ផ្សាយថ្ងៃទី ១៤ ឧសភា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ សហភាពសូវៀតត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចមួយ។ វាសម្រេចបាននូវឧស្សាហូបនីយកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័សតាមរយៈផែនការកណ្តាល ទោះបីជាមានការចំណាយលើមនុស្សយ៉ាងច្រើនក៏ដោយ។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1950 និង 1960 វាបានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយអ្នកសង្កេតការណ៍ជាច្រើននៅបស្ចិមលោកបានចាត់ទុកថាវាអាចទៅរួចដែលសហភាពសូវៀតនឹងវ៉ាដាច់សហរដ្ឋអាមេរិកជាសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតនៅលើពិភពលោក។ លើសពីនេះ វាក៏សម្រេចបានការងារពេញលេញ តម្លៃទាបមានស្ថេរភាពសម្រាប់ទំនិញជាមូលដ្ឋាន និងសេវាសង្គមឥតគិតថ្លៃដល់ប្រជាជនរបស់ខ្លួន។ វាហាក់ដូចជាប្រព័ន្ធនេះដំណើរការ ដោយសម្រេចបានទាំងកំណើន និងសុខុមាលភាពសម្ភារៈសម្រាប់ប្រជាជន។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 និង 1980 មានសញ្ញាជាច្រើននៃបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច។ អត្រាកំណើនកំពុងធ្លាក់ចុះ ក៏ដូចជាការប្រើប្រាស់ ដោយមនុស្សជាច្រើនត្រូវត្រលប់ទៅទីផ្សារងងឹតវិញ។ ទាក់ទងនឹងបច្ចេកវិទ្យា សហភាពសូវៀតកំពុងយឺតយ៉ាវជាងពិភពមូលធននិយម ដែលមានគុណភាព និងបរិមាណផលិតកម្មឧស្សាហកម្មទាបជាង។ នេះបញ្ជាក់ថាប្រទេសនេះមិនអាចប្រកួតប្រជែងក្នុងទីផ្សារអន្តរជាតិសម្រាប់ទំនិញផលិតបានទេ។ ពីអំណាចឧស្សាហកម្ម សហភាពសូវៀតបានប្រែក្លាយទៅជាអ្នកនាំចេញវត្ថុធាតុដើមតែប៉ុណ្ណោះ។ លើសពីនេះ សូចនាករមួយចំនួននៃគុណភាពជីវិតដូចជាអត្រាមរណភាពទារក ឬអាយុកាលសង្ឃឹមរស់កំពុងធ្លាក់ចុះ។
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
លក្ខណៈ​ធម្មជាតិ​របស់​របប​សូវៀត​បាន​រារាំង​វា​ពី​ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ប្រឈម​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច និង​សង្គម​ដែល​ខ្លួន​បាន​ប្រឈម​មុខ​ដោយ​ជោគជ័យ​នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ 1970 និង 1980។ ការ​កែទម្រង់​របប​សង្គមនិយម ដែល​មាន​ភាព​ជា​ម្ចាស់​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​រដ្ឋ និង​ការ​គ្រប់គ្រង​យ៉ាង​រឹងមាំ​លើ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​មិនមែន​ជា​កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ងាយស្រួល​នោះ​ទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ របប​នេះ​មិន​ត្រូវ​បាន​វិនាស​ដូច​ដែល​វា​បាន​ធ្វើ​នៅ​ឆ្នាំ 1991 ទេ។ របប​ជាច្រើន​ដែល​ទន់ខ្សោយ និង​គ្មាន​ប្រសិទ្ធភាព​នៅ​តែ​មាន​ជីវិត​ទោះបីជា​មាន​បញ្ហា​ធ្ងន់ធ្ងរ​ក៏ដោយ។ រឿងរ៉ាវ និង​ផលប៉ះពាល់​នៃ​ការ​ដួលរលំ​អាច​យល់​បាន​លុះត្រាតែ​ក្រឡេកមើល​ការប៉ុនប៉ង​កែទម្រង់ និង​ព្រឹត្តិការណ៍ និង​ការសម្រេចចិត្ត​របស់​ភ្នាក់ងារ​នៅ​ពេល​នោះ។
កំណែទម្រង់របស់លោក Gorbachev
តួអង្គសំខាន់បំផុតគឺលោក Mikhail Gorbachev ដែលបានបម្រើការជាអគ្គលេខាធិការនៃបក្សកុម្មុយនិស្តនៃសហភាពសូវៀតចាប់ពីខែមីនា ឆ្នាំ១៩៨៥ ដល់ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩១ ដែលជាតំណែងដែលមានឥទ្ធិពលបំផុតនៅក្នុងរដ្ឋសូវៀត។ ផ្ទុយពីអ្វីដែលអ្នកខ្លះអាចជឿ លោកមិនបានដើរតួជាអ្នកមានចក្ខុវិស័យតែម្នាក់គត់នោះទេ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញ លោកតំណាងឱ្យក្រុមមួយនៅក្នុងបក្សកុម្មុយនិស្ត ដែលបានការពារតម្រូវការសម្រាប់កំណែទម្រង់ដែលងាកចេញពីគំនិតម៉ាក្សនិយមដើម្បីយកឈ្នះលើបញ្ហានៃសហភាពសូវៀត។
ការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយនៃសហភាពសូវៀតបានចាប់ផ្តើមក្នុងអំឡុងពេលនេះ។ រយៈពេលនេះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមគោលនយោបាយ Perestroika។ ពាក្យនេះមានន័យថាការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញ ដែលរួមបញ្ចូលកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងនយោបាយ។ ទាក់ទងនឹងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់សហភាពសូវៀត ច្បាប់សំខាន់ពីរបានផ្លាស់ប្តូរមុខងាររបស់សហភាពយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ៖
ច្បាប់ស្តីពីសហគ្រាសរដ្ឋឆ្នាំ១៩៨៧ ដែលបានធ្វើវិមជ្ឈការការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ច៖ បានលុបចោលការរឹតបន្តឹងទាក់ទងនឹងប្រាក់ឈ្នួលរបស់កម្មករ និងផលិតកម្មទិន្នផលដែលក្រុមហ៊ុនបានជ្រើសរើស ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេរក្សាចំណែកនៃប្រាក់ចំណេញរបស់ពួកគេ និងវិនិយោគឡើងវិញ។ ក្រៅពីនេះ អ្នកគ្រប់គ្រងរោងចក្រ និងកសិដ្ឋានត្រូវបានជ្រើសរើសដោយផ្ទាល់ដោយកម្មករក្រុមហ៊ុន ជាជាងតាមរយៈគណបក្ស។
ច្បាប់ស្តីពីសហករណ៍ឆ្នាំ ១៩៨៨ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការបង្កើតអាជីវកម្មឯកជននៅក្នុងវិស័យសេវាកម្ម ផលិតកម្ម និងពាណិជ្ជកម្មបរទេស។ ទំហំនៃសហករណ៍ទាំងនេះមិនត្រូវបានកំណត់ដោយច្បាប់ទេ ហើយពួកគេអាចចូលរួមក្នុងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចស្របច្បាប់ណាមួយ ដោយអាចបង្កើតការបណ្តាក់ទុនរួមគ្នាជាមួយក្រុមហ៊ុនបរទេសផងដែរ។ តាមពិតទៅ ពួកគេមិនអាចបែងចែកពីសហគ្រាសមូលធននិយមបានទេ។
លើសពីនេះ គោលគំនិតមួយទៀតដែលទាក់ទងយ៉ាងជ្រៅទៅនឹង Perestroika គឺ Glasnost ដែលមានន័យថាតម្លាភាព។ Gorbachev ចង់បង្កើនភាពបើកចំហនៃកិច្ចការរដ្ឋដល់សាធារណជន ដែលត្រូវបានបន្តដោយការបង្កើនសេរីភាពប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។ នេះផ្តល់ឱ្យអ្នកប្រឆាំងមនោគមវិជ្ជានៃលទ្ធិម៉ាក្ស-លេនីន ចាប់ពីជាតិនិយមរហូតដល់សេរីនិយម នូវវេទិកាថ្មីដើម្បីបង្ហាញពីការមិនពេញចិត្តរបស់ពួកគេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នេះក៏ជារយៈពេលនៃភាពតានតឹង និងភាពចលាចលផងដែរ។
ត្រឡប់ទៅសហករណ៍វិញ អ្នកគ្រប់គ្រង និងអ្នកគ្រប់គ្រងជាច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្មបរទេស អាចបង្កើនទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងដ៏ចំណេញជាមួយវិនិយោគិនបរទេស។ នេះបានឈានដល់កម្រិតកំពូលនៅ Artem Tarasov ដែលជាស្ថាបនិកនៃសហករណ៍មួយក្នុងចំណោមសហករណ៍ទាំងនេះ ដោយប្រកាសទៅកាន់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថា គាត់គឺជាមហាសេដ្ឋីសូវៀតដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ចំពោះប្រជាជនសូវៀត ដែលត្រូវបានបង្រៀនតាំងពីដើមដំបូងអំពីសារៈសំខាន់នៃសមភាពសេដ្ឋកិច្ច និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេដ្ឋកិច្ច នេះគឺជារឿងដ៏គួរឱ្យស្អប់ខ្ពើមបំផុត។ កុបកម្មបានកើតមានឡើង។ ការពិតគឺថា Perestroika ទាំងមូលបានបង្ហាញថាជាការបរាជ័យ៖ នៅឆ្នាំ 1989-90 សហភាពសូវៀតបានជួបប្រទះនឹងអតិផរណាយ៉ាងច្រើន ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកវិនិយោគទិញទំនិញនៅតាមហាងរដ្ឋ ដែលមានតម្លៃថេរ ហើយលក់បន្តក្នុងតម្លៃហួសហេតុ។ នេះបាននាំឱ្យមានការខ្វះខាតទូទាំងរដ្ឋ ដែលជំរុញឱ្យមានការខឹងសម្បាររបស់ប្រជាជនបន្ថែមទៀត ដែលបង្កើនភាពចលាចលជាសាធារណៈ។ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដកម្រិតមធ្យម 2.3% ក្នុងឆ្នាំ 1985 បានប្រែក្លាយទៅជាវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច -11% ក្នុងឆ្នាំ 1991។
ដោយសារសម្ពាធពីចលនាជាតិនិយម និងចលនាគាំទ្រឯករាជ្យនៅទូទាំងសាធារណរដ្ឋផ្សេងៗគ្នា របបសូវៀតបានរៀបចំប្រជាមតិមួយក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ 1991 ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានសួរដល់ពលរដ្ឋសូវៀតថាតើពួកគេចង់ស្នាក់នៅក្នុងសហភាពសូវៀតដែលបានបន្តឡើងវិញឬអត់។ ដោយមានអ្នកចូលរួមបោះឆ្នោតចំនួន 80% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ខ្លួន ជាង 76% បានបោះឆ្នោតថាពួកគេចង់ថែរក្សាសហភាពសូវៀត ទោះបីជាមានការលំបាកក៏ដោយ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នេះមិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីការពារការរំលាយសហភាពសូវៀតនោះទេ។ លោក Boris Yeltsin ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតីនៃផ្នែករុស្ស៊ីនៃសហភាពសូវៀតក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ 1991 ទោះបីជាដំបូងឡើយអះអាងថាជាអ្នកកែទម្រង់គាំទ្រសហភាពសូវៀតក៏ដោយ ក៏នឹងដោះស្រាយការវាយប្រហារដ៏ម៉ឺងម៉ាត់នេះ។ ការចុះហត្ថលេខារបស់លោកលើកិច្ចព្រមព្រៀង Belavezha ជាមួយមេដឹកនាំនៃសាធារណរដ្ឋអ៊ុយក្រែន និងបេឡារុស្សក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ 1991 បានសម្គាល់ការបញ្ចប់ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពនៃសហភាពសូវៀត។
ផលវិបាក បន្ទាប់ពីការរំលាយសហភាពសូវៀត ប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង ជាមួយនឹងការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងនយោបាយ។
ទីមួយ មានការបើកចំហរសេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ីទៅកាន់ពិភពលោក ដោយលើកកម្ពស់ទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសបរទេស ជាពិសេសជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយសារការរំលាយសហភាពសូវៀតក៏ជាការបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមត្រជាក់ផងដែរ បន្ទាប់មកដោយការធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មសេដ្ឋកិច្ចជាមួយនឹងកំណែទម្រង់រ៉ាឌីកាល់របស់លោក Boris Yeltsin។
ការព្យាបាលដោយការភ្ញាក់ផ្អើលនេះរួមមានការលក់ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋរុស្ស៊ី ការធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្មនៃឧស្សាហកម្មមួយចំនួន និងការធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មសេដ្ឋកិច្ច។ ទោះបីជាកំណែទម្រង់ទាំងនេះមិនបានកើតឡើងដូចដែលលោក Yeltsin បានព្យាករណ៍ក៏ដោយ។ ក្នុងអំឡុងពេលដំណើរការនេះ ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋត្រូវបានលក់ក្នុងតម្លៃទាបជាងអ្វីដែលពួកគេវាយតម្លៃ ហើយមានអតិផរណាខ្ពស់ដល់ 2 000% ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ 1992។ ក្នុងការប៉ុនប៉ងគ្រប់គ្រងវា រដ្ឋាភិបាលបានអនុវត្តវិធានការរូបិយវត្ថុ និងសារពើពន្ធយ៉ាងតឹងរ៉ឹង (ដូចជាពន្ធ និងការដំឡើងអត្រាការប្រាក់ និងការកាត់បន្ថយប្រាក់ឧបត្ថម្ភ)។ យ៉ាងណាក៏ដោយ នេះបាននាំឱ្យមានកង្វះខាតទំនិញ ដោយសារតែអ្នកផលិតបានចាប់ផ្តើមបន្ថយការផលិតរបស់ពួកគេ។
ក្នុងកាលៈទេសៈទាំងនេះ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានបាត់បង់អំណាចភាគច្រើនរបស់ខ្លួន ហើយលែងអាចសម្រេចបាននូវឧត្តមភាពសកលទៀតហើយ។ វាបានផ្លាស់ប្តូរពីប្រទេសដែលបានតស៊ូដើម្បីឧត្តមភាពសកលទៅជាប្រទេសដែលបែកបាក់ និងពុករលួយជាមួយនឹងសេដ្ឋកិច្ចមិនប្រកួតប្រជែង។ សេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនបានរងទុក្ខដោយសារការបាត់បង់រដ្ឋមួយចំនួនរបស់ខ្លួន។ កត្តាមួយទៀតដែលត្រូវពិចារណាគឺថា សេដ្ឋកិច្ចសង្គ្រាមត្រជាក់របស់ខ្លួនត្រូវបានកំណត់គោលដៅទៅលើវិស័យយោធា ហើយវាបានប្រឈមមុខនឹងការលំបាកមួយចំនួនក្នុងការប្រកួតប្រជែងនៅពេលដែលពួកគេចូលទៅក្នុងទីផ្សារពិភពលោក។ ជាលទ្ធផល មានការថយចុះយ៉ាងខ្លាំងនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបពិតប្រាកដក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ។
ការបែកបាក់សេដ្ឋកិច្ចនេះមានឥទ្ធិពលយ៉ាងទូលំទូលាយទៅលើស្ថានភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន។ អាយុកាលជាមធ្យមបានថយចុះពី 70 ឆ្នាំមកត្រឹម 64 ឆ្នាំ មានតែរវាងឆ្នាំ 1988 និង 1994 ប៉ុណ្ណោះ ហើយនៅឆ្នាំ 1992 ប្រហែលមួយភាគបីនៃប្រជាជនរស់នៅក្នុងភាពក្រីក្រ។ ក៏មានគម្លាតយ៉ាងទូលំទូលាយរវាងអ្នកមាន និងអ្នកក្រ ដែលកាន់តែអាក្រក់ទៅៗដោយសារអំពើពុករលួយខ្ពស់នៅក្នុងរបបនេះ ដែលបានបង្ហាញដោយសន្ទស្សន៍ Gini ដែលឈានដល់ 48,4 ក្នុងឆ្នាំ 1993។ ក្រៅពីនេះ ការធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មនៃតម្លៃបានធ្វើឱ្យមនុស្សមួយក្រុមទាំងមូលដែលមានប្រាក់ចំណូលថេរ (ដូចជាអ្នកចូលនិវត្តន៍) ទទួលរងនូវការធ្លាក់ចុះនៃស្តង់ដាររស់នៅ។ លើសពីនេះ មានការកើនឡើងនៃឧក្រិដ្ឋកម្ម (នៅឆ្នាំ 1990 ត្រូវបានចុះបញ្ជីឧក្រិដ្ឋកម្មចំនួន 1,84 លានករណី និងនៅឆ្នាំ 1995 មាន 2,76 ករណី) ចាប់តាំងពីរបបនេះបានកាត់បន្ថយកម្លាំងរបស់ខ្លួនក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការរីកចម្រើននៃម៉ាហ្វីយ៉ារុស្ស៊ី។

នៅពេលដែលរបាំងទីផ្សារបានបាត់ទៅ ក្រុមហ៊ុនលោកខាងលិចបានចូលទៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី។ ប៉ុន្តែរបាំងផ្សេងទៀតក៏បានបាត់ទៅដែរ។ ផលិតផល និន្នាការ និងរសជាតិរបស់លោកខាងលិចត្រូវបានទទួលយក និងផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ទំនាក់ទំនងទាំងនេះជាមួយលោកខាងលិចមិនត្រឹមតែជាការភ្ញាក់ផ្អើលផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាការភ្ញាក់ផ្អើលផ្នែកវប្បធម៌ផងដែរ។ ការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតបានបង្កើតការភ្ញាក់ផ្អើលផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងវប្បធម៌ និងបញ្ហាដែលមានវត្តមាននៅសព្វថ្ងៃនេះ ហើយអាចជួយឱ្យយល់អំពីប្រទេសរុស្ស៊ីឆ្នាំ ២០២១។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119 ប្រភព៖ វិទ្យាស្ថានសហគ្រាសអាមេរិកសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវគោលនយោបាយ Pulbic; BBC; Brookings Papers ស្តីពីសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច; Financial Times; Gapminder; History.com; ការិយាល័យពលកម្មអន្តរជាតិ; Investopedia; Irénées; ទិនានុប្បវត្តិសិក្សាអឺរ៉ាស៊ី; Macrotrends; ការិយាល័យស្រាវជ្រាវសេដ្ឋកិច្ចជាតិ; សាកលវិទ្យាល័យ Norwich; មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ Pew; Russia Beyond; Statista; The Atlantic; The Conversation; The Guardian; US News; VOXEU; មជ្ឈមណ្ឌល Wilson; ធនាគារពិភពលោក។ Robert W. Strayer, ហេតុអ្វីបានជាសហភាពសូវៀតដួលរលំ?: ការយល់ដឹងអំពីការផ្លាស់ប្តូរប្រវត្តិសាស្ត្រ។

ផ្សាយថ្ងៃទី ១៣ ឧសភា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
សករាជ មាន​ពាក្យ ស័កៈ និង រាជ ។ ស័កៈ ​មាន​ន័យ​ថា កាល​សម័យ ការ​រាប់​លំដាប់​ឆ្នាំ ។ រាជ ​មាន​ន័យ​ថា ស្ដេច ឬ​អច្ឆរិយ​បុគ្គល ។ សករាជ​ មាន​ន័យ​ថា ការ​រាប់​ថ្ងៃ​ ខែ ឆ្នាំ ឬ​យក​ត្រឹម​តែ​ឆ្នាំ​រៀង​មក ពី​ថ្ងៃ ឬ​ខែ ឬ​ឆ្នាំ ដែល​បុគ្គល​អស្ចារ្យ ឬ​ហេតុ​អស្ចារ្យ​ណា​មួយ ដែល​ជនានុជន​បាន​កត់​ត្រា​ទុក ។ នៅ​ក្នុង​កម្រង​អត្ថបទ​ប្រវត្តិវិទ្យាប្រទេសកម្ពុជាគេ​ឃើញ​មាន​ពាក្យ​ពុទ្ធ​សករាជ និង​គ្រិស្ត​សករាជ ។
មនុស្ស​ក្នុង​សាកលលោក​គ្រប់​ជាតិ​គ្រប់​សាសន៍ សុទ្ធសឹង​តែ​មាន​កិច្ចការ​ត្រូវ​ធ្វើ​ទាំងអស់​គ្នា គ្មាន​អ្នក​ណា​នៅ​ស្ងៀម​ឡើយ ព្រោះ​ធម្មតា​លោក​បង្គាប់​ឲ្យ​ធ្វើ ។ ឯ​កិច្ចការ​របស់​អ្នក​ស្រុក​ទាំងអស់​នោះ ដែល​នឹង​ចំរើន​កើន​ឡើង​តាម​លំដាប់​ទៅ​បាន ដោយ​សារ​តែ​មាន​ពេល - ម៉ោង - ថ្ងៃ - ខែ - ឆ្នាំ ជា​គ្រឿង​កត់​សំគាល់ ដូច​មាន​ពេល​ព្រឹក - ល្ងាច - ថ្ងៃ - យប់ ជាដើម ។ សូម្បី​ការ​សរសេរ​សំបុត្រ​ស្នាម​ទៅ​មក​រក​គ្នា ក៏​ត្រូវ​ចុះ​ថ្ងៃ - ខែ - ឆ្នាំ​ខាន​មិន​បាន​ដែរ ។ ហេតុ​នេះ ការ​ចេះ​ចាំ​ថ្ងៃ - ខែ - ឆ្នាំ មាន​ប្រយោជន៍​ជា​ច្រើន​យ៉ាង ។ បើ​ប្រទេស​ណា​មិន​ប្រើ​ពេល - ម៉ោង - ថ្ងៃ - ខែ - ឆ្នាំ​ទេ ប្រទេស​នោះ​នឹង​ធ្វើ​ការ​អ្វី ៗ ឥត​កម្រិត ឥត​របរ ឥត​ក្របខ័ណ្ឌ ឥត​របៀប មិន​រៀបរយ នាំ​ឲ្យ​ការងារ​ទាំង​នោះ​ច្របូក​ច្របល់​រសេម​រសាម គឺ​ធ្វើ​ការ​ព្រឹក​ជា​ល្ងាច ៗ ជា​ព្រឹក, ខែ​នេះ​ជា​ខែ​នោះ, ឆ្នាំ​នេះ​ជា​ឆ្នាំ​នោះ ចំណាំ​បាន​ច្បាស់​ប្រាកដ​តែ​រដូវ​ថា រដូវ​ភ្លៀង, រដូវ​រាំង, រដូវ​ទឹក​ឡើង, រដូវ​ទឹក​ស្រក នឹង​រដូវ​ស្លឹក​ឈើ​ជ្រុះ​ជាដើម ។ ពុំនោះ​សោត គេ​ទុកដាក់​នូវ​មនុស្ស​ពួក​នោះ ថា​ជា​មនុស្ស​ល្ងង់​ខ្លៅ តួ​យ៉ាង​ដូចជា​មិលក្ខៈ គឺ​មនុស្ស​ព្រៃ, មនុស្ស​ព្នង ដែល​អាស្រ័យ​នៅ​ក្នុង​កោះ​តូច​តាច ឆ្ងាយ​ដាច់​ស្រយាល​ពី​គេ ឬ​អាស្រ័យ​ជ្រក​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ជ្រៅ​ជាយ​កៀន​កោះ ជា​ចន្លោះ​ប្រទេស​របស់​គេ, មនុស្ស​ចំពូក​នេះ​ប្រើ​តែ​គំនូស​ជំនួស​អក្សរ តាំង​ពីរ​កើត​ទល់​គ្នា​នឹង​ស្លាប់​ទៅ​វិញ ពុំ​ដែល​បាន​ស្គាល់​នូវ​រសជាតិ​នៃ​អារ្យធម៌​នឹង​គេ​សោះ ។ ហេតុ​ដូច្នោះ បាន​ជា​លោក​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ជាន់​ដើម​កំណត់​ឲ្យ​ប្រើ​ពេល - ម៉ោង - ថ្ងៃ - ខែ - ឆ្នាំ ហៅ​ថា "សករាជ" ជា​គ្រឿង​ចំណាំ ។
ឯ​សករាជ​ដែល​គេ​និយម​ប្រើ​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ មាន ៤ យ៉ាង​គឺ៖
ពុទ្ធសករាជ
គ្រិស្តសករាជ
មហា​សករាជ
ចុល្លសករាជ
ឯ​សករាជ​ទាំង ៤ យ៉ាង​នេះ​គេ​រៀបរៀង​តាម​លំដាប់​ដែល​កើត​មុន កើត​ក្រោយ ដូច​តទៅ​នេះ គឺ
ពុទ្ធសករាជ កើត​មុន​សករាជ ទាំង ៣,
គ្រិស្តសករាជ កើត​ក្រោយ ព. ស. ៥៤២ ឆ្នាំ,
មហា​សករាជ -ដ- -ដ- ៦២១ -ដ-,
ចុល្លសករាជ -ដ- -ដ- ១១៨១ -ដ- ។
ដើមកំណើតនៃ​សករាជ​ទាំង ៤
ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ភាគ​ទី ១ ទំព័រ ៦២៩ ប្រាប់​ថា ពុទ្ធសករាជ គេ​កំណត់​រាប់​ចំនួន​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ តាំង​ពី​ក្រោយ​ថ្ងៃ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​ទៅ​បាន​មួយ​ថ្ងៃ​រៀង​មក ។ ព្រះ​សក្យមុនី​គោតម​ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ១៥ កើត ខែ​ពិសាខ ឆ្នាំ​ម្សាញ់, រាប់​ពី​ត្រឹម​ថ្ងៃ ១ រោច ខែ​ពិសាខ ឆ្នាំ​នោះ​មក ជា​ពុទ្ធសករាជ ។ ការ​រាប់​ពុទ្ធសករាជ ជា​ការ​កំណត់​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ​របស់​ពួក​ពុទ្ធសាសនិកជន សម្រាប់​ប្រើ​ខាង​សាសនា ដែល​ហៅ​ថា "បក​សករាជ" ។ របៀប​នេះ រាប់​យក​ចំណែក​ខាង​រនោច​ខែ​មួយ​មុន​មក​ប៉ះ​រួម​នឹង​ខ្នើត​ខែ​បន្ទាប់​នោះ​ជា ១ ខែ គឺ​ត្រូវ​រាប់​ពី​ថ្ងៃ ១ រោច ខែ​ពិសាខ មក​ដល់​ថ្ងៃ ១៥ កើត ខែ​ជេស្ឋ ជា ១ ខែ ។ល។ ពី​ថ្ងៃ ១ រោច ខែ​ចេត្រ មក​ដល់​ថ្ងៃ ១៥ កើត ខែ​ពិសាខ ជា ១ ខែ (ពេញ​ជា ១ ឆ្នាំ) រាប់​យ៉ាង​នេះ​រៀងរាល់​ឆ្នាំ, បើ​រាប់​ពី​លើ​មក​ដល់​ត្រឹម​ណា ត្រូវ​ទុក​ថ្ងៃ​ខែ​នោះ​ជា​បច្ចុប្បន្នកាល មិន​ទាន់​ពេញ​ថា​ជា​សករាជ​ដែល​កន្លង​ទៅ​ហើយ​ទេ, ដូចជា​កាល​ពី​ក្នុង​ថ្ងៃ ១៥ រោច ខែ​ស្រាពណ៍ ឆ្នាំ​មមី បន្ទាប់​ឆ្នាំ​ពុទ្ធ​បរិនិព្វាន ត្រូវ​រាប់​ថា ពុទ្ធសករាជ​កន្លង​ទៅ​ហើយ​បាន ១ ឆ្នាំ ៣ ខែ ១៤ ថ្ងៃ (កន្លង​ទៅ​ហើយ​បាន​ប៉ុន្មាន ត្រូវ​ថា​ត្រឹម​ប៉ុណ្ណោះ), តែ​បើ​ប្រើ​ខាង​ការ​សរសេរ​សំបុត្រ​ចុតហ្មាយ កត់ត្រា​ចុះ​ក្នុង​គម្ពីរ​ក្បួន​ច្បាប់​ទាំង​ពួង ឬ​និយាយ​ស្ដី​ប្រាប់​គ្នា​តាម​ធម្មតា​នោះ ត្រូវ​រាប់​ចេញ​ចំនួន​សករាជ​យក​ត្រឹម​ឆ្នាំ​មមី​ដែល​ចូល​ក្នុង​រវាង​ឆ្នាំ​ គំរប់ ២ នុ៎ះ​ឯង​ថា ពុទ្ធសករាជ ២ ឆ្នាំ ឬ​ពុទ្ធសករាជ ២, បើ​ប្រើ​អក្សរ​សង្ខេប​ត្រូវ​ប្រើ​អក្សរ​ជា ព. ស. ២ ។
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
ពុទ្ធសករាជ​នេះ ចាប់​ផ្ដើម​កើត​មាន​ឡើង​ជា​ដំបូង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ដោយ​ពួក​ពុទ្ធបរិស័ទ​មាន​ព្រះ​សង្ឃ​ជាដើម​ក្នុង​ប្រទេស​នោះ​កំណត់​ឲ្យ​ប្រើ​ ឡើង ចាប់​រាប់​តាំង​ពី​ក្រោយ​ថ្ងៃ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​ទៅ ​បាន ១ ថ្ងៃ គឺ​កំណត់​រាប់​តាំង​ពី​ត្រឹម​ថ្ងៃ​ពុធ ១ រោច ខែ​ពិសាខ ឆ្នាំ​ម្សាញ់​នោះ​មក ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា​ជា​ពុទ្ធសករាជ ដោយ​មាន​ថ្ងៃ​បរិនិព្វាន​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​គោល​ចារិក, ហើយ​ត​មក​ក្នុង​ប្រទេស​នានា ដែល​ជា​ប្រទេស​កាន់​ព្រះពុទ្ធសាសនា ដូច​ប្រទេស​ខ្មែរ​ជាដើម ក៏​និយម​ប្រើត ៗ គ្នា​មក​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។ ឯ​ប្រទេស​ឥណ្ឌាកាល​ពី​សម័យ​មុន ដែល​ពុំ​ទាន់​មាន​ពុទ្ធសករាជ​នៅ​ឡើយ គេ​និយម​ប្រើ​បុរាណ​សករាជ គឺ​សករាជ​ខាង​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍​ជា​ច្រើន​ពាន់​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ។ លុះ​ដល់​មាន​ពុទ្ធសករាជ ប្រទេស​ឥណ្ឌា ក៏​ចាប់​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ​ជាប់​ឡើង ។ ក្នុង​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ប្រទេស​ឥណ្ឌាឈប់​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ​ទៅ​ហើយ, តែ​គេ​ប្រើ​សករាជ​អ្វី​យើង​មិន​បាច់​និយាយ ។
គ្រិស្តសករាជ
ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ភាគ​ទី ២ ទំព័រ ៧៩៧ ប្រាប់​ថា គ្រិស្តសករាជ​នេះ គេ​បង្កើត​ឡើង​តាម​នាម​នឹង​ពង្សាវតា​នៃ​សាស្ដា​ម្នាក់​ឈ្មោះ យេស៊ូ ឬ យេស៊ូវ - គ្រិស្ត (Jésus ou Jésus - Christ) ជា​អ្នក​បង្កើត​លទ្ធិ ឬ​សាសនា​មួយ ហៅ​ថា​សាសនាគ្រិស្ដ«Religion Chretienne» ក្នុង​​​កាល​​សតវត្សរ៍​​ទី ៦ នៃ​ពុទ្ធសករាជ (ព. ស. ៥៤២) ។ ពិត​មែន​តែ​ព្រះ​យេស៊ូ - គ្រិស្ត ទទួល​មរណភាព​ក្នុង ព. ស. ៥៧៥ ក្នុង​អាយុ​គំរប់ ៣៣ ឆ្នាំ តែ​គេ​បាន​តាំង​សករាជ​នោះ​គិត​ពី​ថ្ងៃ​ដែល​សាស្តា​នេះ​កើត គឺ​ក្នុង ព. ស. ៥៤២ ហៅ​ថា គ្រិស្តសករាជ សរសេរ​អក្សរ​សង្ខេប​ថា គ. ស. គឺ​សករាជ​ដែល​គេ​និយម​ប្រើ​ក្នុង​ប្រទេស​អឺរុប​នឹង​ប្រទេស​អាស៊ី​ដោយ​ច្រើន ក្នុង​សម័យ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។
មហា​សករាជ ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ភាគ​ទី ១ ទំព័រ ៧២២ នឹង​ភាគ​ទី ២​ ទំព័រ ១០៨១ ប្រាប់​ថា ស័ក ប្រែ​ថា "កាល", សម័យ​យុគ ...," រាជ ប្រែ​ថា "ស្ដេច" ។ ការ​រាប់​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ ឬ​ការ​រាប់​ត្រឹម​តែ​ឆ្នាំ តាម​កាល​កំណត់​ដែល​តាំង​ទុក​ពី​មួយ​រៀង​មក​ដោយ​មាន​បុគ្គល​អស្ចារ្យ ឬ​ដោយ​មាន​ហេតុ​អស្ចារ្យ​ណា​មួយ ដែល​ពួក​ជនានុជន​អ្នក​គោរព​ត្រូវ​កត់ត្រា​ទុក​មិន​ឲ្យ​បាត់, ត្រូវ​ប្រើ​ក្នុង​សំបុត្រ​ចុតហ្មាយ​ជាដើម បង្កើន​មួយ​លេខ​រៀងរាល់​ឆ្នាំ ហៅ​ថា "សករាជ" ៗ នេះ​កើត​ឡើង​អំពី​ជន​មួយ​ពួក​ហៅ​ថា ពួក​តាត៌ នៅ​ក្នុង​តំបន់​មួយ​ខាង​ទិស​ពាយ័ព្យ​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ ក្នុង​កាល ព. ស. ៦២១ ឆ្នាំ ។ កាល​ជន​ពួក​នេះ​មាន​ជ័យជំនះ​ក្នុង​ការ​លុកលុយ​ចូល​មក​វាត​អំណាច​ក្នុង​ ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ​ប៉ែក​ខាង​លិច បាន​តាំង​ក្សត្រ​ជាតិ​របស់​ខ្លួន​មាន​ព្រះ​នាម​ថា សកៈ ឬសាលិវាហនៈ, ហើយ​ក៏​ចាប់​ផ្ដើម​រាប់​ឆ្នាំ​តាំង​ពី​មួយ​រៀង​មក, ហៅ​របៀប​ការ​រាប់​ឆ្នាំ​នោះ​ថា "ស័ក ឬ​សការជ" ដែល​ចំណេរ​ត​មក ហៅ​ថា "មហា​សករាជ" ប្រែ​ថា "សករាជ​ធំ" នេះ​កើត​មុន​ចុល្លសករាជ ៥៦០ ឆ្នាំ, ជាប់​មាន​ប្រើ​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង​តាំង​ពី​រវាង​សតវត្សរ៍​ទី​១០ នៃ​ពុទ្ធសករាជ (ព. ស. ៩២១) រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ប្រើ​អក្សរ​សង្ខេប​ថា ម. ស.1។
មហា​សករាជ ប្រាកដ​ជា​កើត​ឡើង​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ​ជា​ដំបូង​ក្នុង ព. ស. ៦២១ ឆ្នាំ អំពី​ជន​ពួក​មួយ ដែល​មាន​រៀបរាប់​ខាង​លើ​នេះ, មិន​មែន​កើត​ឡើង​ជា​ដំបូង​នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ​ដោយ​ព្រះ​កេតុមាលា​តាំង​ឡើង​ ក្នុង ព. ស. ៦២១ នោះ​ទេ ។ ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ ភាគ​ទី ២ ថា ព្រះ​កេតុមាលា​កាល​ស្ដេច​ឡើង​គ្រង​រាជ​សម្បត្តិ​ក្នុង ព. ស. ៦២១ ឆ្នាំ​មែន ជា​មួយ​នឹង​ឆ្នាំ​ដែល​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ​បង្កើត​ឲ្យ​ប្រើ​មហា​សករាជ, ប៉ុន្តែ​ទ្រង់​ពុំ​ទាន់​បញ្ញត្ត​ឲ្យ​ប្រើ​មហា​សករាជ ក្នុង​ឆ្នាំ​នោះ​នៅ​ឡើយ​ទេ ។ លុះ​ដល់​មក ព. ស. ៦២៣ ឆ្នាំ ព្រះ​កេតុមាលា​ទ្រង់​បាន​ទទួល​ឥន្ទ្រាភិសេក​ជា​ថ្មី ក៏​តាំង​ជា​មហា​សករាជ​ដរាប​មក ។ (ត្រង់​នេះ​ហើយ​ប្រហែល​ជា ព្រះ​កេតុមាលា​បញ្ញត្ត​ឲ្យ​ប្រើ​មហា​សករាជ តាម​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ ហើយ​គេ​និយម​ថា ព្រះ​កេតុមាលា​ផ្ដើម​បង្កើត​មហា​សករាជ ជា​ប្រឋម​នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ) ។
ចុល្លសករាជ
ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ភាគ​ទី ១ ទំព័រ ១៥២ ប្រាប់​ថា ចុល្លសករាជ ប្រែ​ថា "សករាជ​តូច" ៗ នេះ​ចាប់​ផ្ដើម​តាំង​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ចន្ទ​១២ កើត ខែ​ចែត្រ ឆ្នាំ​កុរ​ឯកស័ក ព. ស. ១១៨១​។
ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ភាគ​ទី ២ ទំព័រ ១.០៨១ ប្រាប់​ថា ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​ថា​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​អរិដ្ឋពល​ពាហនោ (ព្រះ​កេតុលាមា) បាន​តាំង​មហា​សករាជ ១ ក្នុង​កាល ព. ស. ៦២១ ។ ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​សន្ធិព​អមរិន្ទ​បរម​ព្រហ្មកិល (ពញាក្រែក) បាន​តាំង​ចុល្លសករាជ ១ ក្នុង​កាល ព. ស. ១១៨១ ក្នុង​ឆ្នាំ​ដែល​ទ្រង់​បាន​សោយរាជ្យ​នៅ​នគរ​ធំ ។
ក្នុង​ច្បាប់​រាជ​ពង្សាវតារ​ក្រុង​កម្ពុជាធិបតី​ខ្សែ ២ ប្រាប់​ថា គ. ស. ៦៣៩ ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​បទុម​សុរិយាវង្ស ស្ដេច​តាំង​ឲ្យ​មាន​ជា​ចុល្លសករាជ​ឡើង​រាប់ ១ រៀង​មក ។ ក្នុង​ច្បាប់​ប្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ក្រុង​កម្ពុជា ដែល​លោក​ទេពពិទូរ ឈឹម - ក្រសេម បាន​រួបរួម​ឡើង​ជា​ថ្មី​ថា ក្សត្រ​មន​បាន​តាំង​ឡើង​ជា​ដំបូង​ក្នុង​ប្រទេស​មន​នោះ​ក៏​បាន ។ បើ​នឹង​យល់​ថា ក្សត្រ​ខ្មែរ បាន​តាំង​ចុល្លសករាជ​ឡើង​ជា​ដំបូង​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​ក៏​បាន​ដែរ ។ ប៉ុន្តែ ត្រូវ​យល់​ថា មាន​តែ​ព្រះ​បាទ​ជយវរ្ម័ន​ទី ១ (2) ទ្រង់​បាន​តាំង​ចុល្លសករាជ​ឡើង​ជា​ដំបូង ក្នុង​ឆ្នាំ​ដែល​ទ្រង់​បាន​សោយរាជ្យ ក្នុង ព. ស. ១១៨១ នេះ ឃើញ​គួរ​ជាង ព្រោះ​ក្សត្រ​អង្គ​នេះ​សោយរាជ្យ​នៅ​នគរ​វត្ត ហើយ​បាន​តាំង​ប្រើ​ចុល្លសករាជ​ដរាប​មក (ដែល​ថា​យ៉ាង​នេះ​ដោយ​អាង​ច្បាប់​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ដែល​លោក​ទេពពិទូរ ឈឹម - ក្រសេម រួបរួម​ជាន់​ក្រោយ) ។
សករាជទាំង ៤ ដែលប្រើ​សករាជក្នុង​ប្រទេសកម្ពុជា គឺ ពុទ្ធសករាជ, មហា​សករាជ, ចុល្លសករាជ និង​គ្រិស្តសករាជ ។ ឯ​ពុទ្ធសករាជ និង​មហា​សករាជ ប្រាកដ​ជា​មាន​ដើម​កំណើត​កើត​ឡើង​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ដោយ​សារ​ជន​ជាតិ​ឥណ្ឌា​សាយ​ភាយ​ចូល​មក​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង​ផង បាន​ជា​ខ្មែរ​យើង​ចាប់​និយម​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ និង​មហា​សករាជ​ខ្លះ តាម​អារ្យធម៌​ឥណ្ឌៀ​តាំង​ពី​សម័យ​នោះ​មក ។ តែ​កាល​ពី​សម័យ​នគរភ្នំ​ជា​ដំបូង រហូត​មក​ទល់​គ្នា​នឹង​សម័យ​នគរ​ធំ ជនជាតិ​ខ្មែរ​ពុំ​ទាន់​បាន​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ​និង​ចុល្លសករាជ​ជា​ផ្លូវ​ការ​នៅ ​ឡើយ​ទេ ប្រើ​តែ​មហា​សករាជ​មួយ​យ៉ាង​ប៉ុណ្ណោះ លុះ​មក​ដល់​ខាង​ចុង​សម័យ​នគរ​ធំ ទើប​មាន​ប្រើ​ចុល្លសករាជ​ផង​ជា​ផ្លូវ​ការ រួម​ជា​មួយ​ពុទ្ធសករាជ និង​មហា​សករាជ រឿង​នេះ​ដឹង​បាន​ដោយ​សារ​មាន​សិលា​ចារឹក​ជា​ភស្ដុតាង ។

ចំណែក​គ្រិស្តសករាជ ចាប់​ផ្ដើម​ប្រើ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា តាំង​ពី​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ហរិរក្សរាមា​ឥស្សរាធិបតី (ព្រះ​អង្គ​ដួង) គឺ​តាំង​ពី ព. ស. ២៣៨៩ គ. ស. ១៨៤៧ រៀង​មក ដោយ​សារ​ប្រទេស​បារាំងសែស និង​ប្រទេស​កម្ពុជា មាន​ការ​ទាក់ទង​គ្នា​តាំង​ពី​សម័យ​នោះ​មក ។ ការ​រៀបរៀង​អត្ថបទ​សករាជ​ដូច​ខាង​លើ​នេះ ឃើញ​ថា​ត្រឹមត្រូវ​ល្មម​ទុក​ជា​គតិ​ទៅ​អនាគត​បាន ដោយ​មាន​ក្បួន​តម្រា​ជា​ភស្ដុតាង​គ្រប់​សករាជ, ប៉ុន្តែ បើ​ពិនិត្យ​អំពី​ការ​ប្រើ​សករាជ​នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង ក្នុង​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ជា​ផ្លូវ​ការ​ក្ដី ជា​សាធារណៈ​ក្ដី ឃើញ​ច្រើន​តែ​ប្រើ​គ្រិស្តសករាជ​ពុំ​សូវ​មាន​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ​ឡើយ ។ ហេតុ​នេះ ក្នុង​សម័យ​នេះ គួរ​លើក​យក​ពុទ្ធសករាជ​មក​ចុះ​ប្រើ​ជា​ផ្លូវ​ការ និង​ប្រើ​ជា​សាធារណៈ​ទុក​ជា​សរណៈ​ដល់​ពុទ្ធសករាជ, នេះ​ឃើញ​ថា​ជា​ទី​សមរម្យ​ដល់​ប្រទេស​កាន់​ពុទ្ធសាសនា ដូចជា​ប្រទេស​ថៃ​ជាដើម ។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119

ផ្សាយថ្ងៃទី ១២ ឧសភា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
នៅក្នុងគ្រាលំបាក សត្រូវរបស់សត្រូវរបស់អ្នកក្លាយជាមិត្តរបស់អ្នក។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 សហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស និងសហភាពសូវៀត នឹងមិនដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តបីផ្លូវឡើយ ប្រសិនបើពួកគេមិនបានចែករំលែកសត្រូវដ៏សាហាវមួយគឺ អាដុល ហ៊ីត្លែរ។ ជនជាតិអាមេរិកគឺជាអ្នកឯកោ ជនជាតិអង់គ្លេសគឺជាចក្រពត្តិនិយម ហើយសូវៀតគឺជាកុម្មុយនិស្ត ដែលជាអ្នកនយោបាយដែលមិនទំនងបំផុត។
ប៉ុន្តែនៅពេលដែលប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានបង្ហាញផែនការរបស់ខ្លួនសម្រាប់ការត្រួតត្រាពិភពលោកយ៉ាងច្បាស់ មេដឹកនាំនៃប្រទេស "ធំទាំងបី" គឺលោក ហ្វ្រែងគ្លីន ឌី. រូសវែលត៍ វីនស្តុន ឆឺឈីល និងលោក ចូសេហ្វ ស្តាលីន បានយល់ថា មធ្យោបាយតែមួយគត់ដើម្បីកម្ចាត់ណាស៊ីនិយម គឺត្រូវដាក់ភាពខុសគ្នាខាងនយោបាយ និងផ្ទាល់ខ្លួនដ៏សំខាន់របស់ពួកគេមួយឡែក ក្នុងនាមសន្តិសុខពិភពលោក។ សំណួរតែមួយគត់គឺថា តើមេដឹកនាំម្នាក់ៗមានឆន្ទៈលះបង់ប៉ុន្មានដើម្បីធ្វើឱ្យសម្ព័ន្ធភាពដ៏មិនស្រួលនេះដំណើរការ?
Roosevelt អ្នកអនុវត្តជាក់ស្តែងជឿនលឿន
នៅពេលដែលសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរផ្ទុះឡើងនៅឆ្នាំ 1939 លោក FDR ជិតត្រូវបានជ្រើសរើសឱ្យកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីអាណត្តិទីបីជាប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងនាមជាប្រធានាធិបតីដ៏ពេញនិយម និងជឿនលឿន។ សភាសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រជាជនអាមេរិកសង្ឃឹមថានឹងអង្គុយចុះក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។ អាមេរិកមានអារម្មណ៍ថាខ្លួនបានលះបង់ជីវិតយុវជនច្រើនជាងគ្រប់គ្រាន់នៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ ហើយមិនចង់ត្រូវបានទាញចូលទៅក្នុងជម្លោះអឺរ៉ុបដែលបង្ហូរឈាមមួយផ្សេងទៀតនោះទេ។
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
បន្ទាប់ពីអាល្លឺម៉ង់បានឈ្លានពានប្រទេសប៉ូឡូញក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1939 ដោយប្រឆាំងនឹងការទាមទាររបស់អង់គ្លេស និងបារាំង លោក FDR បានបដិសេធមិនចូលរួមក្នុងជម្លោះនោះទេ ដោយផ្ទុយទៅវិញបានប្រកាសថាសហរដ្ឋអាមេរិកអព្យាក្រឹត។ សូម្បីតែពេលដែលពួកណាស៊ីបានចូលទៅក្នុងប្រទេសបែលហ្ស៊ិក ហូឡង់ និងលុចសំបួរនៅនិទាឃរដូវបន្ទាប់ ដែលជំរុញឱ្យ Churchill អំពាវនាវឱ្យមានការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងពីអាមេរិក លោក FDR និងសភាបានបដិសេធមិនធ្វើអ្វីក្រៅពីផ្តល់ជំនួយហិរញ្ញវត្ថុ និងឧបករណ៍យោធាមួយចំនួនសម្រាប់បុព្វហេតុសម្ព័ន្ធមិត្ត។
ទំនាក់ទំនងរវាងលោក FDR និង Churchill បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីសម្ព័ន្ធភាពដ៏តានតឹងរវាងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យលោកខាងលិចដ៏អស្ចារ្យបំផុតទាំងពីរ។ ខាងសង្គម បុរសទាំងពីរគឺជាគូដ៏ល្អឥតខ្ចោះ - ទាំងមានទំនាក់ទំនងល្អ និងអភិជន ជាមួយនឹងទេពកោសល្យក្នុងការសន្ទនា។ ប៉ុន្តែ Churchill ដែលជាទាហាន និងជាមន្ត្រីដែលមានគ្រឿងឥស្សរិយយស គឺជាអ្នកការពារដ៏ខ្លាំងក្លារបស់ចក្រភពអង់គ្លេស ដែលនៅតែគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំទូលាយចាប់ពីអាហ្វ្រិក រហូតដល់ឥណ្ឌា រហូតដល់ចុងបូព៌ា។ ម្យ៉ាងវិញទៀត FDR គឺជាអ្នករិះគន់យ៉ាងខ្លាំងក្លាចំពោះអ្វីដែលគាត់មើលឃើញថាជាអំពើអាក្រក់នៃចក្រពត្តិនិយម។
មិនមានទំនាក់ទំនងសង្គមងាយស្រួលបែបនេះរវាង FDR និង Stalin ដែលជាមេដឹកនាំផ្តាច់ការកុម្មុយនិស្តដែលបានបោសសម្អាតការប្រឆាំងនយោបាយទាំងអស់យ៉ាងសកម្មនោះទេ ទោះបីជាវាមានន័យថាសម្លាប់ ឬចាប់មនុស្សដាក់គុកនៅក្នុងជួរខ្ពស់បំផុតនៃរដ្ឋាភិបាល និងយោធាសូវៀតក៏ដោយ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ Roosevelt បានទទួលស្គាល់ពីអត្ថប្រយោជន៍នយោបាយនៃទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត ជាពិសេសជារបាំងប្រឆាំងនឹងជប៉ុន។ តាមពិតទៅ នៅក្នុងឆ្នាំដំបូងរបស់គាត់ក្នុងនាមជាប្រធានាធិបតី FDR បានចាត់វិធានការដើម្បីទទួលស្គាល់អត្ថិភាពនៃសហភាពសូវៀត និងធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយវិមានក្រឹមឡាំងមានលក្ខណៈធម្មតា។
ពេញមួយឆ្នាំ១៩៤០ និងភាគច្រើននៃឆ្នាំ១៩៤១ សហរដ្ឋអាមេរិកនៅតែអព្យាក្រឹត ទោះបីជាយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាល្លឺម៉ង់បានវាយប្រហារទីក្រុងអង់គ្លេសក្នុងការវាយប្រហារ "បំផ្ទុះគ្រាប់បែក" ពេលយប់ប្រឆាំងនឹងគោលដៅយោធា និងស៊ីវិលក៏ដោយ។ ក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នានោះ ហ៊ីត្លែរបានក្បត់នឹងកតិកាសញ្ញាមិនឈ្លានពានរបស់គាត់ជាមួយស្តាលីន ហើយបានឈ្លានពានសហភាពសូវៀតនៅថ្ងៃទី 22 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 1941 ដោយបានបង្កឱ្យមានសង្គ្រាមឡើងវិញរវាងប្រទេសណាស៊ី និងកុម្មុយនិស្ត។ ការឆ្លើយតបចម្បងរបស់ FDR ក្នុងករណីទាំងពីរគឺការពង្រីកកិច្ចព្រមព្រៀងជួល-ជួលដល់ Churchill និងស្តាលីនសម្រាប់អាវុធ និងសម្ភារៈដែលផលិតនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។
បន្ទាប់មក នៅថ្ងៃទី 7 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1941 ជប៉ុនបានវាយប្រហារ Pearl Harbor ដោយបង្ខំឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកប្រកាសសង្គ្រាមលើប្រទេសជប៉ុន។ អាល្លឺម៉ង់ និងអ៊ីតាលី ដែលជាមហាអំណាចអ័ក្សពីរផ្សេងទៀត បានប្រកាសសង្គ្រាមលើអាមេរិកនៅថ្ងៃទី 11 ខែធ្នូ។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 មិនថាចូលចិត្តឬអត់នោះទេ។
សម្ព័ន្ធមិត្តដ៏អស្ចារ្យ៖ អាពាហ៍ពិពាហ៍កាំភ្លើងខ្លីបីផ្លូវ
នៅថ្ងៃទី 1 ខែមករា ឆ្នាំ 1942 តិចជាងមួយខែបន្ទាប់ពីការវាយប្រហារ Pearl Harbor សហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស និងសហភាពសូវៀត បានចុះហត្ថលេខាលើ "សេចក្តីប្រកាសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ" ដែលជាឯកសារមិនជាប់កាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ ដែលទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បានចងសម្ព័ន្ធភាពដ៏ធំទាំងបី ដើម្បីការរស់រានមានជីវិតទៅវិញទៅមករបស់ពួកគេ។ គ្មានមហាអំណាចទាំងបីណាអាចកម្ចាត់ហ៊ីត្លែរដោយខ្លួនឯងបានទេ ប៉ុន្តែពួកគេបានរួមគ្នារៀបចំផែនការបំបែក និងធ្វើឱ្យកងកម្លាំងអាល្លឺម៉ង់ដែលហាក់ដូចជាមិនអាចបញ្ឈប់បានចុះខ្សោយ។ Churchill មិនទុកចិត្តស្តាលីនយ៉ាងខ្លាំង ហើយស្តាលីន ដែលល្បីល្បាញដោយសារការភ័យខ្លាច មិនបានទុកចិត្តនរណាម្នាក់ឡើយ។ តាំងពីដំបូងមក FDR បានរកឃើញខ្លួនឯងនៅចំកណ្តាល ដោយបានបំបាត់ការភ័យខ្លាចរបស់ Churchill ចំពោះការដណ្តើមយកអឺរ៉ុបរបស់កុម្មុយនិស្ត ខណៈពេលដែលចិញ្ចឹមសេចក្តីប្រាថ្នារបស់ស្តាលីន សម្រាប់ការចូលរបស់សហភាពសូវៀតទៅក្នុងកម្រិតកំពូលនៃអំណាចនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច។
នៅក្នុងសារឯកជនមួយទៅកាន់ Churchill នៅដើមដំបូងនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍បីផ្លូវដ៏តានតឹង FDR បានទទួលស្គាល់ការព្រួយបារម្ភរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេស ខណៈពេលដែលធ្វើករណីមួយសម្រាប់ការនាំសហភាពសូវៀតចូលទៅក្នុងរង្វង់នៃ "ប្រជាជាតិស៊ីវិល័យ"។
«យើងទាំងអស់គ្នាយល់ស្រប...ចំពោះភាពចាំបាច់នៃការមានសហភាពសូវៀតជាសមាជិកដែលត្រូវបានទទួលយកយ៉ាងពេញលេញ និងស្មើភាពគ្នានៃសមាគមនៃមហាអំណាចដែលបង្កើតឡើងសម្រាប់គោលបំណងទប់ស្កាត់សង្គ្រាមអន្តរជាតិ» លោក FDR បានសរសេរទៅកាន់ Churchill ក្នុងឆ្នាំ 1944 ថា «វាគួរតែអាចធ្វើទៅបានក្នុងការសម្រេចបាននូវរឿងនេះដោយការកែតម្រូវភាពខុសគ្នារបស់យើងតាមរយៈការសម្របសម្រួលដោយភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ ហើយរឿងនេះគួរតែអូសបន្លាយពេលវេលាពីរបីឆ្នាំរហូតដល់កុមាររៀនចេះដើរតេះតះ»។
របៀបដែលលោក FDR បានឈ្នះលើ «ពូ Joe» នៅឯសន្និសីទទីក្រុងតេអេរ៉ង់
លោក FDR លោក Churchill និងលោក Stalin បានជួបគ្នាជាលើកដំបូងនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៣ ក្នុងអំឡុងពេលសន្និសីទប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងតេអេរ៉ង់។ ចាប់តាំងពីពេលដែលជនជាតិអាមេរិកចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមមក លោក Stalin បានជំរុញឱ្យមានការឈ្លានពានរួមគ្នារវាងអង់គ្លេស-អាមេរិកនៅអឺរ៉ុបខាងលិច ដើម្បីទាញទាហានអាល្លឺម៉ង់ចេញពីរណសិរ្សខាងកើត ជាកន្លែងដែលសូវៀតកំពុងរងការខាតបង់យ៉ាងច្រើន។ នៅទីក្រុងតេអេរ៉ង់ ជនជាតិអាមេរិក និងអង់គ្លេសបានប្តេជ្ញាចិត្តចំពោះការឈ្លានពានដ៏ធំមួយនៅឆ្នាំ ១៩៤៤ លើឆ្នេរសមុទ្របារាំង (“ប្រតិបត្តិការ Overlord”) ជាថ្នូរនឹងការសន្យារបស់ស្តាលីនក្នុងការចូលរួមក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជប៉ុន។
នៅទីក្រុងតេអេរ៉ង់ លោក Roosevelt ក៏បានជួបជាមួយលោក Stalin ជាឯកជនដើម្បីពិភាក្សាអំពីតួនាទីស្នូលរបស់សហភាពសូវៀតនៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិក្រោយសង្គ្រាម។ លោក Roosevelt បានចែករំលែកចក្ខុវិស័យរបស់លោកជាមួយលោក Stalin អំពីពិភពលោកដ៏សន្តិភាពមួយដែលគ្រប់គ្រងដោយ “ប៉ូលីសទាំងបួន” នៃសហរដ្ឋអាមេរិក គឺចក្រភពអង់គ្លេស ចិន និងសហភាពសូវៀត ហើយបានបង្ហាញ “ពូ Joe” ថាអាមេរិកមានឆន្ទៈក្នុងការចរចាដោយផ្ទាល់ជាមួយសហភាពសូវៀត ដើម្បីបម្រើផលប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមករបស់ពួកគេ។
លោកស្រី Susan Butler អ្នកនិពន្ធសៀវភៅ Roosevelt and Stalin: Portrait of a Partnership បាននិយាយថា “អ្វីដែលលោក Stalin ចង់ធ្វើគឺធ្វើឱ្យប្រទេសរុស្ស៊ីរស់ឡើងវិញជាមហាអំណាចពិភពលោកដ៏អស្ចារ្យ”។ «ស្តាលីនពិតជារីករាយណាស់ដែលបានធ្វើអ្វីដែលលោក FDR ចង់បាន។ លោក Roosevelt កំពុងលាតដៃរបស់គាត់ - ប្រសិនបើអ្នកមានឥរិយាបថល្អ អ្នកអាចស្មើនឹងខ្ញុំបាន»។
«តាមទស្សនៈផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំគិតថាលោក Roosevelt គឺជាមនុស្សតែម្នាក់គត់ដែលលោក Stalin ទុកចិត្ត» លោក Butler បន្ថែម។ «ខ្ញុំគិតថាពួកគេមានការយល់ដឹងអំពីពិភពលោក។ វាមិនមានអ្វីទាក់ទងនឹងការពិតដែលថាលោក Stalin គឺជាមនុស្សឆ្កួតដែលមានអារម្មណ៍ភ័យខ្លាចនោះទេ។ ប្រសិនបើលោក Stalin ទុកចិត្តនរណាម្នាក់ គាត់ទុកចិត្តលោក Roosevelt ពីព្រោះលោក Stalin ទទួលបានលទ្ធផលល្អនៅក្នុងដៃរបស់លោក FDR»។
នៅយ៉ាល់តា សម្ព័ន្ធភាពមួយស្ថិតនៅលើគែម
លើកទីពីរ និងចុងក្រោយដែលមេដឹកនាំដ៏អស្ចារ្យទាំងបីបានជួបគ្នាគឺនៅឯសន្និសីទយ៉ាល់តាក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1945។ កិច្ចប្រជុំនេះគឺខុសគ្នាខ្លាំងពីទីក្រុងតេអេរ៉ង់ ដោយ FDR មានជំងឺយ៉ាងច្បាស់ និងជ័យជម្នះរបស់សម្ព័ន្ធមិត្តលើប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ដែលអាចមើលឃើញយ៉ាងច្បាស់។
លោក Butler និយាយថា "នៅពេលនោះ FDR, Churchill និង Stalin មានការព្រួយបារម្ភកាន់តែខ្លាំងអំពីការបញ្ឈប់សង្គ្រាមលោកលើកទីបី"។ "ពួកគេគិតថាមានលទ្ធភាពដ៏អស្ចារ្យដែលប្រទេសអាល្លឺម៉ង់នឹងព្យាយាមគ្រប់គ្រងពិភពលោកម្តងទៀត។ [ការបង្កើតអង្គការសហប្រជាជាតិក្រោយសង្គ្រាម] គឺជាកង្វល់ចម្បងរបស់ FDR ដែលជាមូលហេតុដែលគាត់បានអំពាវនាវឱ្យមានសន្និសីទនៅយ៉ាល់តា"។

នៅយ៉ាល់តា បុរសទាំងបីនាក់បានសន្មតថាសង្គ្រាមជាមួយជប៉ុននឹងផ្ទុះឡើងយូរបន្ទាប់ពីហ៊ីត្លែរបានចុះចាញ់។ ដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រផ្នែកយោធាសូវៀតជាបន្តបន្ទាប់ប្រឆាំងនឹងជប៉ុន និងទទួលបានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការពេញលេញរបស់ស្តាលីននៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ FDR និង Churchill បានយល់ព្រមលើសម្បទានមួយចំនួនដែលមានផលវិបាកជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម សូវៀតនឹងរក្សាការគ្រប់គ្រងលើផ្នែកមួយនៃប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ហើយសហភាពសូវៀតក៏នឹងមានសេរីភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងដើម្បីជះឥទ្ធិពលដល់រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសជិតខាងនៅអឺរ៉ុបខាងកើត និងអាស៊ីរបស់ខ្លួន។
មានក្តីសង្ឃឹមដ៏ភ្លឺស្វាងថា ស្មារតីសហប្រតិបត្តិការរបស់សម្ព័ន្ធមិត្តដ៏អស្ចារ្យនឹងនៅតែបន្តកើតមានបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 ប៉ុន្តែជាមួយនឹងការស្លាប់របស់លោក FDR ត្រឹមតែពីរខែបន្ទាប់ពីទីក្រុងយ៉ាល់តា សក្ដានុភាពនយោបាយបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង។ សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលឥឡូវនេះស្ថិតនៅក្រោមការបញ្ជារបស់លោក Harry Truman ដែលជាមេដឹកនាំតឹងរ៉ឹង បានបដិសេធការសន្យារបស់លោក FDR ក្នុងការខ្ចីប្រាក់ទៅឱ្យសូវៀតសម្រាប់ការកសាងឡើងវិញនូវសេដ្ឋកិច្ចដែលខូចខាតរបស់ពួកគេ។ រួមផ្សំជាមួយនឹងការភ័យខ្លាចរបស់អាមេរិក និងអង់គ្លេសចំពោះការរីករាលដាលនៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្តនៅអឺរ៉ុបខាងកើត និងអាស៊ី ឆាកត្រូវបានរៀបចំសម្រាប់សង្គ្រាមត្រជាក់។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119

ផ្សាយថ្ងៃទី ១១ ឧសភា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)
ព្រះបាទអរិដ្ឋពលពាហនោ រឺ កេតុមាលា (គ.ស ៦២-៤៦៨) រជ្ជកាល (គ.ស ៧៨-៤៦៨) ព្រះអង្គគឺជាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរទី៧ ដែលបានសោយរាជ្យពីព្រះបាទទេវង្សអស្ចារ្យ ទ្រង់មានព្រះជន្មរហូតដល់ទៅ ៤០៦ វស្សា។ បើតាមវចនានុក្រមជួនណាត កេតុមាលា គឺជា ព្រះ​នាម​ស្ដេច ១ អង្គសោយ​រាជ្យ​នៅ​នគរ​ធំ គឺ​ព្រះ​បាទជយវម៌្មទី៣។
ពាក្យ​ថា សករាជ (ឬ ស័ក) នេះ​កើត​ឡើង​អំពី​ជន​មួយ​ពួក ហៅ​ថា​ពួកតាត៌ នៅ​ក្នុង​តំបន់​មួយ​ខាង​ទិស​ពាយ័ព្យ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា, កាល​ពុទ្ធ​សករាជ ៦២១ ឆ្នាំ, ជន​ពួក​នេះ​បាន​លុក​លុយ​ចូល​មក​វាត​អំណាច​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ប៉ែក​ខាង​លិច បាន​តាំង​ក្សត្រិយ៍​ជាតិ​របស់​ខ្លួន​មាន​ព្រះ​នាម​ថា សកៈ (ឝក) ឬ សាលិវាហនៈ (ឝាលិវាហន) ក៏​តាំង​ការ​រាប់​ឆ្នាំ​តាំង​ពី​មួយ​រៀង​មក, ហៅ​របៀប​ការ​រាប់​ឆ្នាំ​នោះ​ជា ស័ក (ឝក) ឬ សករាជ (ឝក--), ដែល​ចំណេរ​ត​មក ហៅ​ថា មហា​សករាជ ជាប់​មាន​មក​ក្នុង​ប្រទេស​យើង​រៀង​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ។ ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​ថា ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​អរិដ្ឋពល​ពាហនោ (ព្រះ​កេតុមាលា) បាន​តាំង​មហា​សករាជ ១ ក្នុង​កាល​ពុទ្ធ​សករាជ ៦២១; ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​បទុម​សុរិយ​វង្ស​បាន​តាំង​ចុល្ល​សករាជ ១ ក្នុង​កាលពុទ្ធ​សករាជ ១១៨៣។
កាលណោះព្រះមាតាព្រះកេតុមាលា ​​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ទ្រង់​សុបិន​ឃើញ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​យាងចុះ​មក​ស្ទាប​ពោះ​ ព្រះ​នាង​ ​ហើយ​បាន​ប្រទាន​កម្រង​ពេជ្រចរណៃ​ជះ​ចែងចាំង​ពន្លឺ​ភ្លឺ​ផ្លេក​ឆ្លុះ​ថ្លា​ មាន​ប្រាំពីរ​ពណ៌។​ ​ព្រះ​នាង​បាន​ទូល​ថ្វាយ​ព្រះរាជា​អំពី​សុបិន​នោះ​តាម​ដំណើរ។​ ​ក្រោយ​បាន​សណ្ដាប់​សុបិន​ ​ព្រះបាទ​ទេវង្សអស្ចារ្យ​កោះហៅ​ហោរា​ឲ្យ​ទស្សន៍​ទាយ។​ ​ហោរា​បាន​ទូល​ថ្វាយ​ថា​ ​ព្រះ​អគ្គមហេសី​នឹង​ទ្រង់​មានគភ៌​ ​មាន​បុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ ​មាន​ឫទ្ធិ​អំណាច​ ​តេជៈ​បារមី​ខ្លាំងពូកែ​ឈ្នះ​អស់​មារ​សត្រូវ​គ្រប់​ទិស​ទី។​ ​បន្ទាប់​មក​ព្រះ​នាង​ក៏​មានគភ៌​មែន។​ គ្រប់​ខែ​ថ្ងៃ​កាលណា​ ​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ប្រសូត​បាន​បុត្រ​មួយ​អង្គ​ក្នុង​ឆ្នាំច ​ព.ស​ ​៦០៦ ត្រូវជា​ គ.ស​ ៦២។​ ​ព្រះរាជបុត្រ​នោះ​មាន​រូបឆោម​លោម​ពណ៌​ល្អ​ស្អាត​ណាស់​ ​ព្រះ​មាតាបិតា​បាន​ដាក់​ព្រះ​នាម​ឲ្យ​ថា​ ​“ព្រះ​កេតុមាលា” ដើម្បី​រំលឹក​ឲ្យ​សម​ទៅ​តាម​សុបិន។
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
កាលណោះ​ព្រះ​ កេតុមាលា​ព្រះ​ជន្ម​បាន​ ៦​ វស្សា​ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ដែល​ជា​ឪពុក​ដើម​ ​ដោយសារ​នឹក​ស្រណោះ​កូន​ខ្លាំង​ពេក​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​ទេវបុត្រ​ព្រះ​នាម​មាតុលី ​ ​រៀបចំ​រាជរថ​ពេជ្រ​យន្ដ​ធ្វើ​ដំណើរ​ចុះ​ទៅ​ស្ថាន​មនុស្សលោក​ ​ទៅ​ទទួល​យាង​យក​ព្រះ​រាជបុត្រ​មក​លេង​កំសាន្ដ​នៅ​ស្ថាន​ត្រៃត្រិង្ស។ ​​ពីព្រោះ​អតីតជាតិ​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​ត្រូវជា​កូន​របស់​ព្រះឥន្ទ្រ​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​បាន​ទទួលបញ្ជា​ ​និង​បេសកកម្ម​ឪពុក​ ​មក​ចាប់ជាតិ​ជា​មនុស្សលោក​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ​ដើម្បី​ជួយ​ការពារ​ថែរក្សា​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ ​និង​ស្រុក​ខ្មែរ​ឲ្យ​បាន​ជួប​តែ​សេចក្ដីសុខ​សន្ដិភាព​ក្សេមក្សាន្ដ​ ​ប្រកប​ទៅ​ដោយ​ជោគជ័យ​ ​សេរី​មង្គល​ ​សម្បូណ៌​សប្បាយ​ចម្រុងចម្រើន​ជា​និច្ច​និរន្ដ។​
ពេល ​ព្រលប់​យប់​រាត្រី​ ​ឈាន​ជើង​មក​ដល់​កាលណា ទេវបុត្រ​ព្រះ​មាតុលី​ ​ក៏​បរ​ព្រះ​រាជរថ​ចុះ​មក​លើ​ផែន​ពសុធា​ ​អនុវត្ដ​ទៅ​តាម​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ។​ ​ព្រឹក​ព្រហាមស្រាងៗ​ ​ដោយ​ដឹង​ថា​បាត់​ព្រះរាជបុត្រ​ ​ក្សត្រា​ក្សត្រី​ទាំង​ពីរ​អង្គ​កើតទុក្ខ​សោកសង្រេង​ ​ភ័យ​ព្រួយបារម្ភ​ឥតឧបមា​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​បាន​កោះហៅ​ក្រុម​ហោរាសាស្ដ្រ​បុរោហិត​ឲ្យមក​ប្រជុំ​ជំនុំ​ គិតគូរ​ពិចារណា​ទស្សន៍​ទាយ​មើល​អស់​គ្រប់​ជើង​លេខ​ ​ដើម្បី​ឲ្យ​បានដឹង​អំពី​ហេតុផល​ការ​ពិត​ ​ហោរា​បាន​ទស្សន៍​ទាយ​ទូល​ព្រះរាជា​ថា​ ​មនុស្ស​ម្នា​ទាំងអស់​ក្នុង​ព្រះ​មហានគរ​ត្រូវ​តែ​សមាទាន​កាន់​សីលធម៌​ ​តាម​ក្រឹត្យ​ក្រម​វិន័យ​ព្រះពុទ្ធ​ឱវាទ​ចំនួន​ប្រាំពី​ថ្ងៃ​ ​ពេល​នោះ​គេ​នឹង​រក​ឃើញ​ព្រះ​កេតុមាលា​ជា​មិន​ខាន។​
ចំណែក ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​វិញ​ ​កាលបើ​បាន​ជួប​ព្រះរាជបុត្រ​ ​បាន​ខំ​បង្ហាត់បង្រៀន​កូន​ឲ្យ​ចេះ​ចង​ចាំ​ដឹង​ ​ឮ​ ​យល់​នូវ​អស់​គ្រប់​ចំណេះវិជ្ជា​សិល្បសាស្ដ្រ​ ​និង​ពាក្យ​ប្រៀនប្រដៅ​អប់រំ​ច្បាប់​វិន័យ​ទសពិធរាជធម៌​ ​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​ដឹកនាំ​ប្រទេស​ជាតិ​ ​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​ព្រះឥន្ទ្រ​បាន​យក​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​ទៅ​ឧទ្យាន​ព្រះ​អង្គ​ផ្ទាល់​ ​ឲ្យ​មុជទឹក​ក្នុង​អាង​អប់ផ្កា​ ​ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ​ប្រាំពីរ​ដង​ ​ក្នុង​រយៈពេល​ប្រាំពីរ​ថ្ងៃ​ ​ឱកាស​នោះ​ទេវតា​ព្រាហ្មណ៍​ម្នាក់​ ​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ ​យាង​ឲ្យមក​សូត្រ​វេទមន្ដ​ ​ចម្រើន​ព្រះ​ជន្ម​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​ឲ្យ​អាយុ​វែង​ច្រើន​រយ​វស្សា​ ​មិនតែប៉ុណ្ណោះ​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​បាន​ដើរ​កំសាន្ដ​ទៅ​ស្ពាន​ត្រៃត្រិង្ស​ ​មើល​អស់​វាំង​ប្រាសាទ​គ្រប់​ធុន​គ្រប់​ធី​ ​រហូត​ទៅ​ដល់​ក្រោលគោ​សួគ៌​ទៀត។​
ប្រាំពីរ​ថ្ងៃ​ ក្រោយមក​ ​ដោយសារ​កម្លាំង​អំណាច​ធម៌​ ​និង​ឧបោ​សថសីល​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ទូទាំង​ប្រទេស​ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ក៏​បញ្ជា​ឲ្យ​ទេវបុត្រ​មាតុលី​ ​ដង្ហែ​នាំ​ព្រះ​កេតុមាលា​ចុះ​ទៅ​ស្ថាន​កណ្ដាល​ ​ដាក់​ក្នុង​ព្រះ​បរមរាជវាំង​ព្រះ​មហានគរ​វិញ។​ ​ព្រះបាទ​ទេវង្សអស្ចារ្យ​ ​និង​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ ​ទ្រង់​សប្បាយ​រីករាយ​ក្នុង​ព្រះ​ហឫទ័យ​ឥតឧបមា​ ​ក្រោយ​ដែល​បាន​ជួប​មុខ​ ​រក​ឃើញ​ព្រះរាជបុត្រ។​
ប្រាសាទនគរវត្ត
ក្នុង ​ខណៈ​ជាមួយ​គ្នា​នោះ​ដែរ​ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​បាន​ចាត់ចែង​ ​បញ្ជា​ឲ្យ​វិស្សកម្ម​ទេវបុត្រ​ ​ឬ​ព្រះ​ពិស្ណុការ​ ​និង​ទេវបុត្រ​ចំនួន​ប្រមាណ ​៥០០ ​អង្គ​ទៀត​ ​ចុះ​មក​ចាប់ជាតិ​មាន​កំណើត​ជា​មនុស្សលោក​លើ​ទឹកដី​ខ្មែរ​ ​ដើម្បី​ធំ​ដឹងក្ដី​ឡើង​កាលណា​ត្រូវ​តែ​នាំ​គ្នា​រៀបចំ​កសាង​ប្រាង្គ​ ប្រាសាទ​ថ្វាយ​ព្រះ​កេតុមាលា។​
ចាប់ជាតិ​កើតជា​ មនុស្ស​កាលណា​ ​ព្រះ​វិស្សកម្ម​ទេវបុត្រ​ ​មានឈ្មោះ​ចៅ​ចិត្ដ​កុមារ​ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ប្រាជ្ញា​ភ្លឺ​មោះមុត​ ​ចេះ​ចង​ចាំ​គ្រប់​តម្រិះវិជ្ជា​ទាំងអស់​គ្មាន​ភ្លេច​ភ្លាត់​ភាន់​ច្រឡំ​ ឡើយ។​ ​អាយុ​បាន​ ៨ ​ឆ្នាំ​ ​ព្រះ​វិស្សកម្ម​ទេវបុត្រ​ ​ឬ​ព្រះ​ពិស្ណុការ​ ​ឬ​ចៅ​ចិត្ដ​កុមារ​បាន​សុំ​ខ្លួន​ចូល​ទៅ​បម្រើ​ព្រះមហាក្សត្រ​ព្រះបាទ​ ទេវង្សអស្ចារ្យ។​ ​ដោយ​យល់​ឃើញ​ថា​ ​ចៅ​ចិត្ដ​កុមារ​ជា​ក្មេង​ម្នាក់​មាន​ចំណេះ​វិជ្ជា​ខ្ពង់ខ្ពស់​ ​មាន​ប្រាជ្ញា​វាងវៃ​ ​ឆ្លៀវឆ្លាត​ពូកែ​អស្ចារ្យ​ ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​ចាត់ចែង​តាំង​ជា​មេជាង​ប្រចាំ​ក្នុង​ព្រះ​បរមរាជវាំង​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​បញ្ជា​ព្រះ​ពិស្ណុការ​ឲ្យ​សាង​វាំង​ប្រាសាទ​ ​និង​កំពែង​នគរ​នានា​ជា​ច្រើន។​
ក្នុង​ឆ្នាំច​ ​ព.ស​ ៦១៨​ ​ត្រូវជា ​គ.ស​ ​៧៤ ចៅ​ចិត្ដ​កុមារ​ ​និង​មេជាង​ឯទៀត​បាន​សាង​ធ្វើ​ប្រាសាទ​ ​និង​បូជនីយដ្ឋាន​អំពី​ថ្ម​ដោយ​មាន​ទាំង​ជីក​បារាយណ៍​ ​សង់ស្ពាន​ ​និង​ថ្នល់​ផង។​
តែ​បើ​តាម​ ​“ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ​ភាគ​ទី​៥” របស់​ពុទ្ធ​សាសន​បណ្ឌិត្យ​វិញ​ ​ព្រះ​ពិស្ណុការ​មិនមែន​ចុះ​មក​ពី​ឋានសួគ៌​តាម​បញ្ជា​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ ទេ។​ ​ព្រះ​ពិស្ណុការ​ជា​កូនប្រុស​របស់​ទេពធីតា​ទិព្ធ​សុតាច័ន្ទ​ ​និង​ចិក លឹម​សេង​ ដែល​រស់នៅ​ក្រុង​សៀងហៃ​ ​នៃ​ប្រទេស​ចិន។​ ​តាម​រឿង​ព្រេង​និទាន​នោះ​ ​ថ្ងៃមួយ​ ​នាង​ទិព្ធសុតាច័ន្ទ​ ​និង​ទេពធីតា​បួន​អង្គ​ទៀត​បាន​នាំ​គ្នា​ចុះ​មក​លេង​ឋាន​កណ្ដាល​ ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ផ្កា​គ្រប់​ពណ៌​ ​រីក​ចម្រុះ​ស្គុះស្គាយ​ព្រោងព្រាត​ ​ជះ​ក្លិន​ពិដោរ​ឈ្ងុយ​ឈ្ងប់​សុះសាយ​ក្នុង​សួនច្បារ​ចិក លឹមសេង​ ​ទេពធីតា​ទិព្ធសុតាច័ន្ទ​ ​ដែល​ខំ​ទប់ចិត្ដ​អារម្មណ៍​មិន​បាន​ ​ក៏​លូកដៃ​ទៅ​លួច​កាច់​បេះ​ផ្កា​បាន​ប្រាំមួយ​ទង​ ​ដោយសារ​កំហុស​នេះ​ ​នាង​ត្រូវ​ទទួល​កម្មពៀរ​វេរា​ចុះ​មក​រស់នៅ​ធ្វើ​ជា​ប្រពន្ធ​បម្រើ​ចិក លឹមសេង​ ចំនួន​៦​ឆ្នាំ​ ​គឺ​មួយ​ទង​ផ្កា​ស្មើ​នឹង​មួយ​ឆ្នាំ។​ ​ទេពធីតា​បាន​បម្រើ​ចិក លឹមសេង​ដោយ​គ្មាន​ហ្មង។​ ​មួយ​ឆ្នាំ​ក្រោយមក​ ​នាង​ប្រសូត្រ​បាន​កូន​ប្រុស​មួយ​ ​ហើយ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា​ពិស្ណុការ។​ ​ព្រះ​ពិស្ណុការ​ត្រូវ​បាន​ម្ដាយ​នាំ​យក​ទៅ​សិក្សា​រៀន​សូត្រ​គ្រប់​អស់​ វិជ្ជា​ជាង​ជ្រៅជ្រះ​នៅ​ឋានសួគ៌។​ ព្រះ​ពិស្ណុការ​ ​ឬ​ចៅ​ចិត្ដ​កុមារ​ ​បាន​សាង​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​ ​ជា​ច្រើន​ថ្វាយ​ដល់​ព្រះមហាក្សត្រ​មាន​ជា​អាទិ​ ​ប្រាសាទ​បាយ័ន​ ​បាពួន​ ​ភិមាន​អាកាស​ ​រំលេច​ដោយ​ក្បូរ​ក្បាច់រ​ចនា​ល្អ​ប្រណិត​ ​អម​ទៅ​ដោយ​រូប​សត្វ​ដូច​ជា​ ​នាគ​ ​គ្រុឌ​ ​ក្រពើ​ ​សិង្ហ ​តោ​ ​ដំរី៘​ ​ថ្ងៃមួយ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ទេវង្សអស្ចារ្យ​ ​បាន​បង្គាប់​ឲ្យ​ព្រះ​ពិស្ណុការ​រៀបចំ​សាង​ប្រាសាទ​មួយទៀត​សម្រាប់​ថ្វាយ​ ដល់​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​ប្រាសាទ​ដ៏​សែន​ល្អ​ប្រណិត​នេះ​ ​ថ្ងៃ​ក្រោយមក​មានឈ្មោះ​ថា​ នគរវត្ដ​ ​ដោយសារ​ព្រះ​កេតុមាលា​បាន​ដាក់​ថ្វាយ​ឧទ្ទិស​ចំពោះ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។ ​ ​ប្រាសាទ​នគរវត្ដ​មាន​ទម្រង់​ទ្រង់ទ្រាយ​ដូច​ក្រោល​គោ​សួគ៌​របស់​ព្រះឥន្ទ្រ ​ ​ពីព្រោះ​កាល​ព្រះ​អង្គ​បាន​យាង​ទៅ​ស្ថាន​ត្រៃត្រិង្ស​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​បាន​ទត​ឃើញ​ប្រាសាទ​ធំៗ​ ​ល្អល្អះ​ជា​ច្រើន​មាន​ទាំង​ក្រោល​គោ​សួគ៌​ផង។​ ​ដោយហេតុ​ព្រះ​អង្គ​មិន​ហ៊ាន​មានចិត្ដ​លោភលន់​ ​ប្រាថ្នា​ចង់បាន​ប្រាសាទ​ដូច​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ហើយ​ដើម្បី​ជៀសវាង​កុំ​ឲ្យ​ក្លាយជា​ការ​ប្រមាថ​កាតទាន​ដល់​ចេស្ដា​ព្រះឥន្ទ្រ​ ​ទើប​បានជា​ព្រះ​កេតុមាលា​ទ្រង់​សម្រេចចិត្ដ​ ​ចង់បាន​ត្រឹមតែ​ក្រោល​គោ​ព្រះឥន្ទ្រ​ប៉ុណ្ណោះ។​ សម្ដេច ​ទេវង្សអស្ចារ្យ​ក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​៦​ ​សោយរាជសម្បត្ដិ​នគរ​កម្ពុជា​បាន​៧៨​ឆ្នាំ​ ​ព្រះ​អង្គ​សុគត​​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​១០៨​វស្សា​ដោយជំងឺ​ជរាពាធ។​ ព្រះ​កេតុមាលា​ត្រូវ​ឡើង​សោយរាជសម្បត្ដិ​បន្ដ​ពី​ព្រះ​បិតា​ ​ពិធី​អភិសេក​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​យ៉ាង​អធិកអធម​គគ្រឹកគគ្រេង​នៅ​ថ្ងៃ​ ១០​កើត ខែ​ផល្គុន​ ​ឆ្នាំឆ្លូវ ​ព.ស​ ៦២១​ ​ត្រូវជា​ គ.ស ​៧៨​ ​នៅវេលា​ម៉ោង​៧​ព្រឹក​ ​កាលនោះ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ព្រះ​ជន្ម​១៦​វស្សា។​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​ជា​ក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​៧។​ ​ព្រះ​នាម​ព្រះ​អង្គ​ជា​ក្សត្រ​គឺ​ ​ព្រះ​អរិដ្ឋពលពាហនោ។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​គ្រប់គ្រង​ផែនដី​ដោយ​សន្ដោស​ធម៌​ប្រោសប្រណី​ ​និង​ទសពិធរាជធម៌។
ដោយ​ព្រះ​អង្គ​មាន​រូបឆោម​លោម​ ពណ៌​ ​សម្ផស្ស​ឆើតឆាយ​លើស​បុរស​នានា​ ​ស្ដ្រី​គ្រប់​ទិស​ទី​ ​មាន​ស្នំ​ភីលៀង​មី​នុំ​មី​នាង​នាំ​គ្នា​ចោមរោម​ព័ទ្ធ​ ​ចង់​ប្រតិព័ទ្ធ​រួម​តម្រេក​កៀកកើយ​ដាក់ស្នេហ៍​មន្ដអាគម​ធ្វើ​ឲ្យ​ព្រះ​អង្គ ​ឆ្កួត​វង្វេង​ភ្លេច​ភាន់ភាំង​ស្មារតី​ ​ចិត្ដ​អារម្មណ៍​ ​ហើយ​លុះ​ទៅ​ដោយ​ភ្លើងតណ្ហា​កាម​តម្រេក​ ​ស្រវឹងវក់វី​ ​សប្បាយ​ភ្លើតភ្លើន​ត្រេកត្រអាល​ ​លែង​មាន​វិចារណញ្ញាណ​ ​ដែល​មាន​សតិសម្បជញ្ញៈ​ ​ភ្លេច​អស់​ត្រូវ​ ​ភ្លេច​អស់ខុស​ ​ភ្លេច​អស់​ថា​ខ្លួន​ជា​ស្ដេច​ ​ភ្លេច​អស់​អ្វីៗ​ជា​ប្រជាជាតិ​ ​អ្វី​ដែល​ជា​ផលប្រយោជន៍​នគរ​ ​ភ្លេច​អស់​អ្វី​ជា​សីលធម៌​ ​ភ្លេច​អស់​អ្វី​ជា​ទសពិធរាជធម៌​ ​ភ្លេច​អស់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។ ​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​ឆ្កួត​វង្វេងវង្វាន់​បាត់ស្មារតី​ក្នុង​រយៈពេល​មួយ​ឆ្នាំ។​
បើតាម​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹក​វិល​ ​ការ​ឆ្កួត​វង្វេង​ឡប់​សតិ​របស់​ព្រះបាទ​កេតុមាលា​ ​បណ្ដាល​មក​អំពី​ការ​ដាក់ស្នេហ៍​ស្នូក​ ​ធ្វើ​មន្ដ​វិជ្ជាការ​របស់​ម្ចាស់​ក្សត្រី​សោយ​សមន្ថា​ ​បុត្រី​ស្ដេច​ប្រទេស​លាវ​នៅ​ទីក្រុង​វៀងច័ន្ទ​ ​ដែល​មាន​ស្រីស្នំ​ពីរ​នាក់​ឈ្មោះ​កែវ​ថង​ ​និង​កែវ​ពេជ្រ​ ​ចូល​ដៃជើង​រួមគំនិត​ជាមួយ​ផង​ ​(ព្រះ​នាង​សយ​សមន្ថា​ត្រូវ​ធ្លាក់​ឋានៈ​ទៅ​ជា​ស្រីស្នំ​ចុង​ផុត​ក្រោយ​គេ​ ទាំងអស់​ ​ព្រះ​នាង​បាន​ចូល​ទិវង្គត​ដោយសារ​ក្ដី​ទុក្ខ​ព្រួយ​រីងរៃ។​ ​ចំណែកឯ​ពួក​មី​នុំ​មី​នាង​ ​កែវ​ថង​ ​និង​កែវ​ពេជ្រ​វិញ​ត្រូវ​ទទួល​ខ្លួន​ទៅ​ជា​ទាសាទាសី​ ​ធ្វើការ​បម្រើ​នៅ​ឯ​ជើងក្រាន​បាយ)។
ឧប្បត្តិហេតុ​ នេះ​ ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្ដៅ​ទៅ​អាសនៈ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ ​ធ្វើ​ឲ្យ​ព្រះ​អង្គ​ក្រហល់ក្រហាយ​គង់​នៅ​ស្ងៀមស្ងាត់​មិនកើត​ ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​បើក​ទិព្វចក្ខុ​ក្រឡេក​មើល​មក​ឃើញ​ច្បាស់​ប្រត្យក្ស​ថា​បុត្រ ​ព្រះ​អង្គ​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​បាន​ដើរ​ឃ្លៀងឃ្លាត​ចាក​ចេញពី​គន្លងធម្ម​វិន័យ​ ​និង​ក្បួនតម្រា​កាតព្វកិច្ច​ជា​ស្ដេច​ផែនដី។​ ​ក្នុង​គ្រាអាសន្ន​នេះ​ ​ព្រះឥន្ទ្រ​បាន​ចាត់​ព្រះ​វិស្សកម្ម​ទេវបុត្រ​ឲ្យទៅ​និមន្ដ​ព្រះ​អានន្ទ​ ​និង​ព្រះសង្ឃ​ប្រាំពីរ​អង្គ​ទៀត​ ​នៅ​កោះ​សេរី​លង្កា​ ​ដែល​មាន​វិជ្ជា​ខ្ពង់ខ្ពស់​ខ្លាំងពូកែ​ទៅ​មហានគរ​ ​ចំណែក​ព្រះឥន្ទ្រ​ខ្លួនឯង​វិញ​ ​ព្រះ​អង្គ​ទៅ​សុំ​យាង​ព្រះព្រហ្ម​ឲ្យ​ចុះ​មក​ជួយ​ដែរ។
យាងចុះ ​មក​ដល់​ទឹកដី​មហានគរ​កាលណា​ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ក៏​ចាប់ផ្ដើម​រៀបចំ​ធ្វើ​ពិធី​អភិសេក​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​ជា​ថ្មី​ម្ដងទៀត​ ​ព្រះ​រាជាភិសេក​ម្ដងនេះ​ ​បាន​ប្រព្រឹត្ដ​ទៅ​ក្នុង​បរិយាកាស​យ៉ាង​សែន​ធំ​អឹកធឹក​ឧត្ដុង្គឧត្ដម​ អស្ចារ្យ​ ​ដោយ​មាន​ទេវតា​ ​ទេពធីតា​ ​ទេវបុត្រ​ ​ពី​គ្រប់​ទិស​ទី​ ​យាងចុះ​មក​ចូលរួម​ក្នុង​ពិធីបុណ្យ​ជា​កិត្ដិយស ។​
ដំបូង ​ព្រះព្រហ្ម​ ​និង​ព្រះឥន្ទ្រ​ ​សូត្រ​ស្វាធ្យាយ​ធម្មទេសនា​ថ្វាយព្រះពរ​ ​ស្រោចស្រព​ ​និង​ស្រង់​ទឹកមន្ដ​លើ​ព្រះ​កេស​ ​និង​រូបរាង​កាយ​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​ដើម្បី​ដេញ​កម្ចាត់​អស់​មន្ដអាគម​ស្នេហ៍​ស្នូក​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ ​ដែល​មាន​ជោកជាំ​នៅ​ក្នុង​ខ្លួន​ព្រះ​អង្គ​ ​ព្រមទាំង​ប្រសិទ្ធិ​ពរ​ជ័យ​ឲ្យ​បាន​សុខ​ ​សេរី​មង្គល​ឡើង​វិញ។​ ​បន្ទាប់​មក​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ ​ព្រះព្រហ្ម​ ​និង​ព្រះសង្ឃ​ឯទៀត​នាំ​គ្នា​ប្រជុំ​និយាយ​ទូន្មាន​ប្រដែប្រដៅ​ផ្ដាំផ្ញើ​ ដល់​ព្រះ​កេតុមាលា​ឲ្យ​ចេះ​ស្គាល់​យល់​អំពី​ធម្ម​វិន័យ​ ​ក្នុង​មាគ៌ា​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។​ ​បន្ត​មក​ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ធ្វើ​ពិធី​ស្រង់ទឹក​អភិសេក​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ជា​ថ្មី​តាម​ប្រពៃណី។​ ​គឺ​នៅ​វេលា​ម៉ោង​៩​ព្រឹក​ ​ថ្ងៃ​ ១១​កើត​ ​ខែ​ពិសាខ​ ​ឆ្នាំជូត​ ​ព.ស​ ៦២៣​ ​ត្រូវជា ​គ.ស​ ៨០។​ ​ពិធី​អភិសេក​ដោយ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា​ ​ព្រះឥន្ទ្រភិសេក។​ ​ដូច្នេះ​ហើយ​ ​ចាប់ពី​ថ្ងៃ​នោះ​មក​ ​ទីក្រុង​មហានគរ​មានឈ្មោះ​ថា​ ​ឥន្ទបត្តបុរី។​
គ្រានោះ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ទ្រង់​ព្រះ​តម្រិះ​គិត​ឈ្វេងយល់​ឃើញ​ថា​ ​បើ​ប្រគល់​អំណាច​នគរ​មួយ​ទាំងមូល​ទៅ​ឲ្យ​ស្ដេច​តែ​មួយ​អង្គ​ឯង​ ​ឬ​មនុស្ស​ម្នាក់​គត់​ ​ហើយ​បើ​ស្ដេច​អង្គ​នោះ​ ​ឬ​មនុស្ស​នោះ​បែរជា​ប៉ោឡែ​ឆ្កួត​វង្វេង​ស្រវឹង​អំណាច​ ​បុណ្យ​សក្ដិ​ ​លុយ​កាក់​ សម្បត្ដិទ្រព្យ​ ​ស្រា​ស្រី​ល្បែង​អំពើ​ពា​លា​ ​មិន​ស្គាល់​ខុស​ស្គាល់​ត្រូវ​ ​យក​អាក្រក់​ជា​ល្អ​យក​ល្អជា​អាក្រក់​ ​គិតតែ​សប្បាយ​ត្រេកត្រអាល​ភ្លើតភ្លើន​ ​គ្មាន​សីលធម៌​ ​គ្មាន​សតិសម្បជញ្ញៈ​ ​គ្មាន​ទសពិធរាជធម៌​ ​មិន​យក​ចិត្ដ​ទុក​ដាក់​ ​មិន​ស្គាល់​អំពី​ផលប្រយោជន៍​អាយុជីវិត​ជាតិ​ ​នោះ​ប្រជាពលរដ្ឋ​តូច​ធំ​ ​និង​នគរ​មុខតែ​ជួប​ប្រទះ​មហន្ដរាយ​ ​គ្រោះ​ថ្នាក់​កំណាច​កាច​ចង្រៃ​ ​វិនាស​រលាយ​រលត់​ ​សាបសូន្យ​ជីវិត​ជា​មិន​ខាន។​ ​ទ្រង់​យល់​ដូច្នេះ​ហើយ​ ​ទើប​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ ​ព្រះ​អង្គ​កំណត់​តែងតាំង​ឲ្យ​មាន​ក្រុមប្រឹក្សា​មួយ​សម្រាប់​ជួយ​ធ្វើការ​អម​ស្ដេច។​ ​ក្នុង​គណៈ​ក្រុមប្រឹក្សា​ស្ដេច​នេះ​មាន ៖
គណៈសង្ឃ​ ​៧​អង្គ ដែល​មាន​ឋានៈ​ខ្ពង់ខ្ពស់​ ​ហើយ​ដែល​ត្រូវ​ជ្រើសតាំង​ឡើង​ដោយ​ព្រះ​អានន្ទ ព្រាហ្មណ៍​បាគូរ​ ​៧ រូប តែងតាំង​ដោយ​ព្រះព្រហ្ម​ ​ដែល​មាន​មុខ​នាទី​ចាត់ចែង​ធ្វើ​ពិធីបុណ្យ​ផ្សេងៗ​តាម​ប្រពៃណី​សាសនា​ក្នុង​ព្រះ​នគរ ព្រាហ្មណ៍​ហោរាសាស្ដ្រ​ម្នាក់​ ​ជា​តំណាង​ព្រះឥន្ទ្រ​ ​សម្រាប់​ទស្សន៍​ទាយ​ព្យាករ​មើល​ដំណើរ​នគរ រដ្ឋមន្ដ្រី​ ​៧​នាក់ សម្រាប់​ចាំ​ជួយ​ណែនាំ​ ​រក្សា​ ​និង​ការពារ​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​ចៅហ៊្វាទឡ្ហៈ​ ​ដែល​មាន​ឋានៈ​ធំ​ជាងគេ​បំផុត ចៅពញា​យមរាជ ចៅពញា​ក្រឡាហោម ចៅពញា​ចក្រី ចៅពញា​វាំង ចៅពញា​មហាមន្ដ្រី​ ​និង​ចៅពញា​មហាទេព។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ​ ​ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ឆាប់​ដឹង​ ​ឆាប់​បាន​យល់​អំពី​ហេតុការណ៍​ផ្សេងៗ​ដែល​នឹង​កើត​មាន​ឡើង​ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ព្រះ​អង្គ​បាន​សុំ​ឲ្យ​ព្រះ​មហា​អានន្ទ​ ​កម្រិត​កំណត់​ទីកន្លែង​សំខាន់​មួយ​ទុក​សម្រាប់​កន្លែង​មើល​ប្រផ្នូល​នគរ​ ​ព្រះ​អង្គ​អានន្ទ​បាន​និមន្ដ​ទៅ​ភ្នំ​បាណន់​ ​រៀបចំ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ស្រះ​ទឹក​បី​ ​មួយ​សម្រាប់​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​មួយ​សម្រាប់​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​ ​និង​មួយទៀត​សម្រាប់​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ ​គឺ​ទុក​ធ្វើ​ជា​ឧបករណ៍​មើល​ប្រផ្នូល​ដល់​ដំណើរ​វិវត្ដ​នគរ​ ​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ​ក្រុម​បុរោហិត​ ​ត្រូវ​តែ​ដួស​ទឹក​ក្នុង​ស្រះ​ទាំង​បី​យក​ទៅ​ដាក់​ជិត​ជាប់​នឹង​ព្រះ​ខ័ន​ រាជ​រតន​មង្គល​ ​ដើម្បី​សង្កេត​មើល​ប្រផ្នូល​ទឹក ៖
១. ទឹក​ក្នុង​ស្រះ​សម្រាប់​មហាក្សត្រ
បើ​ទឹក​ត្រូវ​រីងស្ងួត​ ​នោះ​ព្រះមហាក្សត្រ​នឹង​ត្រូវ​អស់​ព្រះជន្ម បើ​ទឹក​នោះ​ចោល​ក្លិន​មិនល្អ​នោះ​ ​នឹង​កើត​មាន​ចម្បាំង​ក្នុង​នគរ បើ ​ទឹក​ក្នុង​ស្រះ​នោះ​ល្អក់​កខ្វក់​ខ្វល់​ ​នោះ​ជម្ងឺ​រោគាពាធ​នឹង​កើត​ពាសពេញ​នគរ ហើយ​បើ​ទឹក​នោះ​ធុំក្លិន​ស្អុយ​អសោច​ ​នោះ​នៅ​ក្នុង​នគរ​នឹង​មាន​ភ័យ​អន្ដរាយ​ ​កើត​មាន​រាំង​ស្ងួត​មាន​ទុរ្ភិក្ស​ ​និង​មាន​ចោរ​លួច​ប្លន់​កាប់សម្លាប់ ។
២. ទឹក​ក្នុង​ស្រះ​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី
បើ​ទឹក​ត្រូវ​រីងស្ងួត​ ​នោះ​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​ត្រូវ​អស់បុណ្យ​បារមី​ ​លែង​មាន​សមត្ថភាព​ទៀត​ហើយ បើ ​ទឹក​នោះ​ចោល​ក្លិន​អាក្រក់​ ​ល្អក់​ខ្វល់​នោះ​ ​នាយក​រដ្ឋមន្ដ្រី​ ​និង​មន្ដ្រី​តូច​ធំ​ទាំងឡាយ​ខ្វល់ខ្វាយ​ពិបាកចិត្ដ បែកបាក់​សាមគ្គី​ឈ្លោះប្រកែក​គ្នា​ ​ប្រសិនបើ​ទឹក​នោះ​ថ្លា​ល្អ​ត្រចង់​ទេ​ ​នោះ​នាយក​រដ្ឋមន្ដ្រី​ ​និង​នាម៉ឺន​ឯទៀត​ ​បាន​សុខ​សប្បាយ​ជា​ធម្មតា​ ​
៣. ទឹក​ក្នុង​ស្រះ​ប្រជានុរាស្ដ្រ
បើ​ទឹក​ក្នុង​ស្រះ​រីងស្ងួត​ ​នោះ​ប្រជាពលរដ្ឋ​នឹង​ត្រូវ​ស្លាប់​ពាសពេញ បើ​ទឹក​នោះ​ឡើង​ល្អក់​ ​ពេល​នោះ​ប្រជានុរាស្ដ្រ​នឹង​រង​ទុក្ខវេទនា​ ​ត្រូវ​ព្រាត់ប្រាស់​ប្ដី​ប្រពន្ធ​កូនចៅប្រសិនបើ ​ទឹក​នោះ​ធុំក្លិន​អាក្រក់​ស្អុយ​អសោច​ឆ្អេះឆ្អាប​ ​នោះ​ប្រជារាស្ដ្រ​ ​មុខជា​នឹង​ជួប​ការ​រីងរាំង​ស្ងួត​គ្មាន​ភ្លៀង​ ​ជួប​នឹង​ចោរហារយ​លួច​ប្លន់​កាប់សម្លាប់​ ​និង​មាន​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ជា​មិន​ខាន ។​ ​ដូច្នេះ ​ហើយ​ ​ទើប​បានជា​មាន​ស្រះ​ទឹក​ទាំង​បី​នោះ​ជាប់​ឈ្មោះ​ត​មក​ជា​ ​ភ្នំ​ព្រះ​អានន្ទ​ ​បន្ទាប់​មក​ក្លាយជា​ភ្នំ​បានន្ទ​ ​ហើយ​រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ​ ​ឈ្មោះ​ក៏​ប្រែ​ទៅ​ជា​ ​ភ្នំ​បាណន់​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ខេត្ដ​បាត់ដំបង ។​

ក្នុង​កិច្ចការ​រៀបចំ​ទឹកដី​ខ្មែរ​ឲ្យ​ល្អ​ប្រពៃ​ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​ស្ល​លោហធាតុ​ធ្វើ​ដាវ​ជ័យ​សេរី​មង្គល​ ​(ដាវ​បួន​ទៀត​ត្រូវ​បាន​ស្ល​ធ្វើ​ដែរ​ ​ហើយ​ត្រូវ​បាន​ព្រះឥន្ទ្រ​ប្រគល់​ឲ្យ​ព្រហ្ម​ជ័យ​យក​ទៅ​ទុក​ថែរក្សា​នៅ​ឯ​ ភូមិ​ប្រាសាទ​ ​ក្នុង​ខេត្ដ​បារាយណ៍។​ ​ចំពោះ​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹក​វិល​ ​គឺជា​លំពែង​ទេ​ ​ដែល​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​បាន​បង្គាប់​ឲ្យ​ធ្វើ។​ ​លំពែង​ទាំង​៤​ ​ត្រូវ​ចែក​ទៅ​ឲ្យ​ស្ដេច​ត្រាញ់​ទាំង​៤​ ​នៅ​ ទ្រាំង​ ​ត្បូងឃ្មុំ​ ​បាភ្នំ​ ​និងភ្នំ​កំពង់ស្វាយ​ ​កាន់កាប់​ថែរក្សា។​ ​កាំបិត​ស្ដាំ​ និង​កាំបិត​ឆ្វេង​ ​ពីរ​ទៀត​ក៏​ត្រូវ​បាន​ស្ល​ធ្វើ​ដែរ។​ ​កាំបិត​ស្ដាំ​ត្រូវ​យក​ទៅ​តម្កល់​ទុក​ឯ​ខេត្តពោធិ៍សាត់​ ​កាំបិត​ឆ្វេង​ត្រូវ​យក​ទៅ​តម្កល់​ទុក​ឯ​ខេត្ដ​ជើងព្រៃ។) ដែល​ត្រូវ​តម្កល់​ទុក​ដោយ​ក្រុម​បុរោហិត​ ​ទន្ទឹម​គ្នា​ជាមួយ​នឹង​បញ្ច​ក្សត្រ​ (ក្នុង​បញ្ច​ក្សត្រ​ ​ឬ​ប្រដាប់ប្រដាសម្រាប់​សំគាល់សេ្ដច​ទាំង​៥​ជំពូក​នោះ​ ​មាន​ជា​អាទិ​ ​ព្រះ​ខ័ន​រាជ រតន​មង្គល សរព្រហ្មណ៍​មាស គ្រឿង​សក្ការៈបូជា​របៀប​ព្រហ្មញ្ញសាសនា រូបសំណាក​តំណាង​ព្រះពុទ្ធ​ទាំង​៥​ព្រះ​អង្គ​ ​ព្រមទាំង​ចម្លាក់​ព្រះកច្ចាយនៈ និង​រូបសំណាក​ព្រះ​អាទិទេព​ទាំង​៣៥​អង្គ​ទៀត។) ក្នុង​ប្រាសាទ​មួយ​ដាច់​ដោយឡែក​ក្នុង​ព្រះ​មហានគរ។ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119

ផ្សាយថ្ងៃទី ១០ ឧសភា ២០២៦

(កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម)


នាទីកំសាន្តថ្ងៃអាទិត្យ៖ លោកអ្នកនាងអាចទំនាក់ទំនង ផ្សាយពាណិជ្ជកម្មតាមរយៈទូរស័ព្ទលេខ 099 63 93 67 និងសូមអរគុណដល់លោកអ្នកនាង ដែលបានចំណាយពេលវេលា តាមដាននិងទស្សនា វីដេអូរបស់យើងខ្ញុំ តាំងពីដើមរហូតដល់ចប់ (កាសែតឯករាជ្យជាតិ ផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គម ជូនលោកអ្នកនាងអានដោយមិនគិតថ្លៃ បើសប្បុរសជនចង់ជួយឧបត្ថម្ភ ការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ តាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119 សូមអរគុណ.........

សិក្សាជាមួយ កាសែតឯករាជ្យជាតិ លោកអ្នកនឹងទទួលបានចំណេះដឹងជាច្រើន ឥតដែនកំណត់.....
យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ បើអស់លោកអ្នកនាង ចង់ជួយឧបត្ថម្ភការផ្សាយរបស់យើងខ្ញុំ សូមផ្ញើតាមរយៈគណនី ABA លេខលុយខ្មែរ: 500 708 383 លេខលុយដុល្លារ: 003 662 119
កំសាន្តថ្ងៃ អាទិត្យ



យើងខ្ញុំ ចាងហ្វាងការផ្សាយសែតឯករាជ្យជាតិ សូមថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដល់អស់លោកអ្នកនាង ដែលបានគាំទ្រ និងចូលចិត្តអានកាសែតឯករាជ្យជាតិ តាមរយៈបណ្តាញសង្គមរបស់យើងខ្ញុំ កាសែតឯករាជ្យជាតិ នឹងខំស្វែងរកព័ត៌មាន ចំណេះដឹងថ្មីៗ ជូនអស់លោកនាងដោយមិនគិតថ្លៃ ទំនាក់ទំនងទូរស័ព្ទលេខ 099 63 93 67

តើមហាសករាជ កើតឡើងពីពេលណា?.....

កាសែតឯករាជ្យជាតិ សូមជំរាបជូនលោកអ្នកនាងថា ពីរឆ្នាំកន្លងមកនេះ យើងបានផ្សាយតាមរយៈ Website: www.kaset-ekreachcheat.com គឺមិនដែលបានផលចំណូលពីការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មដើម្បីទ្រទ្រង់គេហទំព័រនេះឡើយ ហេតុដូច្នេះចាប់ពីខែ វិច្ឆិកា តទៅ យើងនឹងផ្សាយតាមគេហទំព័រចាស់ www.erc-news.blogspot.com របស់យើងដដែលវិញ សូមអរគុណ