តន៍គុយបា៖ លោក Fidel Castro បានផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាល Fulgencio Batista ដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងខែមករា ឆ្នាំ 1959។
ភាពតានតឹងក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់៖ លោក Castro បានធ្វើជាតូបនីយកម្មទ្រព្យសម្បត្តិដែលគ្រប់គ្រងដោយអាមេរិក និងបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយប្រទេសគុយបាជាមួយសហភាពសូវៀត។ ផែនការ៖ ប្រធានាធិបតី Dwight D. Eisenhower និងក្រោយមកប្រធានាធិបតី John F. Kennedy បានអនុញ្ញាតឱ្យ CIA បណ្តុះបណ្តាល និងផ្តល់មូលនិធិដល់ជននិរទេសខ្លួនគុយបាដើម្បីផ្តួលរំលំលោក Castro។
ការឈ្លានពាន (ខែមេសា ឆ្នាំ 1961) កងពលតូច 2506៖ ជននិរទេសខ្លួនគុយបាដែលបានទទួលការបណ្តុះបណ្តាលពី CIA ប្រហែល 1,500 នាក់បានចុះចតនៅ Bahía de Cochinos (ឈូងសមុទ្រជ្រូក) នៅលើឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសគុយបា។
ការបរាជ័យ៖ ការគាំទ្រតាមអាកាសរបស់យោធាសហរដ្ឋអាមេរិកដែលរំពឹងទុកត្រូវបានរារាំង ហើយការបះបោរក្នុងស្រុកបានបរាជ័យក្នុងការកើតឡើង។ លទ្ធផល៖ កងកម្លាំងគុយបាបានកំទេចការឈ្លានពានយ៉ាងឆាប់រហ័សក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃ ដោយចាប់បាន ឬសម្លាប់ជននិរទេសភាគច្រើន។
ផលវិបាកនៃការឈ្លានពានឈូងសមុទ្រជ្រូក (Bay-of-Pigs) ចំណងមិត្តភាពដែលបានពង្រឹង៖ គ្រោះមហន្តរាយនេះបានធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលលោក Kennedy អាម៉ាស់មុខ និងបានរុញច្រានលោក Castro ឱ្យកាន់តែខិតជិតសហភាពសូវៀត។
វិបត្តិមីស៊ីលគុយបា៖ ការភ័យខ្លាចនៃការឈ្លានពានរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនាពេលអនាគតបាននាំឱ្យសហភាពសូវៀតដាក់មីស៊ីលនុយក្លេអ៊ែរនៅក្នុងប្រទេសគុយបា ដែលបង្កឱ្យមានការប្រឈមមុខដាក់គ្នារយៈពេល 13 ថ្ងៃនៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ 1962។
វិបត្តិមីស៊ីលគុយបា ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦២
វិបត្តិមីស៊ីលគុយបាក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦២ គឺជាការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយផ្ទាល់ និងគ្រោះថ្នាក់រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀតក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ ហើយវាជាពេលដែលមហាអំណាចទាំងពីរបានខិតជិតដល់ជម្លោះនុយក្លេអ៊ែរបំផុត។ វិបត្តិនេះមានលក្ខណៈប្លែកពីគេក្នុងវិធីមួយចំនួន ដែលមានការគណនា និងការគណនាខុស ក៏ដូចជាការទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ និងសម្ងាត់ និងការទំនាក់ទំនងខុសរវាងភាគីទាំងពីរ។ វិបត្តិដ៏ខ្លាំងក្លានេះក៏ត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការពិតដែលថាវាត្រូវបានលេងជាចម្បងនៅកម្រិតសេតវិមាន និងវិមានក្រឹមឡាំង ដោយមានការចូលរួមតិចតួចពីស្ថាប័នរៀងៗខ្លួន ដែលជាធម្មតាពាក់ព័ន្ធនឹងដំណើរការគោលនយោបាយការបរទេស។
ទិដ្ឋភាពពីលើអាកាសនៃទីតាំងបាញ់មីស៊ីលនៅ San Cristobal ប្រទេសគុយបា។ (បណ្ណាល័យ John F. Kennedy) បន្ទាប់ពីការប៉ុនប៉ងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងការផ្តួលរំលំរបប Castro នៅក្នុងប្រទេសគុយបាបរាជ័យជាមួយនឹងការឈ្លានពាន Bay of Pigs និងខណៈពេលដែលរដ្ឋបាល Kennedy បានគ្រោងទុកប្រតិបត្តិការ Mongoose នៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦២ នាយករដ្ឋមន្ត្រីសូវៀត Nikita Khrushchev បានឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងសម្ងាត់ជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីគុយបា Fidel Castro ដើម្បីដាក់មីស៊ីលនុយក្លេអ៊ែរសូវៀតនៅក្នុងប្រទេសគុយបា ដើម្បីទប់ស្កាត់ការប៉ុនប៉ងឈ្លានពាននាពេលអនាគត។ ការសាងសង់ទីតាំងមីស៊ីលជាច្រើនបានចាប់ផ្តើមនៅចុងរដូវក្តៅ ប៉ុន្តែចារកម្មអាមេរិកបានរកឃើញភស្តុតាងនៃការកសាងអាវុធទូទៅរបស់សូវៀតនៅលើប្រទេសគុយបា រួមទាំងយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែក IL-28 របស់សូវៀត ក្នុងអំឡុងពេលហោះហើរឃ្លាំមើលជាប្រចាំ ហើយនៅថ្ងៃទី៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦២ ប្រធានាធិបតី Kennedy បានចេញការព្រមានជាសាធារណៈប្រឆាំងនឹងការណែនាំអាវុធវាយប្រហារចូលទៅក្នុងប្រទេសគុយបា។ ទោះបីជាមានការព្រមានក៏ដោយ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែតុលា យន្តហោះ U-2 របស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានថតរូបជាច្រើនដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីទីតាំងសម្រាប់មីស៊ីលនុយក្លេអ៊ែរបាលីស្ទិករយៈចម្ងាយមធ្យម និងមធ្យម (MRBMs និង IRBMs) ដែលកំពុងសាងសង់នៅក្នុងប្រទេសគុយបា។ រូបភាពទាំងនេះត្រូវបានដំណើរការ និងបង្ហាញដល់សេតវិមាននៅថ្ងៃបន្ទាប់ ដោយហេតុនេះបានបង្កឱ្យមានការចាប់ផ្តើមនៃវិបត្តិមីស៊ីលគុយបា។
លោក Kennedy បានកោះហៅទីប្រឹក្សាជិតស្និទ្ធបំផុតរបស់គាត់ ដើម្បីពិចារណាជម្រើសនានា និងដឹកនាំសកម្មភាពសម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលនឹងដោះស្រាយវិបត្តិនេះ។ ទីប្រឹក្សាមួយចំនួន រួមទាំងនាយសេនាធិការចម្រុះទាំងអស់ បានជជែកវែកញែកអំពីការវាយប្រហារតាមអាកាស ដើម្បីបំផ្លាញមីស៊ីល បន្ទាប់មកដោយការឈ្លានពានរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើប្រទេសគុយបា។ អ្នកផ្សេងទៀតគាំទ្រការព្រមានយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ចំពោះប្រទេសគុយបា និងសហភាពសូវៀត។ ប្រធានាធិបតីបានសម្រេចចិត្តលើផ្លូវកណ្តាល។ នៅថ្ងៃទី 22 ខែតុលា លោកបានបញ្ជាឱ្យដាក់ឱ្យនៅដាច់ដោយឡែកពីកងទ័ពជើងទឹកគុយបា។ ការប្រើប្រាស់ពាក្យ "ដាក់ឱ្យនៅដាច់ដោយឡែក" បានសម្គាល់សកម្មភាពនេះដោយស្របច្បាប់ពីការបិទផ្លូវ ដែលសន្មតថាស្ថានភាពសង្គ្រាមមាន។ ការប្រើប្រាស់ពាក្យ "ដាក់ឱ្យនៅដាច់ដោយឡែក" ជំនួសឱ្យ "ការបិទផ្លូវ" ក៏បានអនុញ្ញាតឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកទទួលបានការគាំទ្រពីអង្គការរដ្ឋអាមេរិកផងដែរ។
នៅថ្ងៃដដែលនោះ លោក Kennedy បានផ្ញើលិខិតមួយទៅកាន់ Khrushchev ដោយប្រកាសថាសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងមិនអនុញ្ញាតឱ្យអាវុធវាយប្រហារត្រូវបានដឹកជញ្ជូនទៅកាន់ប្រទេសគុយបាទេ ហើយបានទាមទារឱ្យសូវៀតរុះរើមូលដ្ឋានមីស៊ីលដែលកំពុងសាងសង់ ឬបានបញ្ចប់ ហើយប្រគល់អាវុធវាយប្រហារទាំងអស់ទៅឱ្យសហភាពសូវៀតវិញ។ លិខិតនេះគឺជាលិខិតដំបូងនៅក្នុងការទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ និងដោយប្រយោលជាបន្តបន្ទាប់រវាងសេតវិមាន និងវិមានក្រឹមឡាំងពេញមួយវិបត្តិដែលនៅសល់។
នៅល្ងាចនោះ លោកប្រធានាធិបតីក៏បានចេញតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ជាតិ ដើម្បីជម្រាបជូនសាធារណជនអំពីការវិវត្តនៅក្នុងប្រទេសគុយបា ការសម្រេចចិត្តរបស់លោកក្នុងការផ្តួចផ្តើម និងអនុវត្ត «ការដាក់ឲ្យនៅដាច់ដោយឡែក» និងផលវិបាកដែលអាចកើតមានជាសកល ប្រសិនបើវិបត្តិនៅតែបន្តកើនឡើង។ សម្លេងនៃការកត់សម្គាល់របស់លោកប្រធានាធិបតីគឺម៉ឺងម៉ាត់ ហើយសារនេះមិនអាចច្រឡំបាន និងរំលឹកឡើងវិញនូវគោលលទ្ធិម៉ុនរ៉ូ៖ «វាជាគោលនយោបាយរបស់ប្រទេសនេះក្នុងការចាត់ទុកមីស៊ីលនុយក្លេអ៊ែរណាមួយដែលបាញ់ចេញពីប្រទេសគុយបាប្រឆាំងនឹងប្រទេសណាមួយនៅអឌ្ឍគោលខាងលិចថាជាការវាយប្រហារដោយសហភាពសូវៀតទៅលើសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលតម្រូវឱ្យមានការឆ្លើយតបសងសឹកពេញលេញទៅលើសហភាពសូវៀត»។ នាយសេនាធិការចម្រុះបានប្រកាសពីស្ថានភាពត្រៀមខ្លួនយោធានៃ DEFCON 3 ខណៈដែលកងកម្លាំងកងទ័ពជើងទឹកសហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមអនុវត្តការដាក់ឲ្យនៅដាច់ដោយឡែក ហើយផែនការបានពន្លឿនសម្រាប់ការវាយប្រហារយោធាទៅលើប្រទេសគុយបា។ នៅថ្ងៃទី 24 ខែតុលា លោក Khrushchev បានឆ្លើយតបទៅនឹងសាររបស់លោក Kennedy ដោយសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថា «ការបិទផ្លូវ» របស់សហរដ្ឋអាមេរិកគឺជា «ទង្វើឈ្លានពាន» ហើយថាកប៉ាល់សូវៀតដែលធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសគុយបានឹងត្រូវបានបញ្ជាឱ្យបន្តដំណើរទៅមុខទៀត។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងអំឡុងថ្ងៃទី 24 និង 25 ខែតុលា កប៉ាល់មួយចំនួនបានងាកចេញពីខ្សែបន្ទាត់ដាក់ឱ្យនៅដាច់ដោយឡែក។ កប៉ាល់ផ្សេងទៀតត្រូវបានបញ្ឈប់ដោយកងកម្លាំងជើងទឹកសហរដ្ឋអាមេរិក ប៉ុន្តែពួកគេមិនមានអាវុធវាយប្រហារទេ ដូច្នេះត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបន្តដំណើរទៅមុខទៀត។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការហោះហើរឈ្លបយកការណ៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើប្រទេសគុយបាបានបង្ហាញថាទីតាំងមីស៊ីលសូវៀតជិតដល់ការត្រៀមខ្លួនប្រតិបត្តិការហើយ។ ដោយគ្មានទីបញ្ចប់នៃវិបត្តិដែលអាចមើលឃើញ កងកម្លាំងសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានដាក់នៅ DEFCON 2 មានន័យថាសង្គ្រាមដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ជាការទ័ពអាកាសយុទ្ធសាស្ត្រគឺជិតមកដល់ហើយ។ នៅថ្ងៃទី 26 ខែតុលា លោក Kennedy បានប្រាប់ទីប្រឹក្សារបស់គាត់ថា វាហាក់ដូចជាមានតែការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើប្រទេសគុយបាប៉ុណ្ណោះដែលនឹងដកមីស៊ីលចេញ ប៉ុន្តែគាត់បានទទូចឱ្យផ្តល់ពេលវេលាបន្ថែមទៀតដល់បណ្តាញការទូត។ វិបត្តិនេះបានឈានដល់ភាពជាប់គាំងជាក់ស្តែង។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅរសៀលនោះ វិបត្តិនេះបានប្រែក្លាយទៅជាយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ អ្នកឆ្លើយឆ្លងព័ត៌មាន ABC News លោក John Scali បានរាយការណ៍ទៅកាន់សេតវិមានថា លោកត្រូវបានភ្នាក់ងារសូវៀតម្នាក់ទាក់ទង ដោយណែនាំថា កិច្ចព្រមព្រៀងមួយអាចសម្រេចបាន ដែលសូវៀតនឹងដកមីស៊ីលរបស់ពួកគេចេញពីប្រទេសគុយបា ប្រសិនបើសហរដ្ឋអាមេរិកសន្យាថាមិនឈ្លានពានកោះនេះ។ ខណៈពេលដែលបុគ្គលិកសេតវិមានកំពុងប្រញាប់ប្រញាល់វាយតម្លៃសុពលភាពនៃការផ្តល់ជូន "ឆានែលខាងក្រោយ" នេះ Khrushchev បានផ្ញើសារទៅ Kennedy នៅល្ងាចថ្ងៃទី 26 ខែតុលា ដែលមានន័យថាវាត្រូវបានផ្ញើនៅពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ ម៉ោងនៅទីក្រុងមូស្គូ។ វាគឺជាសារដ៏វែងឆ្ងាយ និងរំជួលចិត្តមួយ ដែលបានបង្កើនភាពស្រពិចស្រពិលនៃការសម្លាប់រង្គាលនុយក្លេអ៊ែរ ហើយបានបង្ហាញដំណោះស្រាយដែលបានស្នើឡើង ដែលស្រដៀងនឹងអ្វីដែល Scali បានរាយការណ៍មុននេះបន្តិច។ លោកបាននិយាយថា "ប្រសិនបើមិនមានបំណងចង់បំផ្លាញពិភពលោកចំពោះគ្រោះមហន្តរាយនៃសង្គ្រាមទែរម៉ូនុយក្លេអ៊ែរទេ នោះសូមឱ្យយើងមិនត្រឹមតែបន្ធូរបន្ថយកម្លាំងដែលទាញនៅចុងខ្សែពួរនោះទេ សូមឱ្យយើងចាត់វិធានការដើម្បីស្រាយចំណងនោះ។ យើងត្រៀមខ្លួនរួចរាល់សម្រាប់រឿងនេះ"។
ទោះបីជាអ្នកជំនាញអាមេរិកជឿជាក់ថា សារពី Khrushchev គឺជាការពិតក៏ដោយ ក្តីសង្ឃឹមសម្រាប់ដំណោះស្រាយគឺមានរយៈពេលខ្លី។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ គឺថ្ងៃទី ២៧ ខែតុលា លោក Khrushchev បានផ្ញើសារមួយទៀតដែលបង្ហាញថា កិច្ចព្រមព្រៀងណាមួយដែលបានស្នើឡើងត្រូវតែរួមបញ្ចូលការដកមីស៊ីល Jupiter របស់សហរដ្ឋអាមេរិកចេញពីប្រទេសទួរគី។ នៅថ្ងៃដដែលនោះ យន្តហោះឈ្លបយកការណ៍ U-2 របស់សហរដ្ឋអាមេរិកមួយគ្រឿងត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ពីលើប្រទេសគុយបា។ លោក Kennedy និងទីប្រឹក្សារបស់គាត់បានរៀបចំសម្រាប់ការវាយប្រហារលើប្រទេសគុយបាក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃ ខណៈពេលដែលពួកគេកំពុងស្វែងរកដំណោះស្រាយការទូតណាមួយដែលនៅសេសសល់។ វាត្រូវបានកំណត់ថា លោក Kennedy នឹងមិនអើពើនឹងសារទីពីររបស់ Khrushchev ហើយឆ្លើយតបទៅនឹងសារទីមួយ។ នៅយប់នោះ លោក Kennedy បានដាក់ចេញនៅក្នុងសាររបស់គាត់ទៅកាន់មេដឹកនាំសូវៀត ដោយបានស្នើជំហានសម្រាប់ការដកមីស៊ីលសូវៀតចេញពីប្រទេសគុយបាក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងការធានាថាសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងមិនវាយប្រហារប្រទេសគុយបាឡើយ។
វាជាការផ្លាស់ប្តូរដ៏ប្រថុយប្រថានមួយក្នុងការមិនអើពើនឹងសារទីពីររបស់ Khrushchev។ អគ្គព្រះរាជអាជ្ញា Robert Kennedy បន្ទាប់មកបានជួបដោយសម្ងាត់ជាមួយឯកអគ្គរដ្ឋទូតសូវៀតប្រចាំសហរដ្ឋអាមេរិក លោក Anatoly Dobrynin ហើយបានបង្ហាញថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងមានគម្រោងដកមីស៊ីល Jupiter ចេញពីប្រទេសទួរគី ហើយថាខ្លួននឹងធ្វើដូច្នេះក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ ប៉ុន្តែនេះមិនអាចជាផ្នែកមួយនៃដំណោះស្រាយសាធារណៈណាមួយនៃវិបត្តិមីស៊ីលនោះទេ។ នៅព្រឹកបន្ទាប់ ថ្ងៃទី ២៨ ខែតុលា លោក Khrushchev បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ជាសាធារណៈមួយថា មីស៊ីលសូវៀតនឹងត្រូវរុះរើ និងដកចេញពីប្រទេសគុយបា។
វិបត្តិនេះបានចប់ហើយ ប៉ុន្តែការដាក់ឲ្យនៅដាច់ដោយឡែកពីកងទ័ពជើងទឹកនៅតែបន្តរហូតដល់សូវៀតយល់ព្រមដកយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែក IL-28 របស់ពួកគេចេញពីប្រទេសគុយបា ហើយនៅថ្ងៃទី 20 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 1962 សហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ចប់ការដាក់ឲ្យនៅដាច់ដោយឡែករបស់ខ្លួន។ មីស៊ីល Jupiter របស់សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានដកចេញពីប្រទេសទួរគីនៅខែមេសា ឆ្នាំ 1963។
វិបត្តិមីស៊ីលគុយបាឈរជាព្រឹត្តិការណ៍តែមួយគត់ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ និងបានពង្រឹងរូបភាពរបស់លោក Kennedy ទាំងក្នុងស្រុក និងអន្តរជាតិ។ វាក៏អាចជួយកាត់បន្ថយមតិអវិជ្ជមានរបស់ពិភពលោកទាក់ទងនឹងការឈ្លានពានឈូងសមុទ្រជ្រូកដែលបរាជ័យ។ លទ្ធផលសំខាន់ពីរផ្សេងទៀតនៃវិបត្តិបានកើតឡើងក្នុងទម្រង់ពិសេសៗ។ ទីមួយ ទោះបីជាមានការទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ និងដោយប្រយោលរវាងសេតវិមាន និងវិមានក្រឹមឡាំងក៏ដោយ — ប្រហែលជាដោយសារតែវា — លោក Kennedy និង Khrushchev និងទីប្រឹក្សារបស់ពួកគេ បានតស៊ូពេញមួយវិបត្តិដើម្បីយល់យ៉ាងច្បាស់ពីចេតនាពិតរបស់គ្នាទៅវិញទៅមក ខណៈពេលដែលពិភពលោកកំពុងស្ថិតនៅលើគែមនៃសង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែរដែលអាចកើតមាន។ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីការពារកុំឲ្យរឿងនេះកើតឡើងម្តងទៀត ការតភ្ជាប់ទូរស័ព្ទដោយផ្ទាល់រវាងសេតវិមាន និងវិមានក្រឹមឡាំងត្រូវបានបង្កើតឡើង។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ខ្សែទូរស័ព្ទទាន់ហេតុការណ៍"។ ទីពីរ ដោយខិតជិតដល់គែមនៃជម្លោះនុយក្លេអ៊ែរ មហាអំណាចទាំងពីរបានចាប់ផ្តើមពិចារណាឡើងវិញអំពីការប្រណាំងប្រជែងសព្វាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ហើយបានចាត់វិធានការដំបូងក្នុងការយល់ព្រមលើសន្ធិសញ្ញាហាមឃាត់ការសាកល្បងនុយក្លេអ៊ែរ។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
ប្រវត្តិនៃការឈ្លានពានរបស់អាមេរិក ទៅលើប្រទេសគុយបា
Reviewed by សារព័ត៌មាន ឯករាជ្យជាតិ
on
6:00:00 AM
Rating:
Reviewed by សារព័ត៌មាន ឯករាជ្យជាតិ
on
6:00:00 AM
Rating:
